Test ELM.02 — zestaw 16

Dlaczego tak

Kodeks pracy zabrania dopuszczenia pracownika do pracy, do której nie ma wymaganych kwalifikacji i wystarczającej znajomości przepisów BHP — dlatego szkolenie wstępne, czyli instruktaż ogólny i stanowiskowy, odbywa się przed rozpoczęciem pracy. Przepisy nie przewidują dla instruktażu wstępnego żadnego okresu przejściowego — odroczenie w czasie dotyczy dopiero szkolenia okresowego. Dyplom szkoły nie zastępuje instruktażu, bo nie zawiera wiedzy o zagrożeniach na konkretnym stanowisku.

Dlaczego tak

Pracownik ma obowiązek dbać o należyty stan narzędzi i niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym zagrożeniu, a urządzenia z uszkodzoną izolacją nie wolno dalej używać. Owinięcie taśmą wygląda na rozsądne rozwiązanie, ale taśma nie przywraca izolacji podstawowej i odkleja się od ciepła stacji. Samodzielna naprawa jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy należy do zakresu obowiązków pracownika i ma on do niej uprawnienia.

Dlaczego tak

Poszkodowany zapoznaje się z protokołem przed jego zatwierdzeniem i może zgłosić do niego uwagi i zastrzeżenia, a sprostowanie ustaleń może później dochodzić przed sądem pracy. Odmowa podpisu niczego nie unieważnia — zespół odnotowuje ją w protokole. Protokół sporządza zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę i zatwierdza pracodawca, a ZUS tylko ocenia go przy przyznawaniu świadczeń.

Dlaczego tak

Gdy niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru i od pierwszego dnia jest wypłacany z ubezpieczenia wypadkowego. Wartość 80% to stawka podstawowa przy zwykłej chorobie, dlatego jest najczęściej wskazywana. Stawka 70% dotyczy pobytu w szpitalu przy zwykłej chorobie, a nie wypadku przy pracy.

Dlaczego tak

Elektroda ujemna ogniwa NiCd zawiera kadm — metal ciężki, który kumuluje się w organizmach i uszkadza nerki, dlatego takie akumulatory zbiera się oddzielnie i nie wolno ich wyrzucać do odpadów komunalnych. Ołów jest składnikiem akumulatorów kwasowo-ołowiowych, z którymi uczniowie często mylą ogniwa NiCd. Lit występuje w ogniwach litowo-jonowych, a rtęć dawniej w niektórych bateriach guzikowych.

Dlaczego tak

Przy oparzeniu chemicznym liczy się czas kontaktu substancji z tkanką, więc natychmiastowe i długie płukanie wodą jest najważniejszym działaniem — powieki trzeba rozchylić, by woda dotarła pod nie. Neutralizowanie zasadą wydaje się logiczne, ale reakcja zobojętniania wydziela ciepło i sama może uszkodzić oko, a dobranie stężenia jest niemożliwe. Opatrunek zakłada się dopiero po płukaniu, a pocieranie wciera substancję w rogówkę.

Dlaczego tak

Grupa B obejmuje pożary cieczy palnych i substancji stałych topiących się pod wpływem ciepła, a więc także izopropanolu, benzyny czy rozpuszczalników. Grupa A to pożary ciał stałych, np. drewna i papieru, których ogień tworzy żarzące się zgliszcza — gaśnica tylko z oznaczeniem A może być na ciecz nieskuteczna. Grupa C dotyczy gazów palnych, a D — palących się metali, np. magnezu.

Dlaczego tak

Czynnik szkodliwy działa stopniowo i przy dłuższym narażeniu prowadzi do schorzeń, jak opary rozpuszczalników, hałas czy dym topnika. Czynnik niebezpieczny powoduje uraz nagle — dlatego grot lutownicy, napięcie sieciowe i wirujące wiertło należą do tej drugiej grupy. Uczniowie często zaliczają grot do szkodliwych, bo „szkodzi” skórze, ale oparzenie jest urazem nagłym, a nie skutkiem długotrwałej ekspozycji.

Dlaczego tak

Pozycja wymuszona to czynnik uciążliwy: statyczne napięcie mięśni szyi i pleców przez wiele godzin daje bóle, a z czasem zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Uczulenie dróg oddechowych jest realnym zagrożeniem w lutowni, ale jego przyczyną jest dym topnika, a nie postawa ciała. Profilaktyką jest regulacja wysokości mikroskopu i krzesła oraz krótkie przerwy na zmianę pozycji.

Dlaczego tak

Prąd płynący przez tkanki o określonej rezystancji wydziela ciepło, dlatego skutkiem cieplnym są oparzenia — często głębokie, mimo niewielkich śladów na skórze. Migotanie komór i skurcz mięśni to skutki biologiczne, wynikające z pobudzania komórek nerwowych i mięśniowych, a nie z nagrzewania. Elektroliza płynów ustrojowych jest z kolei skutkiem chemicznym przepływu prądu.

Dlaczego tak

Krzesło w strefie EPA musi łączyć ergonomię z ochroną antystatyczną: regulacja pozwala dopasować pozycję do blatu, a materiał rozpraszający i przewodzące kółka odprowadzają ładunek przez podłogę ESD. Izolujące tworzywo wydaje się bezpieczne, bo odcina od ziemi, ale właśnie to sprawia, że ładunek z tarcia o siedzisko gromadzi się na krześle i pracowniku. Wełna i tworzywa łatwo elektryzują się przez tarcie, więc nie nadają się na stanowisko ESD.

Dlaczego tak

Izolator nie przewodzi, więc ładunek z jego powierzchni nie spływa do uziemionej maty ani do dołączonego przewodu — rozładowuje się tylko punkt styku. Zwykła folia bąbelkowa łatwo się elektryzuje i wytwarza wokół siebie pole, które może uszkodzić elementy, dlatego z EPA usuwa się zbędne izolatory. Przekonanie, że wszystko na uziemionej macie jest rozładowane, to typowy błąd przy ocenie stanowiska.

Dlaczego tak

Kolejność jest stała: najpierw eliminacja lub zastąpienie czynnika, potem środki techniczne, następnie organizacyjne, a na końcu ochrona indywidualna. Wyciąg miejscowy jest bardzo skuteczny, dlatego bywa wskazywany jako pierwszy, ale ogranicza narażenie, podczas gdy zastąpienie topnika lub spoiwa usuwa je całkowicie. Środki ochrony indywidualnej są ostatnie, bo zależą od tego, czy pracownik prawidłowo ich używa.

Dlaczego tak

Izopropanol jest cieczą łatwo palną, której pary mogą zapalić się od gorącego grotu, dlatego trzyma się go w zamkniętym dozowniku i tylko w ilości na bieżącą pracę. Duży kanister pod blatem nie paruje, ale zwiększa ilość paliwa w razie pożaru, więc narusza zasadę ograniczania materiałów palnych na stanowisku. Otwarta zlewka obok stacji to najgorsze rozwiązanie: pary unoszą się dokładnie tam, gdzie jest źródło zapłonu.

Dlaczego tak

Środki ochrony zbiorowej chronią grupę ludzi jednocześnie i nie wymagają, by każdy coś na siebie zakładał — tak działa wyłącznik różnicowoprądowy, osłona maszyny czy wentylacja. Rozumowanie, że wyłącznik reaguje na prąd płynący przez jedną osobę, myli sposób zadziałania z zakresem ochrony. Środkiem ochrony indywidualnej jest coś, co pracownik nosi, np. okulary, rękawice czy opaska ESD.

Dlaczego tak

Roztwór nadsiarczanu sodu jest żrący i drażniący, a podgrzewany może pryskać, więc chroni się ręce nieprzepuszczalnymi rękawicami nitrylowymi, oczy — goglami, a ubranie — fartuchem. Rękawice skórzane chronią przed ciepłem i iskrami, ale nasiąkają cieczą i trzymają ją przy skórze. Bawełna z opaską ESD to wyposażenie do montażu elementów, a nie do pracy z chemikaliami.

Dlaczego tak

Odcinana końcówka drutu wylatuje z dużą prędkością i może wbić się w oko, dlatego przy tej pracy okulary są obowiązkowe, a dodatkowo kieruje się płytkę tak, by końcówki leciały w dół. Niewielka masa nie chroni oka, bo o urazie decyduje prędkość i ostra krawędź drutu. Rękawice chronią dłonie, ale żaden środek ochrony indywidualnej nie zastępuje innego, który chroni inną część ciała.

Dlaczego tak

Narzędzia izolowane do prac pod napięciem badane są zgodnie z PN-EN 60900 i oznaczane symbolem podwójnego trójkąta oraz napisem 1000 V — tylko takie mają potwierdzoną wytrzymałość izolacji. Zwykła rękojeść z tworzywa, nawet opisana 230 V, nie ma tej próby i może mieć szczeliny lub metalowy trzpień na wylot. Owijanie taśmą to improwizacja bez gwarancji wytrzymałości, a kolor rękojeści sam niczego nie potwierdza.

Dlaczego tak

Po dużej utracie krwi organizm próbuje utrzymać ciśnienie: obkurcza naczynia skóry (bladość, zimny pot) i przyspiesza akcję serca, co daje szybkie, słabe tętno — to obraz wstrząsu hipowolemicznego. Udar cieplny też daje osłabienie i szybkie tętno, ale skóra jest wtedy gorąca i zaczerwieniona, a nie zimna. Napad padaczkowy rozpoznaje się po drgawkach i utracie przytomności, a hiperwentylację po szybkim oddechu i mrowieniu dłoni.

Dlaczego tak

Wytyczne resuscytacji przewidują ocenę oddechu przez nie dłużej niż 10 sekund: tyle wystarcza, by stwierdzić, czy oddech jest prawidłowy, a dłuższa ocena opóźnia rozpoczęcie uciśnięć. Trzy sekundy to za mało, bo przy wolnym oddechu można nie zauważyć żadnego cyklu. Ocena przez 30 lub 60 sekund jest typowym błędem nadgorliwego ratownika — przy zatrzymaniu krążenia każda minuta bez uciśnięć wyraźnie obniża szansę przeżycia.

Dlaczego tak

Zabezpieczenie miejsca wypadku obejmuje ochronę przed ponownym podaniem napięcia: wyłącznik blokuje się lub oznacza tablicą ostrzegawczą, a pewność daje osoba pilnująca rozdzielnicy. Zamknięcie rozdzielnicy na klucz wydaje się skuteczne, ale ratujący nie zawsze wie, czy jest drugi klucz albo inny punkt zasilania. Rozłączanie przewodu PE pogarsza ochronę przeciwporażeniową i nie ma związku z odłączeniem napięcia.

Dlaczego tak

Odgięcie głowy utrzymuje drożność dróg oddechowych, a ustawienie ust ku dołowi sprawia, że wymiociny lub krew wypływają na zewnątrz zamiast do tchawicy — to sens całej pozycji. Wysokie podłożenie pod głowę z brodą przy klatce wygląda na wygodne, ale zgina szyję i zamyka drogi oddechowe. Twarz ku górze pozostawia ryzyko zachłyśnięcia, przed którym pozycja boczna ma chronić.

Dlaczego tak

Numer 999 kieruje do dyspozytora medycznego, który wysyła zespół ratownictwa medycznego; numer 998 łączy ze strażą pożarną, 997 z Policją, a 112 jest ogólnym numerem alarmowym obsługiwanym przez centrum powiadamiania ratunkowego. Pomyłka z pogotowiem energetycznym bierze się z podobieństwa numeru 991, pod który zgłasza się awarie sieci elektroenergetycznej. W pracowni elektronicznej warto pamiętać o obu, bo porażenie bywa skutkiem awarii zasilania.

Dlaczego tak

Amputowaną część zabezpiecza się sucho i jałowo, a chłodzi pośrednio — przez worek z wodą i lodem — co wydłuża czas, w którym chirurg może ją przyszyć. Bezpośredni kontakt z lodem wydaje się skuteczniejszy, ale powoduje odmrożenie tkanek i przekreśla replantację. Spirytus niszczy komórki, a pozostawienie części na miejscu zdarzenia odbiera poszkodowanemu szansę na leczenie.

Dlaczego tak

Objawy wskazują na zawał serca: pozycja półsiedząca zmniejsza obciążenie serca, a kwas acetylosalicylowy do rozgryzienia (zwykle 150–300 mg) hamuje narastanie zakrzepu, jeśli nie ma przeciwwskazań. Wysiłek, nawet spacer, zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen i może pogłębić zawał. Uniesienie nóg stosuje się przy omdleniu czy wstrząsie, a przy zawale dodatkowo obciąża serce napływem krwi.

Dlaczego tak

AED jest przeznaczony dla świadków zdarzenia: po włączeniu sam analizuje rytm serca i głosem prowadzi ratującego, a elektrody muszą przylegać do skóry. Częstym błędem jest przekonanie, że defibrylator może obsłużyć tylko ratownik medyczny — tymczasem każda minuta zwłoki obniża szansę przeżycia. Między analizami rytmu uciskanie klatki kontynuuje się z jak najkrótszymi przerwami.

Dlaczego tak

W oznaczeniu europejskim (Pro Electron) pierwsza litera B oznacza krzem, a druga litera C — tranzystor małej mocy małej częstotliwości; BC547 to popularny tranzystor npn. Obudowa TO-92 nie przesądza o rodzaju elementu, bo stosuje się ją też dla stabilizatorów 78Lxx, dlatego trzeba czytać oznaczenie, a nie kształt. Diody Zenera tej serii mają oznaczenie zaczynające się od BZX, a tranzystory dużej mocy nie mieszczą się w obudowie TO-92.

Dlaczego tak

U_RRM to szczytowe powtarzalne napięcie wsteczne — przy doborze diody do prostownika musi ono przewyższać amplitudę napięcia, które dioda blokuje, z zapasem. U_F to spadek napięcia w kierunku przewodzenia, ok. 0,7–1 V, i bywa z U_RRM mylone, bo oba są napięciami diody. I_F(AV) to średni prąd przewodzenia, a I_R — prąd wsteczny płynący przy polaryzacji zaporowej.

Dlaczego tak

Kondensator filtrujący ładuje się do wartości szczytowej napięcia wyprostowanego i oddaje energię między impulsami, więc musi być włączony równolegle do wyjścia mostka i do obciążenia. Kondensator w szeregu z obciążeniem nie przepuściłby składowej stałej, czyli odciąłby zasilanie. Kondensator elektrolityczny przed mostkiem znalazłby się pod napięciem przemiennym i uległby zniszczeniu przy pierwszej półfali o odwrotnej polaryzacji.

Dlaczego tak

W stanie zwarcia zaciski wyjściowe są połączone przewodem o pomijalnej rezystancji, więc napięcie wyjściowe spada do zera, a prąd osiąga wartość ograniczoną tylko impedancją wyjściową czwórnika. Opis z zerowym prądem i maksymalnym napięciem to jego przeciwieństwo — stan jałowy, z którym zwarcie jest najczęściej mylone. Równość rezystancji obciążenia i wyjściowej to stan dopasowania.

Dlaczego tak

Z zależności 1/R_z = 1/R1 + 1/R2 wynika 1/R2 = 1/4,7 kΩ − 1/6,8 kΩ ≈ 0,2128 − 0,1471 = 0,0657 1/kΩ, czyli R2 ≈ 15,2 kΩ. Wynik 2,1 kΩ to różnica rezystancji, co byłoby poprawne tylko dla połączenia szeregowego. Wartość 2,8 kΩ to rezystancja zastępcza równoległego połączenia 4,7 kΩ i 6,8 kΩ, czyli rozwiązanie innego zadania.

Dlaczego tak

Obciążenie łączy się równolegle z dolnym rezystorem: 10 kΩ ∥ 10 kΩ = 5 kΩ, więc U_wy = 10 V · 5/(10 + 5) ≈ 3,3 V. Odpowiedź 5 V to napięcie dzielnika nieobciążonego — pominięcie wpływu obciążenia to najczęstszy błąd przy projektowaniu dzielników. Aby obciążenie nie zmieniało napięcia, rezystancja obciążenia powinna być wielokrotnie większa od rezystorów dzielnika.

Dlaczego tak

W polu jednorodnym E = U/d = 100 V / 0,0005 m = 200 000 V/m, czyli 200 kV/m (to samo co 200 V/mm). Wynik 200 V/m powstaje po podzieleniu przez 0,5 bez zamiany milimetrów na metry. Wartości 50 V/m i 50 kV/m biorą się z mnożenia napięcia przez odległość zamiast dzielenia.

Dlaczego tak

Przy połączeniu szeregowym dodaje się odwrotności pojemności, więc dla dwóch kondensatorów C = C1·C2/(C1 + C2) = 100 · 47/147 ≈ 32 nF — wynik jest mniejszy od najmniejszej pojemności. Suma 147 nF to wzór dla połączenia równoległego; kondensatory liczy się odwrotnie niż rezystory, co jest źródłem tej pomyłki. Wartość 73,5 nF to średnia arytmetyczna, a 53 nF — różnica pojemności.

Dlaczego tak

Napięcia na cewce i kondensatorze są przesunięte względem siebie o 180°, więc ich wypadkowa to 80 − 40 = 40 V, przesunięta o 90° względem napięcia na rezystorze: U = √(30² + 40²) = 50 V. Suma 150 V to arytmetyczne dodanie napięć, które obowiązuje tylko w obwodach prądu stałego. Wynik 70 V uwzględnia odejmowanie U_L i U_C, ale pomija przesunięcie fazowe względem U_R.

Dlaczego tak

Impedancja szeregowego obwodu RL to Z = √(R² + X_L²) = √(30² + 40²) = 50 Ω, więc I = 230 V / 50 Ω = 4,6 A. Wynik 3,3 A powstaje po zsumowaniu R i X_L jak rezystancji (70 Ω), bez uwzględnienia przesunięcia fazowego. Wartości 7,7 A i 5,8 A to prądy obliczone tylko z samej rezystancji albo samej reaktancji.

Dlaczego tak

Dla małej rezystancji stosuje się układ poprawnie mierzonego napięcia: prąd pobierany przez woltomierz o rezystancji rzędu megaomów jest znikomy wobec prądu rezystora, więc błąd jest pomijalny. W drugim układzie woltomierz zmierzyłby także spadek napięcia na amperomierzu, którego rezystancja jest porównywalna z mierzonym 1 Ω — błąd byłby duży. Układ poprawnie mierzonego prądu wybiera się dla rezystancji dużych.

Dlaczego tak

Spadek napięcia 9,0 − 8,5 = 0,5 V powstaje na rezystancji wewnętrznej przy prądzie 0,1 A, więc R_w = 0,5 V / 0,1 A = 5 Ω. Wynik 85 Ω to rezystancja obciążenia (8,5 V / 0,1 A), a 90 Ω — iloraz napięcia bez obciążenia i prądu. Wynik 0,005 Ω powstaje po wstawieniu prądu w miliamperach, czyli liczby 100 zamiast 0,1 A.

Dlaczego tak

Napięcie znamionowe kondensatora elektrolitycznego musi być wyższe od największego napięcia, jakie może na nim wystąpić, więc z szeregu 10, 16, 25, 35 V wybiera się 25 V. Kondensator 16 V wydaje się wystarczający, bo zasilacz jest „szesnastowoltowy”, ale przy 18 V pracowałby powyżej znamionowego napięcia, co prowadzi do nagrzewania, wycieku i nawet rozerwania obudowy. Kondensator 35 V też byłby bezpieczny, ale nie jest najmniejszym spełniającym warunek, a jest większy i droższy.

Dlaczego tak

Seria 79xx to stabilizatory napięć ujemnych, a dwie ostatnie cyfry podają wartość napięcia, więc 7905 daje −5 V. Najczęstszym błędem jest utożsamienie go z 7805, który stabilizuje +5 V — oba wyglądają identycznie, ale mają inny układ wyprowadzeń, więc zamiana uszkadza układ. Regulowany stabilizator dodatni to np. LM317, a wzmacniacze operacyjne mają co najmniej pięć wyprowadzeń.