Test MEC.08 — zestaw 25

Dlaczego tak

W oznaczeniach żeliw według norm europejskich GJS oznacza żeliwo z grafitem kulkowym (sferoidalnym), pierwsza liczba minimalną wytrzymałość na rozciąganie w MPa, a druga minimalne wydłużenie w procentach. Wariant z granicą plastyczności 500 MPa kusi, bo dotyczy tego samego gatunku żeliwa, ale liczby oznaczają wytrzymałość na rozciąganie i wydłużenie, a nie dwie wytrzymałości. Żeliwo szare oznacza się GJL, a liczby nie podają twardości ani składu chemicznego.

Dlaczego tak

Azotowanie wytwarza na powierzchni stali twarde azotki, które od razu nadają warstwie dużą twardość i odporność na ścieranie, a niska temperatura procesu ogranicza odkształcenia części, więc nie trzeba ich później hartować. Nawęglanie kusi, bo też jest obróbką cieplno-chemiczną dającą twardą warstwę, ale nasyca stal węglem w ok. 900 °C i wymaga późniejszego hartowania. Hartowanie indukcyjne i wyżarzanie nie zmieniają składu chemicznego warstwy.

Dlaczego tak

Każda kreska noniusza odpowiada 5', więc 7. kreska daje 7 · 5' = 35', a wynik to 42° + 35' = 42°35'. Wynik 42°07' kusi, bo powstaje przez odczytanie numeru kreski noniusza wprost jako minut, z pominięciem dokładności noniusza. Wynik 42°42' to błędne potraktowanie 0,7° jako 42' przy założeniu, że każda kreska to 0,1°, a 49° to dodanie numeru kreski do stopni.

Dlaczego tak

Układ zbieżny tworzą siły, których linie działania przecinają się w jednym punkcie; jego wypadkową wyznacza się metodą wieloboku sił lub z rzutów sił na osie. Warunek wypadkowej równej zeru kusi, bo często rozwiązuje się zadania z układami zbieżnymi w równowadze, ale opisuje równowagę układu, a nie jego rodzaj. Siły równoległe tworzą układ równoległy, a jednakowe wartości sił nie decydują o rodzaju układu.

Dlaczego tak

Z warunku równowagi sił pionowych: 2 · S · sin 60° = 1000 N, więc S = 1000 N : (2 · 0,866) ≈ 577 N. Wynik 500 N kusi, bo powstaje przez podzielenie ciężaru po połowie, ale pomija nachylenie cięgien — tylko składowa pionowa każdej siły równoważy ciężar, więc sama siła musi być większa. Wynik 866 N to błędne mnożenie przez sinus, a 1000 N to cały ciężar przypisany jednemu cięgnu.

Dlaczego tak

Średnicówka czujnikowa jest przyrządem do pomiarów porównawczych: ustawia się ją na zero w pierścieniu wzorcowym lub mikrometrze, a czujnik pokazuje odchyłkę mierzonego otworu od wymiaru wzorca; pozwala też wykryć owalność i stożkowość otworu. Pomiar bezpośredni bez wzorca kusi, bo przyrząd ma podziałkę, ale czujnik wskazuje tylko różnicę względem ustawienia. Głębokość mierzy się głębokościomierzem, a gwinty sprawdzianami lub wzorcami.

Dlaczego tak

Mikrometry zewnętrzne mają zakresy co 25 mm, a wymiar około 160 mm mieści się w zakresie 150–175 mm, który pozwala zmierzyć go z dokładnością odczytu 0,01 mm. Zakres 125–150 mm kusi, bo jest najbliżej mierzonego wymiaru, ale jego górna granica 150 mm jest mniejsza niż 160 mm, więc tulei nie da się w nim zmierzyć. Zakres 0–25 mm dotyczy małych przedmiotów, a 175–200 mm zaczyna się powyżej mierzonego wymiaru.

Dlaczego tak

Nierównoległość ocenia się jako różnicę między największą a najmniejszą zmierzoną grubością: 12,06 − 12,01 = 0,05 mm. Wynik 0,06 mm kusi, bo jest odchyłką największego pomiaru od wymiaru nominalnego 12 mm, a nie różnicą grubości w różnych miejscach płytki. Wynik 0,03 mm to różnica tylko między dwoma sąsiednimi narożami, a 0,02 mm to odchyłka jednego pomiaru od nominału.

Dlaczego tak

Opiłki zalegające w nacięciach zmniejszają skuteczność pilnika i rysują powierzchnię, dlatego po pracy czyści się je szczotką drucianą (karciarką), a pilniki przechowuje oddzielnie, aby twarde nacięcia nie tępiły się o siebie. Naoliwienie kusi, bo chroni przed rdzą, ale olej zatyka nacięcia i powoduje ślizganie się pilnika po materiale. Uderzanie o imadło może złamać kruchy, zahartowany pilnik, a woda sprzyja korozji.

Dlaczego tak

Wiertło stopniowe stopniowo powiększa otwór, prowadząc się w nim, i ścina cienką blachę na całym obwodzie, dzięki czemu otwór jest okrągły, a krawędź równa. Duże wiertło kręte kusi, bo ma właściwą średnicę, ale jego wierzchołek przebija cienką blachę, zanim ostrza się w niej oprą, wiertło zaczyna „bić” i wyrywa otwór o kształcie wieloboku. Nawiertak służy do nakiełków, a rozwiertak wykańcza istniejący otwór.

Dlaczego tak

Nawiertak ustala położenie i prowadzi wiertło, otwór pod gwint M12 o skoku 1,75 mm ma średnicę ok. 10,2 mm, a fazę wykonuje się przed gwintowaniem, aby ułatwić wejście gwintownika i uniknąć wypychania zadziorów na pierwsze zwoje. Wariant z fazowaniem po gwintowaniu kusi, bo pozostałe zabiegi są w dobrej kolejności, ale pogłębiacz uszkodzi pierwszy zwój gwintu. Otwór Ø12 mm jest za duży na gwint, a Ø8,5 mm odpowiada gwintowi M10.

Dlaczego tak

Pomiar długości pomiarowej nad kilkoma zębami wykonuje się mikrometrem z płaskimi talerzykami, które wchodzą między zęby i opierają się o ich boki, a wynik porównuje się z wartością obliczoną dla danego koła. Mikrometr do gwintów kusi, bo także mierzy elementy o zarysie bocznym, ale ma końcówki stożkowo-pryzmowe dopasowane do zarysu gwintu i mierzy średnicę podziałową gwintu. Średnicówka mierzy otwory, a głębokościomierz głębokości.

Dlaczego tak

Bicie promieniowe to różnica między największym a najmniejszym wskazaniem czujnika w czasie pełnego obrotu: 0,03 − (−0,02) = 0,05 mm. Wynik 0,025 mm kusi, bo jest połową bicia, czyli w przybliżeniu mimośrodowością osi powierzchni względem osi obrotu, ale nie jest wartością bicia. Wynik 0,01 mm powstaje po pominięciu znaku minus, a 0,03 mm to samo największe wskazanie.

Dlaczego tak

Najpierw usuwa się tlenki i brud mechanicznie (2), potem nakłada topnik, który chroni czystą powierzchnię i ułatwia zwilżanie (1), następnie nagrzewa połączenie i podaje lut (3), a po ostygnięciu usuwa resztki topnika, które mogłyby powodować korozję (4). Kolejność zaczynająca się od topnika kusi, bo topnik również czyści powierzchnię, ale nie usunie grubej warstwy tlenków ani zabrudzeń, a mechaniczne czyszczenie zdjęłoby go z powierzchni. Podanie lutu przed topnikiem uniemożliwia zwilżenie.

Dlaczego tak

Aluminium pokrywa się trudno topliwą warstwą tlenku, a tłuszcz i wilgoć powodują porowatość spoiny, dlatego brzegi odtłuszcza się i tuż przed spawaniem szczotkuje szczotką ze stali nierdzewnej używaną wyłącznie do aluminium. Liczenie na prąd przemienny kusi, bo rzeczywiście rozbija on tlenki w czasie spawania, ale nie usuwa tłuszczu, a gruba warstwa tlenku i tak powoduje wady. Szczotka po stali węglowej wprowadza cząstki żelaza, a palnik nie stopi tlenku glinu, który topi się w ok. 2050 °C.

Dlaczego tak

Wnętrza zgrzeiny punktowej nie widać, dlatego jej jakość ocenia się na próbkach wykonanych z tymi samymi parametrami: zgrzeinę się rozrywa lub odłupuje i mierzy średnicę jądra albo wyrwanego materiału, porównując ją z wymaganiem. Badanie penetracyjne kusi, bo wykrywa niezgodności, ale tylko otwarte na powierzchnię, a brak zgrzania wewnątrz złącza pozostaje dla niego niewidoczny. Ocena samego odcisku elektrod jest niewystarczająca, a próba szczelności nie dotyczy obudów nieszczelnych z założenia.

Dlaczego tak

Za słabo napięty pas ślizga się po kołach, zwłaszcza przy rozruchu, co objawia się piskiem; tarcie nagrzewa boki pasa, które twardnieją, stają się błyszczące i pękają. Zbyt duże napięcie kusi, bo także skraca trwałość pasa, ale jego typowym skutkiem jest przegrzewanie się łożysk i wydłużenie pasa, a nie poślizg z piskiem. Niewspółosiowość ściera jeden bok i krawędź pasa, a olej powoduje pęcznienie i mięknięcie gumy.

Dlaczego tak

Pasek z kalibrowanego tworzywa kładzie się wzdłuż czopa, dokręca pokrywę wymaganym momentem, a po jej zdjęciu porównuje szerokość zgniecionego paska ze skalą na opakowaniu, która podaje luz. Szczelinomierz kusi, bo jest przyrządem do pomiaru szczelin, ale listek dociśnięty pokrywą zostanie zakleszczony, odkształci panewkę i nie da wiarygodnego wyniku na całym obwodzie. Smar i guma odkształcają się sprężyście lub nierównomiernie, więc nie nadają się do pomiaru.

Dlaczego tak

Przewężenie trzonu i rozciągnięcie gwintu świadczą, że śruba została obciążona ponad granicę plastyczności; ma ona osłabiony przekrój i nie zapewni wymaganego napięcia wstępnego, więc kwalifikuje się do wymiany. Ponowne użycie, jeśli nakrętka się nakręca, kusi, bo próba wydaje się sprawdzać gwint, ale nie ujawnia osłabienia trzonu, które może doprowadzić do zerwania śruby w połączeniu. Ponowne nacinanie gwintu jeszcze bardziej osłabia śrubę, a mycie niczego nie naprawia.

Dlaczego tak

Najpierw maszynę się demontuje i myje części (2), potem weryfikuje je, dzieląc na dobre, do naprawy i do wymiany (1), następnie naprawia lub wymienia (5), montuje i reguluje (3), a na końcu przeprowadza próby i odbiór (4). Kolejność od weryfikacji kusi, bo ocena stanu wydaje się pierwszym krokiem, ale części można rzetelnie zweryfikować i zmierzyć dopiero po demontażu i umyciu. Naprawa przed weryfikacją oznaczałaby działanie bez diagnozy, a montaż przed naprawą jest niewykonalny.

Dlaczego tak

Wpust pryzmatyczny przenosi moment bokami, dlatego osadza się go ciasno w rowku wału, aby się nie przemieszczał, a w piaście pasuje bokami, przy czym między jego górną powierzchnią a dnem rowka piasty musi pozostać luz. Osadzenie ciasno na wszystkich powierzchniach kusi, bo wydaje się najpewniejsze, ale wpust oparty o dno piasty działa jak klin, utrudnia montaż i może spowodować mimośrodowe osadzenie koła. Luz na bokach powoduje stukanie i wybijanie rowków.

Dlaczego tak

Pasta montażowa lub olej zmniejszają tarcie podczas wciskania, zapobiegając zacieraniu i wyrywaniu materiału z powierzchni pasowanych, dzięki czemu wcisk jest równomierny, a wymagana siła mniejsza. Klej anaerobowy kusi, bo stosuje się go w połączeniach walcowych, ale służy do ich unieruchomienia przy pasowaniach luźnych lub przejściowych, a przy wciskaniu nie smaruje i może zacząć wiązać. Silikon tworzy grubą warstwę zmieniającą pasowanie, a piasek działa jak ścierniwo.

Dlaczego tak

Cynkowanie galwaniczne daje cienką, równomierną powłokę o grubości kilku do kilkunastu mikrometrów, która mieści się w tolerancji gwintu, a pasywacja zwiększa jej odporność w warunkach hali — jest to typowe zabezpieczenie drobnych elementów złącznych. Cynkowanie ogniowe kusi, bo zapewnia dłuższą ochronę, ale gruba powłoka zalewa zwoje i wymaga nacinania gwintów nakrętek z nadwymiarem, a przy M8 jest stosowane rzadko. Farba i metalizacja zmieniają wymiar gwintu i ścierałyby się przy dokręcaniu.

Dlaczego tak

Luz osiowy to całkowite przemieszczenie wału między skrajnymi położeniami: 0,08 − (−0,04) = 0,12 mm, a wartość ta leży w zakresie 0,05–0,15 mm, więc regulacja jest prawidłowa. Wynik 0,08 mm kusi, bo także mieści się w zakresie, ale uwzględnia tylko przesunięcie w jedną stronę od położenia wyjściowego. Wynik 0,04 mm to przesunięcie w drugą stronę, a wariant z przekroczeniem zakresu zawiera poprawny luz, ale błędnie porównuje go z granicą.

Dlaczego tak

„Reamer” to rozwiertak, czyli narzędzie wykańczające otwór na dokładny wymiar i małą chropowatość, np. Ø10H7, po wcześniejszym wierceniu z małym naddatkiem. Pogłębiacz kusi, bo także obrabia gotowy otwór, ale po angielsku nazywa się „countersink” lub „counterbore” i wykonuje gniazdo pod łeb śruby. Gwintownik to „tap”, a nawiertak „centre drill”.

Dlaczego tak

Z warunku wytrzymałości na rozciąganie σ = F / S ≤ kr wynika S ≥ F / kr = 20 000 N : 100 N/mm² = 200 mm², bo 1 MPa = 1 N/mm². Wynik 2000 mm² kusi, bo powstaje przy przeliczeniu kN na N z jednym zerem za dużo, czyli przy przyjęciu 200 000 N. Wyniki 20 mm² i 0,2 mm² to skutek pominięcia zamiany kN na N lub dzielenia w odwrotnej kolejności.

Dlaczego tak

Przy połączeniu szeregowym rezystancje się sumują: 20 Ω + 26 Ω = 46 Ω, a z prawa Ohma I = U / R = 230 V : 46 Ω = 5 A. Wynik 20,3 A kusi, bo otrzymuje się go, licząc rezystancję zastępczą jak dla połączenia równoległego, czyli ok. 11,3 Ω, choć grzałki połączono szeregowo. Wyniki 11,5 A i 8,8 A to prądy policzone dla każdej grzałki osobno, jakby była zasilona pełnym napięciem.

Dlaczego tak

Przy gięciu zewnętrzna ścianka rury się rozciąga, a wewnętrzna ściska i rura dąży do spłaszczenia; zapobiega temu podparcie ścianek od środka suchym, ubitym piaskiem lub sprężyną albo prowadzenie rury w rolkach o jej profilu. Wypełnienie wodą kusi, bo ciecz również wypełnia rurę, ale woda łatwo wycieka, a przy podgrzewaniu zamienia się w parę, co grozi rozerwaniem rury. Płaskie szczęki i mały promień gięcia sprzyjają spłaszczeniu.

Dlaczego tak

Gwint trapezowy o dużym skoku na pojedynczej długiej śrubie wykonuje się na tokarce nożem o zarysie trapezowym, w kilku przejściach, z posuwem od śruby pociągowej obrabiarki. Walcowanie kusi, bo daje gwint wytrzymały i dokładny, ale wymaga specjalnych rolek i opłaca się tylko w produkcji seryjnej. Narzynką nie da się naciąć ręcznie tak dużego gwintu trapezowego, a frez palcowy nie odwzoruje zarysu gwintu.

Dlaczego tak

W szlifierce bezkłowej przedmiot leży na podtrzymce między dwiema tarczami: ściernica robocza szlifuje, a tarcza prowadząca o mniejszej prędkości obraca przedmiot i przy pochyleniu przesuwa go osiowo, co pozwala szybko szlifować serie wałków i sworzni. Szlifierka kłowa kusi, bo także szlifuje wałki, ale mocuje je między kłami i napędza zabierakiem. Szlifierki do płaszczyzn i otworów obrabiają inne powierzchnie.

Dlaczego tak

Wycinarka elektroerozyjna drutowa usuwa materiał wyładowaniami elektrycznymi między drutem a przedmiotem, więc twardość materiału nie ma znaczenia, a sterowanie CNC pozwala wyciąć dowolny kontur przelotowy z bardzo dużą dokładnością. Frezarka kusi, bo frezuje kontury, ale frez HSS nie obrobi stali zahartowanej, a dokładność frezowania ręcznego jest zbyt mała. Wiertarka nie wykona konturu, a piła taśmowa nie przetnie zahartowanej płyty z taką dokładnością.

Dlaczego tak

Tulejka zaciskowa obejmuje pręt na całym obwodzie, mocuje go szybko i z bardzo małym biciem, dlatego stosuje się ją przy seryjnym toczeniu drobnych części z pręta. Uchwyt czteroszczękowy kusi, bo pozwala uzyskać dobrą współosiowość, ale każdą szczękę ustawia się osobno, co przy serii zajmuje dużo czasu. Tarcza tokarska służy do przedmiotów nieregularnych, a kły do wałków z nakiełkami.

Dlaczego tak

Posuw minutowy wynosi 0,15 mm/obr · 600 obr/min = 90 mm/min, a droga wiertła 30 mm + 6 mm = 36 mm, więc czas maszynowy t = 36 : 90 = 0,4 min, czyli 24 s. Wynik 0,33 min kusi, bo otrzymuje się go, dzieląc samą długość otworu 30 mm przez posuw minutowy, z pominięciem dobiegu i wybiegu. Wynik 2,4 min to pomylenie sekund z minutami lub odwrócenie dzielenia, a 0,04 min to błąd przecinka.

Dlaczego tak

Połączenie nierozłączne to takie, którego nie można rozłączyć bez zniszczenia łącznika lub łączonych części — aby rozłączyć blachy, trzeba ściąć lub rozwiercić nity, a części łączone pozostają przy tym całe. Odpowiedź o nagrzewaniu kusi, bo duże nity stalowe zakuwa się na gorąco, ale większość nitów zakuwa się na zimno, a temperatura nie decyduje o rozłączności. Nity nie wymagają spoiwa ani kleju, a tarcie nie jest kryterium podziału połączeń.

Dlaczego tak

Klej epoksydowy osiąga wytrzymałość dopiero po utwardzeniu, dlatego elementy unieruchamia się z lekkim, równomiernym dociskiem, np. w ściskach, na czas i w temperaturze podanych przez producenta, nie obciążając połączenia. Maksymalny docisk kusi, bo wydaje się, że mocniej ściśnięte połączenie będzie wytrzymalsze, ale wyciśnięcie kleju daje zbyt cienką, nieciągłą spoinę. Obciążanie przed utwardzeniem i rozsuwanie elementów niszczą tworzącą się spoinę.

Dlaczego tak

Nowy wpust dobiera się według wymiarów b × h × l z dokumentacji lub normy, w razie potrzeby dopasowuje gładzikiem, a osadza miękkim młotkiem z tworzywa lub miedzi, który nie uszkadza wpustu ani wału. Wpust o większej szerokości z poszerzeniem rowka szlifierką kusi, bo usuwa luz, ale szlifierka nie zachowa wymiaru i prostoliniowości rowka, a tak poszerzonego rowka nie można już dopasować do piasty. Płaskownik „na oko” i obrócony stary wpust nie zapewnią właściwego pasowania.

Dlaczego tak

Piłowanie na krzyż, czyli na przemian w dwóch kierunkach pod kątem ok. 90°, pozwala widzieć ślady poprzedniego przejścia i równomiernie zbierać wypukłe miejsca, a poziome prowadzenie pilnika zapobiega zaokrąglaniu krawędzi. Ruch kołyskowy kusi, bo jest naturalny dla ręki, ale właśnie on powoduje wypukłość powierzchni i zaokrąglanie jej brzegów. Docisk przy powrocie tępi nacięcia, a mocniejszy nacisk na środku tworzy wklęsłość.

Dlaczego tak

Najpierw trasuje się kontur wycięcia (2), potem wierci otwory w narożach (1), przez które wprowadza się brzeszczot i które ułatwiają zmianę kierunku cięcia, następnie wycina piłką wzdłuż linii z naddatkiem (3) i na końcu piłuje krawędzie na wymiar (4). Kolejność od wiercenia kusi, bo otwory są potrzebne do rozpoczęcia cięcia, ale bez wcześniejszego trasowania nie wiadomo, gdzie je wykonać. Piłowanie przed wycięciem jest niewykonalne.

Dlaczego tak

Podczas honowania osełki dociskane promieniowo do ścianek otworu obracają się i jednocześnie przesuwają wzdłuż osi, co daje charakterystyczną siatkę krzyżujących się rys zatrzymujących olej, a także bardzo dokładny kształt otworu. Rozwiercanie kusi, bo również wykańcza otwory, ale rozwiertak jest narzędziem ostrzowym, który obraca się i przesuwa w jednym kierunku, bez ruchu posuwisto-zwrotnego. Przeciąganie i wytaczanie to obróbka ostrzowa.

Dlaczego tak

Frez tarczowy trzystronny ma ostrza na obwodzie i na obu powierzchniach czołowych, więc jednocześnie obrabia dno i obie ścianki rowka; mocuje się go na trzpieniu frezarki poziomej. Frez walcowy kusi, bo także pracuje na frezarce poziomej, ale ma ostrza tylko na obwodzie i służy do frezowania płaszczyzn. Frez palcowy mocuje się we wrzecionie pionowym, a frez kątowy wykonuje skosy i rowki kątowe.