Stal węglowa C45 1.0503
C45 to niestopowa stal konstrukcyjna średniowęglowa o zawartości węgla wynoszącej około 0,45%. Jest jednym z najczęściej stosowanych gatunków stali konstrukcyjnych przeznaczonych do wykonywania elementów maszyn, części poddawanych obciążeniom mechanicznym oraz komponentów wymagających możliwości obróbki cieplnej. Nadaje się do ulepszania cieplnego
Oznaczenia
Ten sam materiał pod nazwami, których używa się w różnych normach i krajach. Wpisanie dowolnej z nich w wyszukiwarce prowadzi na tę stronę.
| System | Oznaczenie |
|---|---|
| Werkstoff-NrNumer materiałowy — tak gatunki opisują huty i dostawcy w Europie. | 1.0503 |
| ENOznaczenie normy europejskiej, budowane ze składu chemicznego. | C45 |
| DINStarsze oznaczenie niemieckie, wciąż spotykane w dokumentacji. | C45 |
| PNOznaczenie polskie — to zwykle jest na rysunku i w rozmowie na hali. | 45≈ odpowiednik przybliżony |
| AISIOznaczenie amerykańskie, częste w katalogach narzędzi i literaturze. | 1045 |
| UNSUjednolicony numer amerykański (ASTM/SAE), np. S30400 dla stali 304 — spotykany w normach ASTM i atestach hutniczych. | G10450 |
| Nazwa handlowaJak materiał nazywa się w praktyce warsztatowej i w sklepie. | C45 |
≈ Zbliżony gatunek, nie ten sam. Do zamiany w produkcji wymaga sprawdzenia w karcie materiałowej.
Właściwości
| Właściwość | Symbol | Wartość | Źródło |
|---|---|---|---|
| Gęstość | ρ | 7850 kg/m³ | 10083-2 |
| Moduł Younga | E | 210 GPa | 10083-2 |
| Liczba Poissona | ν | 0,3 | 10083-2 |
| Twardość Brinella | HB | 170–227 HB | 10083-2 |
| Rozszerzalność cieplna | α | 11,5 10⁻⁶/K | 10083-2 |
| Przewodność cieplna | λ | 47–49,4 W/(m·K) | 10083-2 |
| Ciepło właściwe | c | 460–480 J/(kg·K) | 10083-2 |
| Temperatura topnienia | Tm | 1420–1460 °C | 10083-2 |
| Maksymalna temperatura pracy | Tmax | 300 °C | 10083-2 |
| Rezystywność | ϱ | 0,2 µΩ·m | 10083-2 |
Granica plastyczności zależy od grubości wyrobu:
| Stan | Grubość | Wartość | Źródło |
|---|---|---|---|
| +QT ulepszony cieplnie | 0–16 mm | 490 MPa | 10083-2 |
| +QT ulepszony cieplnie | 16–40 mm | 430 MPa | 10083-2 |
| +QT ulepszony cieplnie | 40–100 mm | 370 MPa | 10083-2 |
Wytrzymałość na rozciąganie zależy od grubości wyrobu:
| Stan | Grubość | Wartość | Źródło |
|---|---|---|---|
| +QT ulepszony cieplnie | 0–16 mm | 700–850 MPa | 10083-2 |
| +QT ulepszony cieplnie | 16–40 mm | 650–800 MPa | 10083-2 |
| +QT ulepszony cieplnie | 40–100 mm | 630–780 MPa | 10083-2 |
Wartości nominalne z podanych norm. Do obliczeń wytrzymałościowych używaj atestu materiałowego od dostawcy.
Skład chemiczny
Zakresy dopuszczone przez normę, w procentach masowych. Rzeczywisty skład wytopu podaje atest hutniczy.
- Pierwiastek — Zawartość
- C
- 0,42–0,50 %
- Mn
- 0,50–0,80 %
- Si
- 0,10–0,40 %
- P
- maks. 0,045 %
- S
- maks. 0,045 %
- Cr
- maks. 0,40 %
- Ni
- maks. 0,40 %
- Cu
- maks. 0,30 %
- Mo
- maks. 0,10 %
- Fe
- 98,50–99,00 %
Obróbka cieplna
Temperatury podane w stopniach Celsjusza. Ośrodek chłodzący i twardość po zabiegu tak, jak podaje karta materiałowa. Ten sam zabieg może wystąpić kilka razy — np. hartowanie w wodzie i w oleju dają różną twardość.
| Zabieg | Temperatura | Ośrodek | Twardość |
|---|---|---|---|
| WalcowanieZakres temperatur walcowania na gorąco. Poniżej dolnej granicy stal przestaje płynąć i zaczyna pękać. | 850–1100 °C | — | — |
| KucieZakres temperatur kucia — zwykle najszerszy z wszystkich. Kucie poniżej dolnej granicy rozrywa materiał, powyżej górnej przepala go. | 850–1100 °C | — | — |
| NormalizowaniePo kuciu albo walcowaniu: rozdrabnia ziarno, które obróbka na gorąco pozostawiła, i ujednolica strukturę przed hartowaniem. | 840–900 °C | — | — |
| Wyżarzanie zmiękczająceStan dostawy i stan, w którym stal się obrabia. Twardość podana jako górna granica. | 650–700 °C | Powolne najczęściej wraz z piecem do około 500 °C, a następnie na powietrzu | 207–229 HB |
| Wyżarzanie odprężającePo obróbce zgrubnej, przed wykańczającą — zdejmuje naprężenia, które inaczej wyjdą przy hartowaniu. | 600–650 °C | — | 170–229 HB |
| HartowanieTemperatura austenityzowania i ośrodek chłodzący. | 820–860 °C | Woda, Olej | 50–60 HRCWoda dla prostszych kształtów lub olej dla mniejszego ryzyka pęknięć |
| Odpuszczanie niskieOkoło 150–250 °C. Zdejmuje naprężenia hartownicze i kruchość, zostawiając twardość prawie nietkniętą — stan narzędzi skrawających. | 150–250 °C | powietrze | 52–57 HRC |
| Odpuszczanie wysokieOkoło 500–650 °C. Oddaje twardość za udarność — ulepszanie cieplne części maszyn, nie narzędzi skrawających. | 550–660 °C | powietrze | 20–35 HRC |
| Twardość roboczaTwardość gotowego narzędzia — to ona decyduje, jak długo trzyma krawędź. | — | — | 20–57 HRC |
Wartości nominalne z podanych norm. Do obliczeń wytrzymałościowych używaj atestu materiałowego od dostawcy.
Kalkulatory dla tego materiału
Gęstość tego materiału zostanie wczytana automatycznie po przejściu do kalkulatora.
Zastosowania
Części maszyn
Wały napędowe, osie, wrzeciona, trzpienie, sworznie, tuleje i mimośrody
Przemysł motoryzacyjny i mechaniczny
Elementy konstrukcyjne pojazdów, wały silników elektrycznych, niehartowane koła zębate i piasty kół
Narzędzia i akcesoria
Proste noże, formy do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz płyty bazowe i podkładki
Spawalność
C45 zawiera około 0,42–0,50% węgla, przez co jej spawalność jest wyraźnie gorsza niż C35. Podczas spawania istnieje zwiększone ryzyko powstawania twardych struktur w strefie wpływu ciepła oraz pęknięć zimnych.
Spawanie większych elementów wymaga odpowiedniego przygotowania technologicznego. Zalecane może być podgrzewanie wstępne, kontrolowanie temperatury międzyściegowej oraz odpowiednio powolne chłodzenie po zakończeniu spawania.
C45 nie jest dobrym wyborem, jeśli konstrukcja ma być intensywnie spawana.
Obróbka cieplna
Jedną z najważniejszych zalet C45 jest bardzo dobra podatność na obróbkę cieplną. Stal można poddawać:
- normalizowaniu
- wyżarzaniu zmiękczającemu
- wyżarzaniu odprężającemu
- hartowaniu
- odpuszczaniu
- ulepszaniu cieplnemu
Dzięki zawartości około 0,45% C C45 pozwala uzyskać znacznie większą twardość po hartowaniu niż C22 czy C35.
Najczęściej stosowanym procesem dla elementów maszyn jest hartowanie i odpuszczanie, które pozwala uzyskać wysoką wytrzymałość przy zachowaniu odpowiedniej ciągliwości. Hartowanie indukcyjne
C45 bardzo dobrze nadaje się do hartowania indukcyjnego. Dzięki zawartości węgla około 0,45% można uzyskać wysoką twardość powierzchniową przy zachowaniu bardziej ciągliwego rdzenia.
Typowe zastosowania:
czopy wałów;
powierzchnie łożyskowe;
wałki napędowe;
sworznie;
trzpienie;
powierzchnie współpracujące ślizgowo;
wybrane elementy przekładni.
Orientacyjne parametry:
temperatura nagrzewania: zależna od częstotliwości i czasu procesu, zwykle w zakresie austenityzowania powierzchniowego;
chłodzenie: natrysk wodny lub odpowiednio dobrany roztwór chłodzący;
twardość powierzchniowa: około 50–60 HRC;
głębokość warstwy: zależna od częstotliwości, mocy, czasu nagrzewania i geometrii elementu.
Po hartowaniu indukcyjnym często stosuje się niskie odpuszczanie, aby zmniejszyć naprężenia i ryzyko pęknięć.
Plastyczność
C45 posiada dobrą plastyczność w stanie wyżarzonym i normalizowanym, jednak jest mniej podatna na odkształcenia niż C35.
Może być poddawana kuciu, walcowaniu i innym procesom obróbki plastycznej, szczególnie na gorąco.
Po hartowaniu plastyczność znacznie spada, dlatego nie powinno się intensywnie odkształcać elementów w stanie zahartowanym.
Obróbka skrawaniem
C45 jest popularnym materiałem do obróbki skrawaniem i dobrze nadaje się do toczenia, frezowania, wiercenia, rozwiercania oraz gwintowania.
Najlepszą skrawalność uzyskuje się w stanie wyżarzonym, normalizowanym lub odpowiednio ulepszonym cieplnie. Po zahartowaniu obróbka staje się znacznie trudniejsza i wymaga odpowiednich narzędzi oraz parametrów.
W porównaniu z C35 C45 jest nieco twardsza i bardziej wytrzymała, ale przez to wymaga również większych sił skrawania.
Nawęglanie
Nawęglanie nie jest typowym procesem dla C45. Stal zawiera już stosunkowo dużo węgla, dlatego wzbogacanie jej powierzchni w ten pierwiastek nie daje tak korzystnego efektu jak w przypadku stali niskowęglowych przeznaczonych do nawęglania.
Do nawęglania stosuje się przede wszystkim stale o niższej zawartości węgla, np. C15E, 16MnCr5 lub 20MnCr5.
C45 może być natomiast hartowana powierzchniowo bezpośrednio, np. metodą indukcyjną lub płomieniową.
Azotowanie
C45 nie jest stalą specjalnie przeznaczoną do azotowania. Brak odpowiedniej ilości pierwiastków silnie azotkotwórczych, takich jak aluminium, chrom czy molibden, ogranicza możliwość uzyskania bardzo twardej i stabilnej warstwy azotowanej.
Azotowanie może być stosowane w określonych technologiach, ale efekty są zwykle mniej korzystne i mniej przewidywalne niż w przypadku stali przeznaczonych do azotowania.
Jeżeli wymagane jest uzyskanie wysokiej twardości warstwy azotowanej, należy rozważyć np. 31CrMoV9 lub 34CrAlNi7.
Odporność na korozję
C45 nie jest stalą odporną na korozję. W kontakcie z wilgocią, wodą i środowiskiem atmosferycznym może ulegać korozji.
W celu zabezpieczenia powierzchni stosuje się:
oksydowanie;
fosforanowanie;
cynkowanie;
chromowanie techniczne;
powłoki malarskie;
smarowanie i zabezpieczenia antykorozyjne.
W przypadku elementów hartowanych należy uwzględnić wpływ powłok i późniejszych procesów technologicznych na właściwości warstwy powierzchniowej.
Zdjęcia i wykresy
Mikrostruktury, wykresy CTP i inne materiały graficzne dla tego gatunku. Kliknij, aby powiększyć.