Jak dobrać pasowanie wałka i otworu
Pasowanie wybiera się od funkcji: czy części mają się względem siebie obracać, przesuwać, dać się rozłożyć ręcznie, czy przenosić moment samym wciskiem. Z funkcji wynika charakter pasowania, z niego — litery pól tolerancji, a z wymiaru nominalnego — konkretne odchyłki.
Aktualizacja:
Krok 1
Wybierz układ pasowań
Domyślnie stosuj układ stałego otworu: otwór zawsze w polu H, a charakter pasowania zmieniasz polem tolerancji wałka. Otwór wykonuje się rozwiertakiem i sprawdza sprawdzianem, a wałek łatwo przetoczyć lub przeszlifować na dowolny wymiar — tak jest taniej.
Układ stałego wałka (h) wybierz, gdy na jednym gładkim wałku siedzi kilka części z różnymi pasowaniami albo wałek jest gotowym prętem ciągnionym.
Krok 2
Określ charakter pasowania
Luźne, gdy części mają się obracać lub przesuwać: H11/c11 dla luźnych połączeń, H8/f7 dla łożysk ślizgowych, H7/g6 dla dokładnego prowadzenia z małym luzem. H7/h6 to pasowanie suwliwe — części składa się ręcznie, ale bez wyczuwalnego luzu.
Mieszane, gdy część ma być ustalona i dać się zdemontować: H7/k6 i H7/n6, typowe dla kół i pierścieni łożysk. Wciskowe, gdy połączenie ma przenosić obciążenie bez wpustu: H7/p6 lekko, H7/s6 mocno, montowane na prasie lub cieplnie.
Krok 3
Odczytaj odchyłki i policz luz lub wcisk
Dla wymiaru nominalnego znajdź w tablicy odchyłki otworu i wałka. Luz największy to górna odchyłka otworu minus dolna wałka, najmniejszy — dolna otworu minus górna wałka. Wartości ujemne oznaczają wcisk.
Przykład: Ø50 H7/g6 to otwór 0…+25 µm i wałek −9…−25 µm, czyli luz od 9 do 50 µm.
Lmax = ES − ei Lmin = EI − es
Krok 4
Dla pasowania wciskowego sprawdź nośność i montaż
Wcisk musi być na tyle duży, żeby przenieść moment i siłę osiową przy najmniejszym wcisku z tolerancji, i na tyle mały, żeby przy największym nie uplastycznić piasty. Część wcisku zjada wygładzenie chropowatości.
Kalkulator policzy też temperaturę nagrzania piasty do montażu skurczowego.
Krok 5
Sprawdź łańcuch wymiarowy
Gdy luz w złożeniu wynika z kilku wymiarów naraz — długości wałka, szerokości łożysk, tulejek dystansowych — policz łańcuch wymiarowy. Metoda maksimum-minimum gwarantuje złożenie każdej sztuki, metoda statystyczna dopuszcza szersze tolerancje przy małym odsetku braków.
Krok 6
Ustal tolerancje pozostałych wymiarów i chropowatość
Wymiarów niepasowanych nie toleruj osobno — wpisz w tabliczce klasę tolerancji ogólnych ISO 2768, najczęściej m. Powierzchnie pasowane w IT6–IT7 wymagają chropowatości około Ra 0,8–1,6 µm, inaczej nierówności zjedzą sporą część tolerancji.
Poradnik porządkuje kolejność decyzji i podaje typowe wartości. Wiążące są wymagania normy i dokumentacji producenta dla konkretnego wyrobu.