Śruby, nakrętki i podkładki

Klucz, wysokość łba i nakrętki oraz wymiary podkładki dla M3–M36, klasy własności śrub i nakrętek i siła, jaką przenosi śruba wybranej klasy.

Źródło: ISO 4014, ISO 4017, ISO 4032, ISO 7089, ISO 898-1, ISO 898-2

Wymiary: śruba, nakrętka, podkładka

Gwint	Skok P	s — klucz	k — łeb	m — nakrętka	d₁ podkł.	d₂ podkł.	h podkł.
M3	0,5	5,5	2	2,4	3,2	7	0,5
M4	0,7	7	2,8	3,2	4,3	9	0,8
M5	0,8	8	3,5	4,7	5,3	10	1
M6	1	10	4	5,2	6,4	12	1,6
M8	1,25	13	5,3	6,8	8,4	16	1,6
M10	1,5	16	6,4	8,4	10,5	20	2
M12	1,75	18	7,5	10,8	13	24	2,5
M14	2	21	8,8	12,8	15	28	2,5
M16	2	24	10	14,8	17	30	3
M18	2,5	27	11,5	15,8	19	34	3
M20	2,5	30	12,5	18	21	37	3
M22	2,5	34	14	19,4	23	39	3
M24	3	36	15	21,5	25	44	4
M27	3	41	17	23,8	28	50	4
M30	3,5	46	18,7	25,6	31	56	4
M33	3,5	50	21	28,7	34	60	5
M36	4	55	22,5	31	37	66	5

Wszystkie wymiary w milimetrach. Skok to gwint zwykły według ISO 261.

Śruby DIN 931/933 i nakrętki DIN 934, wciąż obecne w magazynach, mają inny klucz w czterech rozmiarach: M10 — 17, M12 — 19, M14 — 22, M22 — 32 mm. Nakrętka DIN 934 jest też nieco niższa (m = 0,8 d). Pełne zestawienie kluczy jest w tablicy kluczy i grotów.

ISO 7089 to podkładka zwykła w klasie twardości 200 HV — do śrub klasy 8.8. Pod śruby 10.9 stosuje się klasę 300 HV: miękka podkładka odkształca się pod łbem i połączenie traci część napięcia wstępnego.

Klasy własności śrub — ISO 898-1

Klasa	Zakres d	Rm nom.	Rm min.	Re nom.	Re min.	Granica	Sp
4.6	wszystkie	400	400	240	240	ReL	225
4.8	wszystkie	400	420	320	340	Rpf	310
5.6	wszystkie	500	500	300	300	ReL	280
5.8	wszystkie	500	520	400	420	Rpf	380
6.8	wszystkie	600	600	480	480	Rpf	440
8.8	d ≤ 16 mm	800	800	640	640	Rp0,2	580
8.8	d > 16 mm	800	830	640	660	Rp0,2	600
9.8	d ≤ 16 mm	900	900	720	720	Rp0,2	650
10.9	wszystkie	1000	1040	900	940	Rp0,2	830
12.9	wszystkie	1200	1220	1080	1100	Rp0,2	970

Naprężenia w MPa (N/mm²).

Jak czytać klasę: pierwsza liczba razy 100 to nominalne Rm, a iloczyn obu liczb razy 10 — nominalna granica plastyczności. Klasa 8.8 to Rm = 800 MPa i Re = 0,8 · 800 = 640 MPa. Wartości nominalne liczymy z oznaczenia; minimalne są z tablicy 3 normy i to one obowiązują przy obliczeniach.

ReL — dolna granica plastyczności (klasy 4.6 i 5.6), Rpf — granica plastyczności całej śruby przy wydłużeniu nieproporcjonalnym 0,0048 d (4.8, 5.8, 6.8), Rp0,2 — umowna granica plastyczności (od 8.8 wzwyż). Sp to naprężenie, które śruba musi przenieść bez trwałego wydłużenia.

Nośność śruby z gwintem zwykłym

Klasa własności

Gwint	As [mm²]	Fp [kN]	Fm min. [kN]
M3	5	2,9	4
M4	8,8	5,1	7
M5	14,2	8,2	11,3
M6	20,1	11,7	16,1
M8	36,6	21,2	29,3
M10	58	33,6	46,4
M12	84,3	48,9	67,4
M14	115,4	67	92,4
M16	156,7	90,9	125,3
M18	192,5	115,5	159,8
M20	244,8	146,9	203,2
M22	303,4	182	251,8
M24	352,5	211,5	292,6
M27	459,4	275,6	381,3
M30	560,6	336,4	465,3
M33	693,6	416,1	575,6
M36	816,7	490	677,9

Siły liczymy jak norma: Fp = As · Sp i Fm min = As · Rm min, z przekrojem obliczeniowym As = π/4 · ((d₂ + d₃)/2)² z profilu ISO 724. To nośność samej śruby przy czystym rozciąganiu — siłę napięcia wstępnego przy dokręcaniu momentem podaje tablica momentów dokręcania.

Klasy własności nakrętek — ISO 898-2

Klasa nakrętki	Do śrub klasy
5	4.6, 4.8, 5.6, 5.8
6	6.8
8	8.8
9	9.8
10	10.9
12	12.9
04	nakrętka niska o zmniejszonej nośności — nie przeniesie pełnego obciążenia śruby
05	nakrętka niska o zmniejszonej nośności — nie przeniesie pełnego obciążenia śruby

Liczba na nakrętce to setna część Rm najmocniejszej śruby, z którą wolno ją łączyć: nakrętka 8 do śruby 8.8, nakrętka 10 do 10.9. Nakrętka wyższej klasy zawsze może zastąpić niższą — odwrotnie nigdy, bo gwint nakrętki zerwie się przed śrubą.

Powiązane kalkulatory

Kalkulator połączenia śrubowego Kalkulator gwintowania i toczenia gwintu

Na egzaminie zawodowym

Tematy z podstawy programowej, w których ta tablica się przydaje — z przykładowymi pytaniami i wyjaśnieniami.