Symbole spoin i tolerancji geometrycznych
Symbole spoin według PN-EN ISO 2553 i tolerancji kształtu, kierunku, położenia i bicia według ISO 1101 — narysowane, z opisem i zasadą odczytu.
Źródło: PN-EN ISO 2553:2019, PN-EN ISO 1101:2017, PN-EN ISO 4063:2011
Symbole spoin
Oznaczenia według PN-EN ISO 2553 w systemie A, stosowanym w Polsce i w Europie. Symbol pokazuje kształt przekroju spoiny, a nie sposób jej wykonania.
- 1Linia wskazująca ze strzałką — dotyka złącza.
- 2Linia odniesienia, ciągła, zwykle pozioma.
- 3Linia identyfikacyjna, przerywana — po której stronie leży symbol, decyduje o stronie spoiny.
- 4Symbol podstawowy, tu spoina pachwinowa.
- 5Wymiar przekroju po lewej stronie symbolu: a5 — grubość obliczeniowa 5 mm.
- 6Wymiar wzdłużny po prawej: długość spoiny 100 mm. Spoina przerywana: n × l (e).
- 7Ogon z numerem procesu według PN-EN ISO 4063: 111 — elektroda otulona.
Strona strzałki i strona przeciwna
Symbol po stronie linii ciągłej — spoina po stronie strzałki.
Symbol po stronie linii przerywanej — spoina po stronie przeciwnej.
System B (zgodny z amerykańskim AWS A2.4) nie ma linii przerywanej: symbol pod linią odniesienia oznacza stronę strzałki, nad nią — stronę przeciwną. Na rysunku z zagranicy sprawdź, którego systemu użyto, bo ten sam obraz znaczy w nich co innego.
Symbole podstawowe
| Symbol | Nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| Spoina czołowa na II | Brzegi nieukosowane, zestawione ze szczeliną lub bez. Cienkie blachy. | |
| Spoina czołowa na VV | Ukosowane oba brzegi. Blachy średniej grubości spawane z jednej strony. | |
| Spoina czołowa na ½V½V | Ukosowany jeden brzeg. Pionowe ramię symbolu rysuje się zawsze po lewej, a strzałka wskazuje element ukosowany. | |
| Spoina czołowa na YY | Ukosowanie na V z prostym odcinkiem przy grani (progiem). Grubsze blachy. | |
| Spoina czołowa na ½Y½Y | Jeden brzeg ukosowany z progiem przy grani. | |
| Spoina czołowa na UU | Rowek o zaokrąglonym dnie. Przy grubych blachach zużywa mniej spoiwa niż V. | |
| Spoina czołowa na JJ | Połowa rowka U: jeden brzeg obrobiony łukowo, drugi prosty. Strzałka wskazuje element obrabiany. | |
| Spoina pachwinowaa / z | Złącza teowe, zakładkowe i narożne. Pionowa przyprostokątna zawsze po lewej. Wymiar: grubość a albo długość boku z. | |
| Spoina otworowa | Spoina w okrągłym otworze lub podłużnej szczelinie jednej z nałożonych blach. | |
| Spoina punktowad | Punkt na styku nałożonych blach, zgrzewany lub spawany. Symbol na środku linii odniesienia — spoina leży między blachami. Wymiar: średnica d. | |
| Spoina liniowac | Ciągła spoina na styku nałożonych blach, np. zgrzewanie liniowe. Symbol na środku linii odniesienia. Wymiar: szerokość c. |
Spoina pachwinowa ma dwa sposoby wymiarowania: a — grubość obliczeniowa, wysokość trójkąta wpisanego w przekrój, i z — długość boku. Dla pachwiny równoramiennej a = z / √2, czyli a ≈ 0,7 z: a5 to z7. Litera przed liczbą jest obowiązkowa, bo sama liczba jest niejednoznaczna.
Spoiny dwustronne
| Symbol | Nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| Spoina na X (dwustronna V)X | Symbol V po obu stronach linii odniesienia. Grube blachy, mniejsze odkształcenia niż przy V. | |
| Spoina na K (dwustronna ½V)K | Jeden brzeg ukosowany z obu stron. Złącza teowe z pełnym przetopem. | |
| Spoina pachwinowa dwustronnaa | Pachwina po obu stronach środnika złącza teowego. |
Symbole uzupełniające
| Symbol | Nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| Lico płaskie | Lico spoiny płaskie, zwykle zlicowane z materiałem. Kreska nad symbolem podstawowym. | |
| Lico wypukłe | Łuk wygięty od linii odniesienia. | |
| Lico wklęsłe | Łuk wygięty w stronę linii odniesienia. | |
| Spoina obwodowa | Okrąg w miejscu załamania linii wskazującej: spoina biegnie dookoła całego elementu. | |
| Spoina montażowa | Chorągiewka: spoinę wykonuje się na budowie lub montażu, nie w wytwórni. | |
| Podkładka pozostającaM | Podkładka pod grań zostaje w złączu na stałe. | |
| Podkładka usuwanaMR | Podkładkę pod grań usuwa się po spawaniu. |
Numery procesów spawania
Według PN-EN ISO 4063, wpisywane w ogonie linii odniesienia.
| Numer | Proces |
|---|---|
| 111 | Spawanie łukowe elektrodą otuloną (MMA) |
| 121 | Spawanie łukiem krytym jednym drutem elektrodowym |
| 131 | Spawanie MIG drutem litym |
| 135 | Spawanie MAG drutem litym |
| 136 | Spawanie MAG drutem proszkowym |
| 141 | Spawanie TIG |
| 311 | Spawanie gazowe acetylenowo-tlenowe |
| 21 | Zgrzewanie punktowe |
| 22 | Zgrzewanie liniowe |
Tolerancje geometryczne
Charakterystyki według PN-EN ISO 1101. Wartość t w ramce to szerokość pola tolerancji w milimetrach. Tolerancje kształtu nie odnoszą się do bazy, tolerancje kierunku i bicia — zawsze.
| Symbol | Nazwa | Grupa | Baza | Pole tolerancji |
|---|---|---|---|---|
| Prostoliniowość | kształt | nie | Linia leży między dwiema prostymi równoległymi odległymi o t. Z Ø przed wartością — oś leży w walcu o średnicy t. | |
| Płaskość | kształt | nie | Powierzchnia leży między dwiema płaszczyznami równoległymi odległymi o t. | |
| Okrągłość | kształt | nie | W każdym przekroju poprzecznym zarys leży między dwoma współśrodkowymi okręgami o różnicy promieni t. | |
| Walcowość | kształt | nie | Cała powierzchnia leży między dwoma współosiowymi walcami o różnicy promieni t. Obejmuje okrągłość i prostoliniowość tworzącej. | |
| Kształt wyznaczonego zarysu | kształt, kierunek lub położenie | zależnie od zastosowania | W każdym przekroju zarys leży między dwiema liniami obwiedni okręgów o średnicy t, których środki leżą na zarysie teoretycznym. | |
| Kształt wyznaczonej powierzchni | kształt, kierunek lub położenie | zależnie od zastosowania | Powierzchnia leży między dwiema powierzchniami obwiedni kul o średnicy t, których środki leżą na powierzchni teoretycznej. | |
| Równoległość | kierunek | wymagana | Element leży między dwiema płaszczyznami lub prostymi równoległymi do bazy, odległymi o t. | |
| Prostopadłość | kierunek | wymagana | Element leży między dwiema płaszczyznami lub prostymi prostopadłymi do bazy, odległymi o t. | |
| Nachylenie | kierunek | wymagana | Element leży między dwiema płaszczyznami odległymi o t, nachylonymi do bazy pod teoretycznie dokładnym kątem. | |
| Pozycja | położenie | zależnie od zastosowania | Oś lub płaszczyzna leży w polu o szerokości t (z Ø — w walcu o średnicy t) wokół położenia teoretycznie dokładnego, wymiarowanego w ramkach. | |
| Współosiowość / współśrodkowość | położenie | wymagana | Oś leży w walcu o średnicy t współosiowym z osią bazową; dla punktu środkowego w przekroju — w okręgu o średnicy t. | |
| Symetria | położenie | wymagana | Płaszczyzna środkowa leży między dwiema płaszczyznami odległymi o t, symetrycznymi względem płaszczyzny bazowej. | |
| Bicie | bicie | wymagana | Przy jednym obrocie wokół osi bazowej wskazanie czujnika w każdym pojedynczym przekroju nie zmienia się o więcej niż t — promieniowo, osiowo lub w podanym kierunku. | |
| Bicie całkowite | bicie | wymagana | Jak bicie, ale na całej powierzchni naraz: przy obrocie i jednoczesnym przesuwie czujnika wzdłuż lub w poprzek osi. |
- 1Symbol charakterystyki — tu pozycja.
- 2Wartość tolerancji w mm; Ø oznacza pole walcowe o tej średnicy.
- 3Baza główna — element, na którym część opiera się najpierw.
- 4Baza druga, i ewentualnie trzecia, w kolejności ustalania.
- 5Symbol bazy: zaczerniony trójkąt na elemencie bazowym i litera w ramce.
Symbole dodatkowe
| Symbol | Nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| Ø | Pole walcowe | Wartość t jest średnicą pola tolerancji — walca albo okręgu. Typowe dla pozycji i prostoliniowości osi. |
| Ⓜ | Wymaganie maksimum materiału | PN-EN ISO 2692. Pole tolerancji rośnie, gdy wymiar elementu odchodzi od maksimum materiału. Typowe dla otworów pod śruby — pozwala sprawdzić część sprawdzianem. |
| Ⓛ | Wymaganie minimum materiału | PN-EN ISO 2692. Chroni minimalną grubość ścianki zamiast montowalności. |
| Ⓔ | Wymaganie powłoki | PN-EN ISO 14405-1. Pisane przy wymiarze, nie w ramce: element w maksimum materiału musi mieć idealny kształt. |
| Ⓟ | Rzutowane pole tolerancji | Pole przeniesione poza element, np. na wystającą część kołka lub śruby wkręconej w otwór. |
| Ⓕ | Stan swobodny | PN-EN ISO 10579. Tolerancja dotyczy części niezamocowanej — cienkościennej lub z tworzywa. |
| CZ | Wspólne pole tolerancji | Jedno pole dla kilku elementów naraz, np. kilku powierzchni, które mają leżeć w jednej płaszczyźnie. |
Tolerancja geometryczna nie zastępuje tolerancji wymiaru, tylko ją uzupełnia. Bez wymagania powłoki Ⓔ wymiar i kształt sprawdza się niezależnie — wałek mieszczący się w wymiarze może być wygięty bardziej niż jego tolerancja średnicy.