Test ELE.05 — zestaw 25

Dlaczego tak

Opary topnika drażnią drogi oddechowe, dlatego usuwa się je miejscowym wyciągiem przy źródle, a gorąca lutownica musi mieć stabilną podstawkę i stać na niepalnym podłożu, co zapobiega oparzeniom i pożarowi. Nadmuch w stronę twarzy kieruje opary do dróg oddechowych. Odkładanie lutownicy na blat grozi nadtopieniem izolacji przewodów, a zamykanie okien pogarsza wentylację.

Dlaczego tak

Wartość skuteczna to pierwiastek ze średniej z kwadratu napięcia w okresie: U = √(10² · 2/8) = √25 = 5 V. Wynik 2,5 V to wartość średnia tego przebiegu (10 · 2/8), często mylona ze skuteczną. Wartość 7,07 V otrzymuje się, stosując wzór Um/√2 właściwy tylko dla sinusoidy, a 10 V byłoby wartością skuteczną napięcia stałego bez przerw.

Dlaczego tak

Dioda Zenera w kierunku przewodzenia zachowuje się jak zwykła dioda krzemowa (ok. 0,6–0,7 V), a w kierunku zaporowym przechodzi w stan przebicia przy napięciu Zenera i utrzymuje je niemal stałe — tu 5,6 V. Dioda Schottky'ego ma mniejsze napięcie przewodzenia, ok. 0,2–0,4 V, i nie stabilizuje napięcia wstecznego. Dioda LED ma napięcie przewodzenia rzędu 2–3 V, a warystor zachowuje się symetrycznie w obu kierunkach.

Dlaczego tak

Reaktancja kondensatora XC = U / I = 1 / (2πfC), więc po zmierzeniu napięcia i prądu przy znanej częstotliwości pojemność wynosi C = I / (2πfU). Wzór z odwróconym ilorazem U / I daje wynik o niewłaściwym wymiarze i jest typowym błędem przy przekształcaniu. Omomierz mierzy prądem stałym, przy którym kondensator nie przewodzi, a samo napięcie nie niesie informacji o pojemności.

Dlaczego tak

Napięcie wyjściowe przemiennika to ciąg impulsów PWM o wysokiej częstotliwości nośnej, więc zwykły miernik pokazuje wartości przypadkowe; multimetr True RMS z filtrem dolnoprzepustowym (funkcja VFD lub LowPass) odfiltrowuje składowe nośne i pokazuje wartość skuteczną podstawowej harmonicznej, istotną dla silnika. Miernik wartości średniej skalowany dla sinusoidy daje duże błędy przy przebiegu odkształconym. Woltomierz elektrostatyczny nie jest przyrządem warsztatowym, a megaomomierz mierzy izolację.

Dlaczego tak

W układzie TN-S funkcje przewodu neutralnego i ochronnego są rozdzielone na całej długości sieci, dlatego od transformatora do odbiorcy prowadzi się pięć przewodów: trzy fazowe, N i PE. Cztery przewody z PEN to układ TN-C, a w TN-C-S przewód PEN rozdziela się dopiero w instalacji odbiorcy. Trzy przewody fazowe z uziomem u odbiorcy, bez połączenia z punktem neutralnym, opisują układ TT lub IT.

Dlaczego tak

W ścianach z płyt gipsowo-kartonowych za płytą jest pustka, więc stosuje się puszki do ścian pustych, które mocuje się łapkami lub wkrętami rozporowymi zaciskającymi się na płycie. Puszki do ścian murowanych osadza się w otworze na zaprawie, a w pustej ścianie nie miałyby oparcia. Puszki natynkowe są dopuszczalne, ale nie służą do montażu podtynkowego, a puszki IP67 do ziemi nie są tu potrzebne.

Dlaczego tak

Norma dotycząca sprawdzania okresowego wskazuje, że instalacja wykonana według wcześniejszych wymagań nie musi być niebezpieczna — sprawdzający odnotowuje odstępstwa od aktualnych wymagań i ocenia, czy stwarzają zagrożenie, formułując zalecenia. Automatyczne uznanie instalacji za niezdatną jest nadinterpretacją. Pominięcie różnic pozbawia właściciela informacji, a norma nie wyznacza terminów przebudowy.

Dlaczego tak

Naprawa to przywrócenie sprawności urządzenia lub instalacji po wystąpieniu uszkodzenia, np. przez wymianę zepsutego łącznika. Konserwacja polega na zapobiegawczym utrzymaniu sprawności — czyszczeniu, dokręcaniu, smarowaniu — zanim dojdzie do uszkodzenia. Przegląd i oględziny służą ocenie stanu technicznego i wykryciu usterek, a nie ich usuwaniu.

Dlaczego tak

Zaciski dokręca się przy wyłączonym napięciu i sprawdzonym jego braku, z momentem zalecanym przez producenta aparatu, najlepiej kluczem lub wkrętakiem dynamometrycznym, co zapewnia właściwy docisk bez uszkodzenia zacisku. Prace pod napięciem są niedopuszczalne przy zwykłej konserwacji. Dokręcanie „jak najmocniej” może zerwać gwint lub zgnieść żyłę, a czekanie na przebarwienia oznacza działanie po fakcie, gdy zacisk już się przegrzewa.

Dlaczego tak

W tej metodzie przewód fazowy obwodu łączy się tymczasowo z przewodem ochronnym w rozdzielnicy, a następnie w każdym punkcie obwodu mierzy się omomierzem niskonapięciowym rezystancję między L i PE, która jest sumą R1 + R2 i świadczy o ciągłości przewodu ochronnego. Połączenie N z PE i pomiar L–N nie obejmuje przewodu ochronnego. Pomiar do uziomu pomocniczego dotyczy rezystancji uziemienia, a megaomomierz mierzy izolację, a nie ciągłość.

Dlaczego tak

Klasyczny pomiar pętli zwarcia wykorzystuje prąd rzędu kilkunastu amperów płynący z L do PE, co natychmiast wyzwala wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA, dlatego stosuje się mierniki z funkcją pomiaru małym prądem (poniżej progu zadziałania RCD). Miernik mierzący dużym prądem jest typowym, ale błędnym wyborem w tej sytuacji. Megaomomierz i miernik uziemień mierzą inne wielkości i nie wyznaczają impedancji pętli.

Dlaczego tak

Dla charakterystyki C przyjmuje się prąd zapewniający wyłączenie Ia = 10 · In = 100 A, więc Zs dop. = U0 / Ia = 230 V / 100 A = 2,30 Ω. Wartość 4,60 Ω odpowiada charakterystyce B (Ia = 5 · In = 50 A), co jest częstą pomyłką przy wypełnianiu protokołu. Wynik 23,0 Ω powstaje po podzieleniu przez prąd znamionowy, a 1,15 Ω — po przyjęciu 20-krotności prądu znamionowego, właściwej dla charakterystyki D.

Dlaczego tak

Przy zwarciu L–N cały prąd zwarciowy wraca przewodem neutralnym przez wyłącznik różnicowoprądowy, więc nie powstaje prąd różnicowy, a duży prąd zwarciowy natychmiast wyzwala wyłącznik nadprądowy. Zwarcie L–PE spowodowałoby też — i zwykle szybciej — zadziałanie wyłącznika różnicowoprądowego. Przerwa w N nie daje przetężenia, a przeciążenie nie wyzwala wyłącznika natychmiast po załączeniu, tylko po pewnym czasie.

Dlaczego tak

Przemiennik częstotliwości z filtrem przeciwzakłóceniowym wytwarza prąd upływu o składowych wysokiej częstotliwości i stałej, a przy załączeniu ładują się kondensatory filtru — wyłącznik typu AC jest przeznaczony tylko do prądów sinusoidalnych i reaguje niewłaściwie; dla takich odbiorników dobiera się typ F lub B zgodnie z instrukcją producenta. Uszkodzenia izolacji przeczy prawidłowy wynik pomiaru. Zbyt mały przekrój przewodu nie wywołuje prądu różnicowego, a kolejność faz nie powoduje zadziałania RCD.

Dlaczego tak

Usterki występujące sporadycznie lokalizuje się, rejestrując przebieg prądu przez dłuższy czas — rejestrator pokaże, kiedy i przy jakich odbiornikach prąd przekracza nastawę, np. przy jednoczesnej pracy kilku maszyn. Jednorazowy pomiar cęgami najpewniej trafi na stan normalny i nic nie wykaże. Pomiar izolacji podwyższonym napięciem nie wykrywa przeciążeń, a zwiększenie prądu znamionowego wyłącznika grozi przegrzaniem przewodu.

Dlaczego tak

Przegrzana żyła i końcówka mają zniszczoną strukturę i izolację, więc usuwa się uszkodzony odcinek, zarabia nową końcówkę, oczyszcza lub wymienia zacisk szyny i dokręca go momentem zalecanym przez producenta, a następnie wykonuje pomiary. Czyszczenie nadpalonej końcówki nie przywraca jej właściwości i połączenie znów się przegrzeje. Taśma maskuje usterkę, a przełożenie N na szynę PE łączy te przewody za punktem rozdziału, co jest niedopuszczalne.

Dlaczego tak

Wyłącznik silnikowy ma nastawiany wyzwalacz termiczny (przeciążeniowy) i bezzwłoczny wyzwalacz elektromagnetyczny (zwarciowy), a także zdolność łączenia, więc samodzielnie chroni obwód silnika. Przekaźnik termiczny chroni tylko przed przeciążeniem i sam nie przerywa obwodu głównego — działa przez cewkę stycznika. Stycznik służy do łączenia, a rozłącznik izolacyjny do odłączania obwodu, żaden z nich nie ma wyzwalaczy.

Dlaczego tak

Po uwzględnieniu współczynnika obciążalność przewodu wynosi 26 · 0,7 = 18,2 A, więc prąd znamionowy wyłącznika musi spełniać 16 A ≤ In ≤ 18,2 A — warunek spełnia tylko B16. Wyłącznik B20 spełniałby warunek, gdyby pominąć zmniejszenie obciążalności przez wiązkę, co jest typowym błędem. B25 przekracza nawet obciążalność bez poprawki, a B10 jest mniejszy od prądu obliczeniowego i wyzwalałby przy normalnej pracy.

Dlaczego tak

Ogranicznik typu 3 to ochrona precyzyjna o niskim poziomie ochrony, przeznaczona dla wrażliwych odbiorników, dlatego montuje się go blisko chronionego urządzenia — w gnieździe, puszce lub listwie zasilającej, za ogranicznikami T1 i T2. W złączu i rozdzielnicy głównej instaluje się ograniczniki T1 lub T2, które przejmują większą energię przepięć. Na dachu umieszcza się zwody, a nie ograniczniki przepięć instalacji.

Dlaczego tak

Ochrona podstawowa ma zapobiec dotknięciu części czynnych w normalnych warunkach, a realizuje się ją m.in. izolacją podstawową, obudowami i osłonami. Samoczynne wyłączenie zasilania, połączenia wyrównawcze i przewód ochronny PE to środki ochrony przy uszkodzeniu, działające dopiero wtedy, gdy na obudowie pojawi się napięcie po uszkodzeniu izolacji. Mylenie tych dwóch grup środków jest częstym błędem.

Dlaczego tak

Wyłącznik różnicowoprądowy reaguje na prąd różnicowy rzędu miliamperów, więc zapewnia samoczynne wyłączenie zasilania także przy dużej impedancji pętli zwarcia, przy której wyłącznik nadprądowy nie zadziała dostatecznie szybko. Wyłącznik C16 wymaga dwukrotnie większego prądu zadziałania niż B16, a B20 również większego, więc oba pogarszają sytuację. Odłączenie przewodu PE likwiduje ochronę.

Dlaczego tak

Przy zwarciu do obudowy prąd płynie przez przewód fazowy, obudowę i przewód ochronny, dlatego pętlę zwarcia, która decyduje o skuteczności ochrony przy uszkodzeniu, mierzy się między stykiem L a stykiem ochronnym PE. Pomiar L–N wyznacza impedancję pętli zwarcia międzyprzewodowego, przydatną przy doborze zabezpieczeń, ale nie do oceny ochrony przeciwporażeniowej. Między N i PE w prawidłowej instalacji nie ma napięcia.

Dlaczego tak

Numer rewizji z datą, opisem zmiany i nazwiskiem autora pozwala jednoznacznie ustalić, która wersja schematu jest aktualna i co w niej zmieniono — bez tego w obiekcie mogą krążyć sprzeczne dokumenty. Nazwa programu i liczba arkuszy nie odróżniają wersji pod względem treści. Informacje o dostawcy aparatów należą do dokumentacji zakupowej, a nie do opisu rewizji schematu.

Dlaczego tak

Zegar astronomiczny na podstawie daty i współrzędnych geograficznych sam oblicza godziny wschodu i zachodu słońca, więc dopasowuje załączanie oświetlenia do pory roku bez czujnika światła. Zwykły zegar ze stałą godziną wymaga ręcznej korekty w ciągu roku, inaczej oświetlenie świeci za wcześnie lub za późno. Przekaźnik czasowy i automat schodowy nie są związane z porą dnia.

Dlaczego tak

Przekaźnik SSR nie ma styków, ale w stanie przewodzenia na jego elemencie półprzewodnikowym występuje spadek napięcia ok. 1–1,5 V, więc przy prądzie np. 20 A wydziela się 20–30 W ciepła, które trzeba odprowadzić radiatorem. SSR nie ma styków do czyszczenia ani cewki, a obwód sterujący zasila się zgodnie z danymi producenta. Zabezpieczenie zwarciowe jest nadal potrzebne, a do SSR dobiera się często szybkie bezpieczniki.

Dlaczego tak

Przekaźnik Buchholza montuje się w rurze między kadzią a konserwatorem: gromadzący się w nim gaz z rozkładu oleju lub izolacji uruchamia sygnalizację, a gwałtowny przepływ oleju przy poważnym zwarciu — wyłączenie transformatora. Osuszacz z żelem krzemionkowym osusza powietrze wpływające do konserwatora. Przełącznik zaczepów zmienia przekładnię, a zawór bezpieczeństwa reaguje na wzrost ciśnienia w kadzi, ale nie na gaz.

Dlaczego tak

Przekształcenie napięcia stałego na stałe o innej wartości realizuje przetwornica DC/DC, np. obniżająca (buck). Falownik zamienia napięcie stałe na przemienne, prostownik — przemienne na stałe, a sterownik prądu przemiennego, np. tyrystorowy, reguluje wartość skuteczną napięcia przemiennego. Wszystkie te układy należą do energoelektroniki, ale różnią się rodzajem przekształcenia.

Dlaczego tak

Przeciążalność 150% IN oznacza prąd 1,5 · 10 A = 15 A, który przemiennik może dostarczać przez 60 s, przy czym takie przeciążenie może się powtarzać najwyżej raz w każdym 10-minutowym cyklu — to ważne przy rozruchach ciężkich napędów. Praca ciągła z prądem 15 A przegrzałaby tranzystory. Wynik 25 A to dodanie 150% do 100%, a prąd znamionowy 10 A może płynąć w sposób ciągły.

Dlaczego tak

Przy wyłączaniu obciążenia indukcyjnego na triaku pojawiają się przepięcia o dużej stromości, które mogą go uszkodzić lub samoczynnie załączyć; układ RC pochłania energię przepięcia i ogranicza szybkość narastania napięcia du/dt. Snubber nie zwiększa prądu obciążenia — przez niego płynie tylko niewielki prąd. Impulsy bramki wytwarza osobny układ wyzwalania, a do pomiaru prądu służą boczniki lub przekładniki.

Dlaczego tak

Regulator w pętli zamkniętej dąży do zlikwidowania uchybu między wartością zadaną a zmierzoną; gdy sprzężenie zwrotne pokazuje zero, uchyb jest maksymalny, więc regulator zwiększa wysterowanie aż do ograniczenia i silnik rozpędza się niekontrolowanie. Dlatego przemienniki monitorują utratę sygnału enkodera. Regulator nie zatrzyma silnika, bo zero oznacza dla niego potrzebę przyspieszenia, a rzeczywista prędkość nie zależy od uszkodzonego czujnika.

Dlaczego tak

Enkoder inkrementalny wytwarza impulsy o stałej amplitudzie, a informację o kącie niesie ich liczba, o prędkości — częstotliwość, a o kierunku — przesunięcie dwóch kanałów, więc jest to sygnał impulsowy, cyfrowy. W sygnale analogowym informację niesie wartość napięcia lub prądu, np. 0–10 V czy 4–20 mA. Sygnał dwustanowy statyczny, jak z wyłącznika krańcowego, ma tylko dwa trwałe stany.

Dlaczego tak

Zasadnicze wymagania dla nowych maszyn, procedury oceny zgodności, deklarację zgodności i znak CE określa dyrektywa maszynowa 2006/42/WE, wdrożona do prawa polskiego rozporządzeniem; zastąpi ją rozporządzenie UE 2023/1230. Rozporządzenie o minimalnych wymaganiach dotyczy maszyn już użytkowanych przez pracowników i obowiązków pracodawcy — to częsta pomyłka. Kodeks pracy i Prawo budowlane nie regulują wprowadzania maszyn do obrotu.

Dlaczego tak

Tachometr optyczny (laserowy) zlicza impulsy światła odbitego od znacznika naklejonego na wale, więc mierzy bezstykowo, z odległości i bez dostępu do czoła wału. Tachometr stykowy wymaga dociśnięcia końcówki do nakiełka w czole wału lub powierzchni obwodowej, co w tym przypadku jest niemożliwe. Miernik cęgowy mierzy prąd, a megaomomierz — rezystancję izolacji.

Dlaczego tak

Izolację uzwojeń względem korpusu mierzy się po odłączeniu zasilania, między zwartymi zaciskami uzwojeń (lub każdym uzwojeniem osobno) a zaciskiem ochronnym korpusu — wtedy mierzona jest izolacja główna maszyny. Pomiar między U1 i V1 sprawdza izolację międzyfazową lub ciągłość, a nie izolację względem korpusu. Pomiar korpus–ziemia dotyczy połączenia ochronnego, a pomiar pod napięciem sieci jest niedopuszczalny i niszczy miernik.

Dlaczego tak

Powtarzające się uszkodzenia tylko łożyska od strony napędu wskazują na nadmierne obciążenia przenoszone ze sprzęgła, najczęściej z powodu niewspółosiowości wałów lub zużytego sprzęgła, a przy napędzie pasowym — zbyt mocnego naciągu pasa. Niskie napięcie i uszkodzenie izolacji wpływają na pracę elektryczną całego silnika, a nie wybiórczo na jedno łożysko. Przeglądy nie są przyczyną uszkodzeń, tylko pozwalają je wykryć.

Dlaczego tak

Po zdjęciu mostków uzwojenia są od siebie oddzielone, więc pomiar izolacji każdego z nich względem korpusu wskaże fazę z doziemieniem, a także pozwoli sprawdzić izolację międzyfazową. Powtórzenie pomiaru przy połączonych uzwojeniach znów da wynik dla wszystkich faz łącznie. Uruchamianie silnika z doziemieniem jest niebezpieczne, a rezystancja uziemienia korpusu nie mówi nic o stanie izolacji uzwojeń.

Dlaczego tak

Monotonia i obciążenie psychiczne to czynniki psychofizyczne, wynikające z organizacji i charakteru pracy, a nie z materialnego środowiska — nie da się ich zmierzyć jako stężenia czy poziomu energii. Drgania mechaniczne są czynnikiem fizycznym, pary rozpuszczalnika — chemicznym, a pleśnie — biologicznym. Najczęstszy błąd to zaliczanie drgań do czynników psychofizycznych, bo ich skutkiem jest zmęczenie.

Dlaczego tak

W ocenie ryzyka dla czynników mierzalnych (PN-N-18002) przyjmuje się trzy poziomy: małe poniżej 0,5 NDS, średnie od 0,5 do 1 NDS i duże powyżej NDS. Wartość 0,7 NDS mieści się w przedziale ryzyka średniego, które jest dopuszczalne, ale wymaga działań ograniczających narażenie. Ryzyko nie jest małe tylko dlatego, że NDS nie przekroczono, a ryzyko duże zaczyna się dopiero powyżej NDS.

Dlaczego tak

Drgania miejscowe przenoszą się na dłonie i ramiona z trzymanego narzędzia, a typowym ich źródłem są młoty i wiertarki udarowe oraz szlifierki. Wózek widłowy jest źródłem drgań ogólnych, działających na całe ciało przez siedzisko i nogi — to najczęstsze pomylenie obu rodzajów. Transformator i wentylator są w tej sytuacji źródłami przede wszystkim hałasu.