Test ELM.02 — zestaw 26

Dlaczego tak

Zgodnie z Kodeksem pracy to pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, stosuje niezbędne środki profilaktyczne i informuje pracowników o tym ryzyku. Państwowa Inspekcja Pracy bywa wskazywana, bo kontroluje dokumentację oceny ryzyka, ale jej nie sporządza — sprawdza tylko, czy pracodawca wywiązał się z obowiązku. Społeczny inspektor pracy i sam monter mogą uczestniczyć w ocenie, lecz odpowiedzialności za nią nie ponoszą.

Dlaczego tak

Kodeks pracy zobowiązuje pracownika, który zauważył zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego, do niezwłocznego zawiadomienia przełożonego i ostrzeżenia współpracowników oraz innych osób znajdujących się w rejonie zagrożenia. Zgłoszenie w raporcie po zmianie wydaje się formalnie poprawne, ale nie spełnia warunku niezwłoczności, a do porażenia może dojść w każdej chwili. Informowanie społecznego inspektora na zebraniu jest spóźnione, a brak reakcji narusza obowiązek współdziałania w zakresie BHP.

Dlaczego tak

Kodeks pracy przyznaje pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy, odszkodowanie od pracodawcy za utratę lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku, z wyjątkiem pojazdów i wartości pieniężnych. Odpowiedź wskazująca ZUS jest kusząca, ale jednorazowe odszkodowanie z ubezpieczenia wypadkowego dotyczy wyłącznie uszczerbku na zdrowiu lub śmierci. Prawo do odszkodowania za rzeczy nie zależy od tego, czy wypadek zawinił inny pracownik.

Dlaczego tak

Renta szkoleniowa przysługuje ubezpieczonemu, wobec którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego z powodu niezdolności do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowanej wypadkiem przy pracy. Świadczenie rehabilitacyjne jest kuszące, bo także wypłaca się je po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, ale dotyczy osoby, która rokuje odzyskanie zdolności do pracy w swoim zawodzie. Renta rodzinna i zasiłek pogrzebowy przysługują członkom rodziny po śmierci ubezpieczonego.

Dlaczego tak

Zgary, czyli utlenione resztki spoiwa zbierane z powierzchni wanny lutowniczej, zawierają ołów i jego związki, dlatego są odpadem niebezpiecznym i przekazuje się je uprawnionemu odbiorcy. Folia z taśm SMD bywa uznawana za problematyczną, bo jest tworzywem sztucznym, ale czysta folia polietylenowa to zwykły odpad opakowaniowy nadający się do recyklingu. Karton i drewniane palety również nie zawierają substancji niebezpiecznych.

Dlaczego tak

Objawy wskazują na zatrucie parami rozpuszczalnika, więc najpierw trzeba przerwać narażenie — wyprowadzić poszkodowanego ze skażonego pomieszczenia na świeże powietrze, nie narażając przy tym siebie, a następnie wezwać pomoc. Podanie mleka to rozpowszechniony mit; nie neutralizuje par wdychanych przez płuca i może zaszkodzić przy wymiotach. Układanie w pozycji bezpiecznej w tym samym pomieszczeniu przedłuża narażenie, a pozycja ta jest przeznaczona dla osób nieprzytomnych.

Dlaczego tak

Gaśnice proszkowe i śniegowe dopuszczone do gaszenia urządzeń pod napięciem do 1000 V są badane przy odległości 1 m od części czynnych i taką minimalną odległość podają ich instrukcje. Odległość 0,3 m jest zbyt mała — przy niej istnieje ryzyko przeskoku lub przepływu prądu przez strumień środka gaśniczego do ratującego. Odległości 3 m i 10 m są nadmierne: z tak daleka strumień proszku nie dociera skutecznie do ogniska pożaru.

Dlaczego tak

Czynniki psychofizyczne wynikają ze sposobu wykonywania pracy i jej organizacji: monotonii, długotrwałego wysiłku statycznego, obciążenia wzroku i stresu. Hałas i promieniowanie UV bywają mylnie zaliczane do tej grupy, bo też męczą pracownika, ale są czynnikami fizycznymi. Pary izopropanolu, dymy topnika i pył laminatu szklano-epoksydowego to czynniki chemiczne i pyłowe.

Dlaczego tak

Drgania mechaniczne przenoszone przez kończyny górne mogą wywołać zespół wibracyjny — zaburzenia naczyniowe (blednięcie palców), nerwowe i kostno-stawowe w obrębie dłoni. Ubytek słuchu jest kuszącą odpowiedzią, bo wiertarka udarowa jest głośna, ale jest skutkiem hałasu, a nie drgań przenoszonych na ręce. Pył betonowy podrażnia oczy i drogi oddechowe, lecz nie powoduje zaćmy, a uczulenie na tworzywo rękojeści nie wynika z drgań.

Dlaczego tak

Według PN-IEC 60479-1 próg odczuwania prądu przemiennego 50 Hz wynosi około 0,5 mA — od tej wartości człowiek wyczuwa przepływ prądu, choć nie wywołuje on jeszcze groźnych skutków. Wartość 30 mA jest często wybierana, bo jest znamionowym prądem różnicowym wyłączników ochronnych, ale wyznacza granicę ochrony przed migotaniem komór, a nie progu odczuwania. Prąd ok. 10 mA to próg samouwolnienia, a 100 mA grozi już migotaniem komór.

Dlaczego tak

Ładunek zgromadzony na izolatorze nie spływa do uziemienia, bo materiał nie przewodzi; neutralizuje go jonizator, który wytwarza jony obu znaków przyciągane przez naładowaną powierzchnię. Druga mata antystatyczna wydaje się rozwiązaniem, ale działa tylko na przedmioty przewodzące lub rozpraszające, które się z nią stykają. Zmiana rezystora w opasce dotyczy ciała montera, a mata przewodząca grozi zbyt gwałtownym rozładowaniem elementów i nie rozwiązuje problemu izolatora.

Dlaczego tak

Norma PN-EN 61340-5-1 wymaga, aby rezystancja powierzchni roboczej do uziemienia była mniejsza niż 10⁹ Ω; wynik 10¹³ Ω oznacza materiał izolacyjny, na którym ładunki pozostają, więc stanowisko nie spełnia wymagań. Odpowiedź o ochronie przed porażeniem jest myląca, bo ograniczenie prądu zapewniają rezystory rzędu 1 MΩ, a nie izolująca mata. Mata przewodząca miałaby rezystancję poniżej 10⁴ Ω, a prawidłowa opaska nie naprawia nieuziemionego blatu.

Dlaczego tak

Obudowa z wyciągiem miejscowym to rozwiązanie techniczne, które odcina dymy przy źródle i chroni wszystkich przebywających w hali, dlatego jest środkiem ochrony zbiorowej. Odpowiedź o eliminacji jest kusząca, bo dymy rzeczywiście nie docierają do ludzi, ale proces nadal je wytwarza — eliminacja oznaczałaby rezygnację ze źródła zagrożenia. Środki organizacyjne dotyczą czasu i sposobu pracy, a indywidualne to np. półmaski noszone przez pracownika.

Dlaczego tak

Czyściwo nasączone łatwopalną cieczą przechowuje się w zamykanym, niepalnym pojemniku, który ogranicza dopływ powietrza i odcina pary od źródeł zapłonu, takich jak gorący grot lutownicy. Pozostawienie szmatek do wyschnięcia wydaje się bezpieczne, bo rozpuszczalnik odparuje, ale w tym czasie wokół stanowiska tworzy się palna mieszanina par z powietrzem. Otwarty kosz z papierem i podstawka lutownicy to miejsca, w których łatwo o zapłon.

Dlaczego tak

Opaska antystatyczna stale odprowadza ładunek z ciała montera do uziemienia, dzięki czemu nie dochodzi do wyładowań uszkadzających elementy wrażliwe na ESD — chroni więc przede wszystkim wyrób. Odpowiedź o ochronie przed porażeniem jest myląca: rezystor 1 MΩ w opasce ogranicza prąd w razie dotknięcia napięcia, ale opaska nie jest środkiem ochrony przeciwporażeniowej i nie zastępuje zasad pracy przy napięciu. Opaska nie chroni zbiorowo ani nie izoluje termicznie.

Dlaczego tak

Podstawowym zagrożeniem przy pracy na dachu bez balustrady jest upadek z wysokości, dlatego dobiera się sprzęt chroniący przed upadkiem: szelki bezpieczeństwa z linką i amortyzatorem przypięte do pewnego punktu kotwiczenia oraz hełm ochronny. Rękawice elektroizolacyjne wydają się trafnym wyborem dla elektronika, ale antena nie jest częścią czynną instalacji. Opaska antystatyczna, ochronniki słuchu i półmaska nie odpowiadają na zagrożenia tej pracy.

Dlaczego tak

Przy pracy na wiertarce stosuje się okulary ochronne przed wiórami i odłamkami, natomiast nie używa się rękawic, bo wirujące wiertło może je pochwycić i wciągnąć dłoń. Grube rękawice skórzane są kuszącym wyborem, bo chronią przed ostrymi wiórami, ale właśnie przy narzędziach wirujących stwarzają zagrożenie wciągnięcia. Płytkę mocuje się w imadle lub przytrzymuje oporem, a nie trzyma w dłoniach, a folia nad stołem nie zastępuje okularów.

Dlaczego tak

Podwójny trójkąt z napisem 1000 V oznacza narzędzie izolowane wykonane według PN-EN 60900, przeznaczone do prac pod napięciem lub w pobliżu części czynnych w instalacjach do 1000 V AC (1500 V DC). Odpowiedź o próbniku jest kusząca, bo niektóre wkrętaki mają wbudowany wskaźnik, ale symbol ten dotyczy izolacji, a nie wykrywania napięcia. Napis nie oznacza też napięcia udarowego w kilowoltach ani ograniczenia do prądu stałego.

Dlaczego tak

Nagła utrata przytomności z fazą sztywności, a następnie rytmicznymi drgawkami kończyn i ślinotokiem to typowy obraz napadu drgawkowego, np. padaczkowego. Omdlenie bywa wybierane, bo też zaczyna się od nagłego upadku, ale trwa krótko, przebiega zwykle bez uogólnionych drgawek i ustępuje po ułożeniu na płasko. Zawał objawia się bólem w klatce piersiowej, a napad astmy — dusznością ze świszczącym oddechem u przytomnej osoby.

Dlaczego tak

Krew jasnoczerwona, utlenowana, wypływająca pulsacyjnie w rytmie skurczów serca świadczy o uszkodzeniu tętnicy; taki krwotok bardzo szybko prowadzi do wstrząsu i wymaga natychmiastowego ucisku. Krwotok żylny jest najczęściej mylony z tętniczym, ale krew jest w nim ciemniejsza i wypływa równomiernie, bez pulsowania. Krwawienie włośniczkowe to sączenie z drobnych naczyń, a krwotoku wewnętrznego nie widać na zewnątrz ciała.

Dlaczego tak

Zabezpieczenie siebie przed zakażeniem przenoszonym przez krew wymaga bariery między dłońmi ratującego a raną, dlatego przed opatrywaniem zakłada się rękawice jednorazowe, np. nitrylowe. Maseczka do oddechów jest kusząca, bo także jest środkiem ochrony ratownika, ale służy do wykonywania oddechów ratowniczych, a nie do kontaktu z krwią. Koc termiczny chroni poszkodowanego przed wychłodzeniem, a opaska uciskowa służy do tamowania krwotoku.

Dlaczego tak

Układanie w pozycji bezpiecznej zaczyna się od ułożenia bliższej ręki poszkodowanego pod kątem prostym do tułowia, zgiętej w łokciu dłonią do góry; dopiero potem dalszą rękę przykłada się do policzka, zgina dalszą nogę i przetacza poszkodowanego do siebie. Przyłożenie dłoni do policzka jest częstym wyborem, bo to charakterystyczny element tej pozycji, ale jest drugim krokiem. Zginać należy nogę dalszą (lewą), a nie prawą, a odchylenie głowy kończy procedurę.

Dlaczego tak

Gdy w pobliżu są inne osoby, ratujący zleca wezwanie pomocy konkretnej, wskazanej osobie — dzwoni ona pod 112 i przynosi AED — a sam od razu rozpoczyna resuscytację. Ogólne wołanie wydaje się wystarczające, ale w grupie każdy zakłada, że zadzwoni ktoś inny, więc pomoc bywa wzywana z opóźnieniem. Dwie minuty RKO przed telefonem stosuje się tylko wyjątkowo, gdy ratujący jest sam przy dziecku lub topielcu, a odchodzenie od poszkodowanego przerywa jego ratowanie.

Dlaczego tak

Podstawą pierwszej pomocy przy oparzeniu termicznym jest jak najszybsze chłodzenie chłodną, czystą wodą przez kilkanaście minut, co ogranicza pogłębianie się uszkodzenia tkanek i ból; następnie ranę osłania się jałowym opatrunkiem. Lód wydaje się skuteczniejszy od wody, ale przyłożony bezpośrednio do skóry powoduje odmrożenie i dodatkowe uszkodzenie. Tłuste kremy zatrzymują ciepło, a przekłuwanie pęcherzy otwiera drogę zakażeniu.

Dlaczego tak

Osobie w napadzie astmy pomaga się przyjąć pozycję siedzącą z lekkim pochyleniem do przodu, w której łatwiej oddychać, oraz przyjąć jej własny lek wziewny; jeżeli duszność nie ustępuje, wzywa się pogotowie. Pozycja boczna bezpieczna jest kusząca, bo kojarzy się z ochroną dróg oddechowych, ale przeznaczona jest dla nieprzytomnych, a u przytomnego utrudnia pracę mięśni oddechowych. Leżenie płasko nasila duszność, a gorący napój nie zastępuje leku.

Dlaczego tak

Wytyczne ERC zalecają ułożenie nadgarstka jednej dłoni na środku klatki piersiowej, czyli na dolnej połowie mostka, i drugiej dłoni na niej, z wyprostowanymi łokciami. Ułożenie po lewej stronie nad sercem wydaje się logiczne, ale uciskanie żeber zamiast mostka jest nieskuteczne i grozi ich złamaniem. Ucisk na wyrostek mieczykowaty może uszkodzić narządy jamy brzusznej, a górna część mostka jest zbyt daleko od komór serca.

Dlaczego tak

Fotorezystor jest elementem biernym z warstwy półprzewodnika, np. siarczku kadmu, w której światło generuje dodatkowe nośniki, przez co rezystancja maleje nawet o kilka rzędów wielkości. Termistor NTC jest najczęściej mylony z fotorezystorem, bo jego rezystancja także maleje, ale pod wpływem wzrostu temperatury, a nie światła. Fotodioda reaguje na światło, lecz jest złączem p-n wytwarzającym fotoprąd, a warystor zmienia rezystancję pod wpływem napięcia.

Dlaczego tak

W oznaczeniach diod Zenera litera V zastępuje przecinek dziesiętny w napięciu stabilizacji, więc „5V1” oznacza 5,1 V, a poprzedzająca litera C — tolerancję ±5%. Napięcie przewodzenia jest kuszącą odpowiedzią, bo także wyraża się w woltach, ale w kierunku przewodzenia dioda Zenera zachowuje się jak zwykła dioda krzemowa (ok. 0,7 V). Prąd i moc strat odczytuje się z karty katalogowej; dla serii BZX55 moc wynosi 0,5 W.

Dlaczego tak

Dioda gasząca jest włączona równolegle do cewki zaporowo względem napięcia zasilania, czyli katodą do plusa; po wyłączeniu tranzystora przewodzi prąd podtrzymywany przez indukcyjność i ogranicza przepięcie na kolektorze. Wariant z anodą do plusa wygląda podobnie, ale dioda przewodziłaby wtedy przy załączonym tranzystorze i zwierała cewkę oraz źródło. Dioda szeregowa nie tłumi przepięcia, a dioda między bazą a emiterem nie ma związku z indukcyjnością cewki.

Dlaczego tak

Przy obciążeniu równym rezystancji wyjściowej czwórnik pracuje w stanie dopasowania, a napięcie jałowe dzieli się po połowie między rezystancję wyjściową i obciążenie: 12 V · 600 Ω / (600 Ω + 600 Ω) = 6 V. Odpowiedź 12 V jest kusząca, bo to napięcie mierzone bez obciążenia, ale po dołączeniu odbiornika część napięcia odkłada się na rezystancji wyjściowej. Wartość 3 V to błąd podziału, a stan zwarcia wymagałby obciążenia o rezystancji zerowej.

Dlaczego tak

Dla jednakowych rezystorów połączonych równolegle Rz = R/n = 1 kΩ / 3 ≈ 333 Ω, a ponieważ każdy rezystor ma to samo napięcie i przenosi tę samą moc, dopuszczalne moce się sumują: 3 · 0,25 W = 0,75 W. Wariant 333 Ω i 0,25 W jest kuszący, bo zakłada, że układ jest tak mocny jak pojedynczy element, co nie jest prawdą przy równoległym łączeniu jednakowych rezystorów. Wartość 3 kΩ to wynik połączenia szeregowego, a 0,083 W powstaje z podzielenia mocy zamiast jej pomnożenia.

Dlaczego tak

Przez szereg 30 kΩ płynie prąd 9 V / 30 kΩ = 0,3 mA, więc na każdym elemencie odkłada się 3 V; suwak w skrajnych położeniach styka się z końcami potencjometru, czyli z punktami o potencjałach 3 V i 6 V względem masy. Zakres od 0 V do 9 V byłby prawdziwy dla samego potencjometru dołączonego bezpośrednio do zasilania, co jest najczęstszym błędem. Zakres od 0 V do 6 V pomija rezystor dolny, a od 4,5 V do 9 V — oba rezystory.

Dlaczego tak

Siłę działającą na przewód z prądem w polu magnetycznym oblicza się ze wzoru F = B · I · l · sin α, a dla przewodu prostopadłego do linii pola sin α = 1: F = 0,5 T · 5 A · 0,2 m = 0,5 N. Wynik 2,5 N powstaje po pominięciu długości przewodu, co jest częstym przeoczeniem. Wartość 12,5 N to wynik podzielenia B · I przez długość zamiast mnożenia, a 0,02 N — błąd rzędu wielkości.

Dlaczego tak

Pojemność zastępcza połączenia szeregowego Cz = C1 · C2 / (C1 + C2) = 1 µF · 2 µF / 3 µF ≈ 0,67 µF, a ładunek Q = Cz · U = 0,67 µF · 30 V = 20 µC; taki sam ładunek gromadzi się na każdym z kondensatorów. Wynik 90 µC powstaje, gdy pojemności zsumuje się jak przy połączeniu równoległym (3 µF · 30 V). Wartość 45 µC odpowiada średniej arytmetycznej pojemności, a 10 µC — błędowi o połowę.

Dlaczego tak

Napięcie ładowanego kondensatora narasta wykładniczo: uC = U · (1 − e^(−t/τ)), więc dla t = τ wynosi U · (1 − 1/e) ≈ 0,63 · 10 V = 6,3 V. Wartość 3,7 V jest kusząca, bo to także charakterystyczna liczba — tyle pozostaje napięcia na rezystorze lub na rozładowywanym kondensatorze po jednej stałej czasowej. Napięcie 5 V wynikałoby z błędnego założenia liniowego narastania do połowy, a 10 V kondensator osiąga praktycznie po ok. 5τ.

Dlaczego tak

Impedancja obwodu Z = √(60² + 80²) Ω = 100 Ω, prąd I = 100 V / 100 Ω = 1 A, a moc czynna wydziela się tylko na rezystancji: P = I² · R = 1 A² · 60 Ω = 60 W. Wynik 166,7 W powstaje ze wzoru U²/R z całym napięciem zasilania, choć na rezystorze odkłada się tylko 60 V. Wartość 100 W to moc pozorna S = U · I, a 80 W odpowiada liczbowo mocy biernej kondensatora (w var).

Dlaczego tak

W układzie z poprawnie mierzonym napięciem amperomierz wskazuje sumę prądów rezystora i woltomierza, więc iloraz U/I wychodzi mniejszy od rzeczywistej rezystancji; błąd jest tym mniejszy, im większa rezystancja woltomierza względem badanej. Odpowiedź o spadku napięcia na amperomierzu opisuje drugi układ metody technicznej, w którym wynik jest zawyżony, dlatego łatwo je pomylić. Rezystancja przewodów również zawyżałaby wynik, a rozdzielczość nie powoduje błędu systematycznego.

Dlaczego tak

Z pomiarów reaktancja cewki wynosi XL = U / I = 10 V / 0,1 A = 100 Ω, a ponieważ XL = 2π · f · L, to L = 100 Ω / (2π · 50 Hz) ≈ 0,32 H. Wynik 2 H powstaje z podzielenia reaktancji przez samą częstotliwość, z pominięciem czynnika 2π, co jest najczęstszym błędem. Wartości 0,032 H i 3,2 H to błędy rzędu wielkości przy przesuwaniu przecinka.

Dlaczego tak

Krzem ma w temperaturze ok. 300 K przerwę energetyczną ok. 1,12 eV, co decyduje m.in. o napięciu przewodzenia złącza ok. 0,6–0,7 V i dopuszczalnej temperaturze pracy elementów. Wartość 0,67 eV jest kusząca, bo dotyczy germanu, drugiego klasycznego półprzewodnika, a skojarzenie z napięciem 0,6–0,7 V diody krzemowej dodatkowo myli. Ok. 3,4 eV ma azotek galu stosowany w niebieskich diodach LED, a 0,07 eV to wartość zbyt mała nawet dla wąskoprzerwowych półprzewodników.

Dlaczego tak

Z zależności P = I² · R wynika dopuszczalny prąd I = √(P / R) = √(0,25 W / 100 Ω) = √0,0025 A² = 0,05 A, czyli 50 mA. Wynik 2,5 mA powstaje z podzielenia mocy przez rezystancję bez pierwiastkowania, co jest typowym błędem przy przekształcaniu wzoru. Wartość 158 mA wynika z błędu przecinka pod pierwiastkiem (√0,025), a 25 mA z podzielenia wyniku przez dwa.