Jak dobrać śrubę i moment dokręcania

1. Krok 1

   Ustal obciążenie połączenia

   Rozdziel obciążenie na siłę osiową, która rozciąga śrubę, i poprzeczną, która próbuje przesunąć łączone części. Siłę poprzeczną powinno przenieść tarcie od docisku, a nie trzpień śruby na ścinanie — śruba w otworze przelotowym ma luz.

   Przy obciążeniu zmiennym połączenie musi zachować docisk przy najgorszym układzie sił, inaczej śruba szybko się zmęczy.

   PoliczKalkulator połączenia śrubowego

2. Krok 2

   Wybierz klasę właściwości

   W budowie maszyn standardem jest 8.8: Rm 800 MPa, Re 640 MPa. Klasa 10.9 przenosi o mniej więcej 45% większe napięcie wstępne przy tej samej średnicy, 12.9 — jeszcze więcej, ale jest wrażliwsza na kruchość wodorową przy powłokach galwanicznych.

   Nakrętka powinna mieć klasę odpowiadającą pierwszej liczbie śruby — 8 do śruby 8.8.

3. Krok 3

   Dobierz średnicę gwintu

   Nośność śruby liczy się z przekroju czynnego, nie z pełnej średnicy: M10 ma 58 mm², M12 — 84,3 mm². Napięcie wstępne przyjmuje się zwykle tak, by naprężenie w śrubie sięgało 70–90% granicy plastyczności.

   Gwint drobnozwojny ma nieco większy przekrój czynny i mniejszy kąt wzniosu, więc trudniej się odkręca, ale łatwiej go uszkodzić przy montażu.

   Odczytaj z tablicyGwinty metryczne

4. Krok 4

   Odczytaj moment dokręcania

   Moment zależy od średnicy, klasy i — najbardziej — od tarcia w gwincie i pod łbem. Przy współczynniku tarcia 0,12 (stal ocynkowana, lekko naoliwiona) M10 klasy 8.8 dokręca się momentem około 48 N·m, przy 0,14 — około 54 N·m. Smar z MoS₂ zmniejsza tarcie, więc ten sam moment daje wyraźnie większe napięcie.

   Dokręcaj kluczem dynamometrycznym, w kilku etapach i na krzyż przy kołnierzach.

   M ≈ K · F · d (K ≈ 0,2 dla suchej stali)

   Odczytaj z tablicyMomenty dokręcania śrub

5. Krok 5

   Przygotuj otwory i długość wkręcenia

   Otwór pod gwint wierci się wiertłem o średnicy około d − P: 8,5 mm pod M10, 10,2 mm pod M12. Otwór przelotowy pod śrubę M10 w szeregu średnim ma 11 mm.

   Orientacyjnie gwint wkręca się na długość co najmniej 1 · d w stali, około 1,25 · d w żeliwie i 2 · d w stopach aluminium — inaczej zerwie się gwint w otworze, a nie śruba.

   PoliczKalkulator gwintowania i toczenia gwintuOdczytaj z tablicyGwinty metryczne

Poradnik porządkuje kolejność decyzji i podaje typowe wartości. Wiążące są wymagania normy i dokumentacji producenta dla konkretnego wyrobu.