Jak czytać oznaczenia stali

1. Krok 1

   Rozpoznaj, do której grupy należy oznaczenie

   Jeśli oznaczenie zaczyna się literą zastosowania i liczbą — S235, E295, P265, B500 — należy do grupy pierwszej: liczba to własność mechaniczna, zwykle minimalna granica plastyczności w MPa.

   Jeśli zaczyna się od liczby albo litery C lub X i zawiera symbole pierwiastków — C45, 42CrMo4, X5CrNi18-10 — to grupa druga: oznaczenie opisuje skład chemiczny.

2. Krok 2

   Czytaj stale konstrukcyjne: S235JR, S355J2

   S to stal konstrukcyjna, 235 — minimalna granica plastyczności ReH w MPa dla najmniejszych grubości. Kolejne znaki opisują udarność: JR to 27 J w +20 °C, J0 — 27 J w 0 °C, J2 — 27 J w −20 °C, K2 — 40 J w −20 °C. Stal J2 jest lepsza na konstrukcje pracujące na mrozie.

   Granica plastyczności maleje z grubością wyrobu, więc blacha S355 o grubości 50 mm ma gwarantowane mniej niż 355 MPa. To liczba z oznaczenia trafia do obliczeń, pomniejszona dla grubszych elementów.

   PoliczKalkulator współczynnika bezpieczeństwa

3. Krok 3

   Czytaj stale niestopowe: C45

   C i liczba to stal niestopowa o zawartości manganu poniżej 1%; liczba to średnia zawartość węgla razy 100. C45 ma więc około 0,45% węgla — nadaje się do ulepszania cieplnego na wały i sworznie.

   Litera E na końcu (C45E) oznacza ograniczoną maksymalną zawartość siarki, R — siarkę w określonym przedziale, co poprawia skrawalność.

4. Krok 4

   Czytaj stale niskostopowe: 42CrMo4

   Bez litery na początku: pierwsza liczba to węgiel razy 100, dalej pierwiastki stopowe w kolejności malejącej zawartości, a na końcu liczby — ich zawartości pomnożone przez umowny mnożnik. Dla Cr, Co, Mn, Ni, Si i W mnożnik wynosi 4, dla Al, Cu, Mo, Nb, Ti, V i kilku innych — 10.

   42CrMo4 to więc 0,42% C, około 1% Cr (4 ÷ 4) i dodatek molibdenu, którego zawartości nie podano. Stal do ulepszania cieplnego na mocno obciążone wały i śruby.

   zawartość % = liczba / mnożnik

5. Krok 5

   Czytaj stale wysokostopowe: X5CrNi18-10, X153CrMoV12

   X oznacza, że co najmniej jeden pierwiastek przekracza 5%. Po X stoi węgiel razy 100, potem symbole pierwiastków i ich zawartości w procentach — już bez mnożnika. X5CrNi18-10 to 0,05% C, 18% Cr i 10% Ni: zwykła austenityczna stal nierdzewna.

   Stale szybkotnące mają osobny zapis: HS6-5-2-5 to procenty kolejno wolframu, molibdenu, wanadu i kobaltu.

6. Krok 6

   Odczytaj numer materiałowy

   Numer 1.xxxx z PN-EN 10027-2 zaczyna się od 1 (stal), dwie następne cyfry to grupa. 1.0xxx to stale niestopowe (1.0038 — S235JR, 1.0503 — C45), 1.2xxx — stopowe stale narzędziowe (1.2379), 1.4xxx — stale odporne na korozję (1.4301 — X5CrNi18-10), 1.7xxx — stale stopowe z chromem, jak 1.7225 — 42CrMo4.

   Numer jest wygodny w zamówieniach i w programach CAD, ale nic nie mówi bez tablicy — dlatego na rysunku dobrze podać oba oznaczenia.

   Odczytaj z tablicyStale narzędziowe — oznaczenia

7. Krok 7

   Przełóż dawne oznaczenia PN

   W starszej dokumentacji spotkasz oznaczenia sprzed norm europejskich: St3S (dziś S235JR), 18G2A (S355J2), 45 (C45), 40H (41Cr4), NC11LV (X153CrMoV12, 1.2379). Odpowiedniki są zbliżone, ale nie zawsze identyczne w składzie, a niektóre dawne oznaczenia — jak NC10 — odpowiadają kilku gatunkom europejskim. Przy elementach krytycznych porównaj atesty.

   Odczytaj z tablicyStale narzędziowe — oznaczenia

8. Krok 8

   Sprawdź właściwości i policz masę

   Znając gatunek, sprawdź w bazie materiałów jego granicę plastyczności, wytrzymałość i twardość po obróbce cieplnej. Gęstość większości stali to około 7850 kg/m³ — z niej kalkulator policzy masę pręta, rury czy kształtownika.

   PoliczKalkulator masy profiluOdczytaj z tablicyPrzelicznik twardości

Poradnik porządkuje kolejność decyzji i podaje typowe wartości. Wiążące są wymagania normy i dokumentacji producenta dla konkretnego wyrobu.