Test ELM.03 — zestaw 27

Dlaczego tak

Inspektor pracy, stwierdziwszy naruszenie przepisów grożące bezpośrednio życiu lub zdrowiu pracowników, może nakazać wstrzymanie pracy maszyny lub prac, a taka decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu. Samo zalecenie zakupu nowej maszyny z rocznym terminem nie usuwa bezpośredniego zagrożenia. PIP nie wydaje koncesji, więc nie może ich cofać, a kierowanie na badania lekarskie jest obowiązkiem pracodawcy.

Dlaczego tak

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek nieodpłatnego dostarczenia pracownikowi środków ochrony indywidualnej odpowiednich do zagrożeń oraz zapewnienia ich prania, konserwacji, naprawy i odpylania. Potrącanie kosztu z wynagrodzenia lub żądanie zakupu przez pracownika jest sprzeczne z przepisami. Środki ochrony przysługują każdemu narażonemu pracownikowi, niezależnie od stażu.

Dlaczego tak

Pracownik ma obowiązek poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym badaniom lekarskim, na które kieruje go pracodawca, i stosować się do wskazań lekarskich. Dobre samopoczucie nie zwalnia z badań okresowych, bo ich celem jest wykrycie zmian, których pracownik może nie odczuwać. Badania nie kończą się na wstępnych, a skierowanie i termin określa pracodawca, nie pracownik.

Dlaczego tak

Okoliczności i przyczyny wypadku ustala zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę, zwykle złożony z pracownika służby BHP i społecznego inspektora pracy; sporządza on protokół, z którym poszkodowany może się zapoznać i do którego może zgłosić zastrzeżenia. ZUS korzysta z protokołu przy przyznawaniu świadczeń, dlatego bywa mylony z jego autorem. Lekarz dokumentuje obrażenia, a policja prowadzi ewentualne postępowanie karne.

Dlaczego tak

Zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy wynosi 100% podstawy wymiaru i przysługuje od pierwszego dnia niezdolności. Wartość 80% to typowa wysokość zasiłku przy zwykłej chorobie, dlatego jest najczęściej wybieraną błędną odpowiedzią. Stawka 70% dotyczy pobytu w szpitalu przy chorobie niezwiązanej z wypadkiem, a 50% nie jest stawką zasiłku chorobowego.

Dlaczego tak

Akumulatory kwasowo-ołowiowe zawierają toksyczny ołów i elektrolit z kwasem siarkowym; wyrzucone razem z innymi odpadami skażają glebę i wody, dlatego oddaje się je do punktów zbierania zużytych baterii i akumulatorów. Freony występują w urządzeniach chłodniczych, a nie w akumulatorach, choć oba odpady są niebezpieczne. Akumulatory nie emitują promieniowania jonizującego i nie są biodegradowalne.

Dlaczego tak

Substancję żrącą trzeba jak najszybciej wypłukać: oko płucze się dużą ilością chłodnej, czystej wody (lub płynem z oczomyjki) przez co najmniej kilkanaście minut, kierując strumień od nosa na zewnątrz, a potem wzywa się pomoc medyczną. Zobojętnianie kwasu sodą wydaje się logiczne chemicznie, ale reakcja wydziela ciepło i może pogłębić uszkodzenie oka. Pocieranie oka rozprowadza kwas, a czekanie pozwala mu działać dalej.

Dlaczego tak

Gaśnice śniegowe (CO₂) i proszkowe są przeznaczone do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1 kV, a dwutlenek węgla nie pozostawia zanieczyszczeń w aparatach; zawsze jednak w pierwszej kolejności próbuje się wyłączyć zasilanie. Piana gasi przez odcięcie tlenu, dlatego wydaje się dobrym wyborem, ale zawiera wodę i przewodzi prąd. Prąd zwarty wodą ze strumienia lub hydrantu grozi porażeniem gaszącego.

Dlaczego tak

Dymy powstające z topnika kalafoniowego są substancjami chemicznymi wnikającymi do organizmu przez drogi oddechowe; mogą wywoływać uczulenia, astmę i podrażnienie oczu, dlatego stosuje się przy lutowaniu wyciągi. Czynniki fizyczne to m.in. hałas, drgania, promieniowanie i temperatura, a biologiczne — drobnoustroje. Monotonia pracy jest czynnikiem psychofizycznym, który nie ma związku z wdychanymi dymami.

Dlaczego tak

Łuk spawalniczy emituje silne promieniowanie nadfioletowe, które może wywołać zapalenie spojówek i rogówki oraz oparzenia skóry, także u osób pracujących w pobliżu, dlatego stanowiska spawalnicze osłania się parawanami. Przemiennik częstotliwości i silnik są źródłami pola elektromagnetycznego i ciepła, a nie UV, choć bywają mylone jako „źródła promieniowania”. Sprężarka jest przede wszystkim źródłem hałasu.

Dlaczego tak

Zgodnie z hierarchią środków ochrony najpierw stosuje się rozwiązania techniczne usuwające czynnik u źródła — miejscowy wyciąg z filtrem zasysa dymy, zanim dotrą do strefy oddychania. Półmaska rzeczywiście chroni drogi oddechowe, ale jest środkiem ochrony indywidualnej, stosowanym dopiero, gdy rozwiązania techniczne nie wystarczają. Otwarte okno daje niekontrolowany przepływ powietrza, a przerwy jedynie skracają narażenie.

Dlaczego tak

Środek ochrony zbiorowej chroni wszystkie osoby korzystające ze stanowiska, niezależnie od ich zachowania; taki jest wyłącznik różnicowoprądowy, który odłącza zasilanie przy prądzie upływu przez ciało człowieka. Rękawice i obuwie elektroizolacyjne również chronią przed porażeniem, dlatego są częstą pomyłką, ale zakłada je konkretny pracownik, więc są środkami ochrony indywidualnej. Hełm z osłoną twarzy chroni głównie przed skutkami łuku i urazami.

Dlaczego tak

Łuk elektryczny wytwarza bardzo wysoką temperaturę i rozbryzg stopionego metalu, dlatego chroni się twarz osłoną, ręce rękawicami elektroizolacyjnymi, a ciało odzieżą trudnopalną o właściwościach ochronnych przed łukiem. Odzież syntetyczna jest szczególnie niebezpieczna, bo topi się i przywiera do skóry. Okulary z fartuchem z PCV oraz rękawice spawalnicze nie dają ochrony przed porażeniem ani przed energią łuku.

Dlaczego tak

Piankową wkładkę roluje się czystymi palcami do małej średnicy, wkłada głęboko do przewodu słuchowego, odciągając małżowinę ku górze, i przytrzymuje, aż się rozpręży i uszczelni kanał — tylko wtedy osiąga deklarowane tłumienie. Zakładanie wkładek tylko na najgłośniejsze prace wydaje się rozsądne, ale nawet krótkie okresy bez ochrony w hałasie znacznie zmniejszają jej skuteczność. Wkładki jednorazowe nie nadają się do wielotygodniowego użycia.

Dlaczego tak

Udar cieplny to przegrzanie organizmu, w którym zawodzi termoregulacja: temperatura ciała przekracza ok. 40 °C, skóra jest gorąca i często sucha, pojawiają się ból głowy i zaburzenia świadomości, aż do utraty przytomności. Hipoglikemia również powoduje zaburzenia świadomości, ale towarzyszą jej poty i drżenie, a nie gorączka. Hipotermia to wychłodzenie, a zawał objawia się przede wszystkim bólem w klatce piersiowej.

Dlaczego tak

Bladość, zimny pot, niepokój oraz szybkie i słabe tętno to typowe objawy wstrząsu, który po urazie często wynika z krwawienia wewnętrznego; taki stan wymaga pilnego wezwania pomocy i ochrony poszkodowanego przed wychłodzeniem. Omdlenie wiąże się z krótką utratą przytomności, a poszkodowany jest przytomny przez cały czas. Hipotermia i zatrucie tlenkiem węgla nie wynikają z opisanej sytuacji.

Dlaczego tak

Atmosfera, która pozbawiła przytomności pracownika, tak samo zagraża ratującemu — wejście bez aparatu izolującego drogi oddechowe często kończy się drugą ofiarą, dlatego najpierw wzywa się pomoc i straż pożarną. Natychmiastowe wejście wydaje się odruchem ratowania życia, ale łamie podstawową zasadę zabezpieczenia siebie. Mokra chustka nie chroni przed brakiem tlenu ani przed oparami, a sprężone powietrze z pistoletu nie wentyluje skutecznie zbiornika.

Dlaczego tak

Ostatni etap układania w pozycji bezpiecznej to odchylenie głowy do tyłu, tak by drogi oddechowe były drożne, a treść z ust mogła swobodnie wypływać, oraz regularne sprawdzanie oddechu do przyjazdu pogotowia. Wysoka poduszka zgina szyję i zamyka drogi oddechowe, choć wydaje się wygodna. Nieprzytomnemu nie podaje się płynów, bo może się zachłysnąć, a pozostawienie go bez nadzoru uniemożliwia reakcję, gdy przestanie oddychać.

Dlaczego tak

Na dużym terenie zakładu ratownicy tracą czas na szukanie właściwej hali, dlatego wysyła się osobę, która czeka przy bramie i prowadzi zespół na miejsce. Dyspozytor kończy rozmowę jako pierwszy, bo jego pytania pozwalają ocenić stan poszkodowanego i dobrać zespół, więc wcześniejsze rozłączenie tylko szkodzi. Telefon do rodziny i czekanie na kierownika opóźniają wezwanie pomocy.

Dlaczego tak

Opisane objawy u chorego na cukrzycę wskazują najczęściej na niedocukrzenie, więc przytomnemu, który może połykać, podaje się cukier, np. słodki napój, a jeśli objawy nie ustępują, wzywa się pomoc. Podanie insuliny jest najgroźniejszą pomyłką, bo jeszcze bardziej obniży poziom cukru we krwi. Resuscytację prowadzi się tylko przy braku oddechu, a niepodawanie niczego przytomnemu odbiera mu najprostszą pomoc.

Dlaczego tak

Henr jest jednostką indukcyjności, charakteryzującej cewki i uzwojenia: cewka ma indukcyjność 1 H, gdy zmiana prądu o 1 A w ciągu 1 s indukuje w niej napięcie 1 V. Indukcja magnetyczna ma podobną nazwę i jest najczęstszą pomyłką, ale wyraża się ją w teslach (T). Strumień magnetyczny mierzy się w weberach (Wb), a pojemność elektryczną w faradach (F).

Dlaczego tak

Przedrostek mili oznacza jedną tysięczną, więc 1 A = 1000 mA, a 0,025 A · 1000 = 25 mA — typowy prąd własny czujnika zbliżeniowego. Wynik 2,5 mA lub 250 mA powstaje po przesunięciu przecinka o jedno miejsce za mało lub za dużo, czyli pomnożeniu przez 100 lub 10 000. Wartość 0,25 mA to podzielenie zamiast mnożenia przy przeliczeniu jednostki.

Dlaczego tak

Konduktancja jest odwrotnością rezystancji: G = 1 / R = 1 / 50 Ω = 0,02 S, a wyraża się ją w simensach. Wartość 50 S powstaje, gdy pomyli się konduktancję z rezystancją i przepisze liczbę, zmieniając tylko jednostkę. Wyniki 0,2 S i 2 S są efektem błędu w położeniu przecinka przy dzieleniu.

Dlaczego tak

Suma prądów dopływających do węzła równa się sumie prądów z niego odpływających: 3 A + 5 A = 2 A + I, więc I = 6 A. Wynik 10 A powstaje po dodaniu wszystkich prądów bez uwzględnienia kierunków. Wartość 4 A to błąd znaku przy przenoszeniu prądu 2 A na drugą stronę równania, a 0 A wynika z pomylenia prawa z twierdzeniem, że każdy prąd w węźle jest zerowy.

Dlaczego tak

Stal krzemowa (elektrotechniczna) jest materiałem magnetycznie miękkim o małych stratach na histerezę, a cienkie blachy izolowane od siebie ograniczają prądy wirowe, które w litym rdzeniu silnie by go nagrzewały. Lity rdzeń ze stali konstrukcyjnej jest ferromagnetyczny, więc bywa wybierany, ale straty na prądy wirowe byłyby w nim bardzo duże. Miedź i aluminium nie są ferromagnetykami i nie wzmacniają strumienia.

Dlaczego tak

Prąd elektryczny wytwarza pole magnetyczne, którego linie wokół prostego przewodu są współśrodkowymi okręgami w płaszczyźnie prostopadłej do przewodu, a ich zwrot wyznacza reguła prawej dłoni. Linie równoległe do osi przewodu to częsta pomyłka wynikająca z pomylenia przewodu z cewką, wewnątrz której pole rzeczywiście biegnie wzdłuż osi. Przy prądzie stałym pole jest stałe, a nie zmienne z częstotliwością 50 Hz.

Dlaczego tak

Dla połączenia równoległego 1 / Rz = 1 / R1 + 1 / R2, więc 1 / R2 = 1 / 20 − 1 / 60 = 2 / 60, czyli R2 = 30 Ω; sprawdzenie: 60 · 30 / (60 + 30) = 20 Ω. Wynik 40 Ω to odjęcie rezystancji 60 − 20, właściwe dla połączenia szeregowego, a 80 Ω — ich dodanie. Wartość 15 Ω powstaje po dodaniu odwrotności zamiast ich odjęcia (1/20 + 1/60 = 1/15).

Dlaczego tak

Impedancja obwodu wynosi Z = √(30² + 40²) = 50 Ω, a cos φ = R / Z = 30 / 50 = 0,6. Wynik 0,8 to stosunek X / Z, czyli sin φ, a nie cos φ — i to najczęstsza pomyłka. Wartości 0,75 i 1,33 powstają przy dzieleniu rezystancji przez reaktancję lub odwrotnie, a współczynnik mocy nie może przekraczać 1.

Dlaczego tak

W rezonansie szeregowym reaktancje indukcyjna i pojemnościowa są równe i znoszą się, więc impedancja osiąga minimum równe rezystancji R, a prąd — maksimum U / R. Największa impedancja i najmniejszy prąd cechują rezonans równoległy, z którym rezonans szeregowy jest często mylony. Napięcie na rezystorze jest wtedy równe napięciu zasilania, a nie zeru.

Dlaczego tak

W stojanie prądnicy umieszczono trzy uzwojenia przesunięte przestrzennie o 120°; wirujące pole magnetyczne wirnika indukuje w nich kolejno napięcia sinusoidalne przesunięte w fazie o 120°. Uzwojenia nawinięte w tym samym miejscu dałyby trzy napięcia w fazie, a nie układ trójfazowy. Akumulatory dają napięcie stałe, a mechaniczne przełączanie jednego uzwojenia nie wytworzy trzech napięć sinusoidalnych.

Dlaczego tak

Moc czynna odbiornika trójfazowego to P = √3 · U · I · cos φ = 1,73 · 400 V · 10 A · 0,8 ≈ 5540 W ≈ 5,5 kW. Wynik 3,2 kW pomija czynnik √3 (wzór jednofazowy), a 9,6 kW powstaje po pomnożeniu przez 3 zamiast przez √3 przy napięciu przewodowym. Wartość 6,9 kW to moc pozorna, w której pominięto współczynnik mocy.

Dlaczego tak

Prąd kondensatora jest proporcjonalny do szybkości zmian napięcia, więc osiąga maksimum, gdy napięcie przechodzi przez zero — wyprzedza napięcie o ćwierć okresu, czyli 90°. Opóźnienie prądu o 90° występuje w idealnej cewce i jest najczęściej mylone z przypadkiem kondensatora. Zgodność faz cechuje rezystor, a przesunięcie o 180° oznaczałoby przeciwny znak prądu i napięcia.

Dlaczego tak

Natężenie prądu to stosunek ładunku przepływającego przez poprzeczny przekrój przewodnika do czasu przepływu, I = Q / t; 1 A oznacza przepływ 1 C w ciągu 1 s. Praca przeniesienia jednostkowego ładunku między punktami definiuje napięcie, z którym prąd jest często mylony. Energia kondensatora to zupełnie inna wielkość, a stosunek mocy do rezystancji daje kwadrat prądu, a nie sam prąd.

Dlaczego tak

Przy szeregowym połączeniu n jednakowych kondensatorów pojemność zastępcza wynosi C / n, więc n = 10 µF / 2,5 µF = 4. Odpowiedź 25 powstaje, gdy pojemności traktuje się jak rezystory w połączeniu szeregowym i dodaje je, szukając liczby elementów. Dwa kondensatory dałyby 5 µF, a osiem — 1,25 µF.

Dlaczego tak

Strumień magnetyczny Φ wyraża się w weberach; 1 Wb = 1 T · 1 m², bo strumień to iloczyn indukcji i pola powierzchni, przez którą przenika pole. Tesla jest jednostką indukcji magnetycznej, czyli gęstości strumienia, i to z nią strumień myli się najczęściej. Henr jest jednostką indukcyjności, a amper na metr — natężenia pola magnetycznego.

Dlaczego tak

Przenikalność względna μr = μ / μ0 mówi, ile razy materiał lepiej „przewodzi” strumień magnetyczny niż próżnia; dla stali elektrotechnicznej wynosi tysiące, dla powietrza ok. 1. Największa indukcja przed nasyceniem to indukcja nasycenia, inny parametr materiału, często mylony z przenikalnością. Strata na cykl przemagnesowania wynika z pola pętli histerezy, a rezystywność dotyczy przewodzenia prądu.

Dlaczego tak

Z prawa Ohma dla obwodu magnetycznego potrzebny przepływ to Θ = Φ · Rm = 0,001 Wb · 4 · 10⁵ 1/H = 400 A, a prąd cewki I = Θ / z = 400 A / 500 = 0,8 A. Wartość 400 A to sam przepływ (amperozwoje), bez podzielenia przez liczbę zwojów. Wynik 1,25 A powstaje po odwróceniu ilorazu (500 / 400), a 0,08 A — po błędnym przeliczeniu miliweberów (10⁻⁴ zamiast 10⁻³ Wb).

Dlaczego tak

Siła elektromotoryczna indukuje się w uzwojeniu tylko wtedy, gdy zmienia się przenikający je strumień magnetyczny (e = −N · ΔΦ / Δt). Po ustaleniu się prądu stałego strumień w rdzeniu jest stały, więc po stronie wtórnej nie ma napięcia, a prąd pierwotny ogranicza tylko mała rezystancja uzwojenia i transformator szybko się przegrzewa. Odpowiedź 24 V DC to mechaniczne zastosowanie przekładni, która obowiązuje wyłącznie dla napięć przemiennych.

Dlaczego tak

Napięcie między dwoma punktami jest różnicą ich potencjałów, a kolejność indeksów decyduje o znaku: U_BA = V_B − V_A = 6 V − 15 V = −9 V. Wartość 9 V to napięcie U_AB, czyli wynik odwrócenia kolejności punktów — najczęstszy błąd przy zapisywaniu równań II prawa Kirchhoffa. Wyniki 21 V i −21 V powstają po dodaniu potencjałów zamiast ich odjęcia.

Dlaczego tak

Z II prawa Kirchhoffa E = U + I · Rw, więc spadek napięcia na rezystancji wewnętrznej wynosi 12,6 V − 12,1 V = 0,5 V, a Rw = 0,5 V / 5 A = 0,1 Ω. Wartość 2,42 Ω to rezystancja obciążenia (U / I), a 2,52 Ω — rezystancja całego obwodu (E / I), nie samego źródła. Wynik 10 Ω powstaje po odwróceniu ilorazu prądu i spadku napięcia.