Test ELM.03 — zestaw 29

Dlaczego tak

Tolerancje kształtu, takie jak prostoliniowość, płaskość, okrągłość i walcowość, dotyczą pojedynczego elementu i nie odnoszą się do żadnej bazy. Równoległość i prostopadłość są tolerancjami kierunku, a współosiowość — tolerancją położenia; wszystkie wymagają wskazania bazy w ramce tolerancji. Równoległość bywa mylona z prostoliniowością, bo obie dotyczą linii prostych, lecz tylko ta pierwsza porównuje element z bazą.

Dlaczego tak

Pole H ma odchyłkę dolną otworu równą zeru, a pole h — odchyłkę górną wałka równą zeru, więc w najmniej korzystnym przypadku otwór i wałek mają ten sam wymiar, a w pozostałych występuje luz. Jest to pasowanie luźne suwliwe z luzem najmniejszym równym zeru, stosowane do części przesuwnych i ustalających. Mieszane byłoby np. H7/k6, a do połączeń obrotowych z wyraźnym luzem stosuje się np. H7/f7.

Dlaczego tak

Na wyższe poziomy regału palety odkłada wózek widłowy wysokiego podnoszenia, a jego operator musi mieć uprawnienia nadane przez UDT. Ręczny wózek paletowy unosi ładunek tylko na kilkanaście centymetrów, wystarczająco do przewiezienia palety po posadzce, ale nie do składowania na półkach — to najczęstsza pomyłka. Wózek platformowy i przenośnik rolkowy służą do poziomego przemieszczania ładunków.

Dlaczego tak

Elastomery starzeją się pod wpływem światła, ciepła, ozonu i naprężeń, dlatego uszczelnienia przechowuje się w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu, w opakowaniach, bez rozciągania (zalecenia ISO 2230). Silniki elektryczne wytwarzają ozon, który powoduje pękanie gumy, a grzejniki przyspieszają starzenie. Wieszanie na hakach odkształca pierścienie, a zalewanie paliwem powoduje pęcznienie wielu rodzajów gumy.

Dlaczego tak

W metodzie 5S etap systematyki polega na wyznaczeniu stałego, oznaczonego miejsca dla każdej rzeczy — liniami na podłodze, etykietami i tablicami cieni — tak, aby wszystko dało się szybko znaleźć i odłożyć. Selekcja poprzedza ten krok i polega na usunięciu ze stanowiska rzeczy zbędnych, dlatego bywa z nim mylona. Sprzątanie to utrzymanie czystości, a samodyscyplina — trwałe przestrzeganie ustalonych zasad.

Dlaczego tak

Na silniki pozostaje 1000 kg − 70 kg = 930 kg, a 930 kg / 60 kg = 15,5, więc można zabrać 15 silników (łącznie 970 kg). Wynik 16 powstaje po zaokrągleniu 15,5 w górę lub po pominięciu masy skrzyni, a 17 — po pominięciu skrzyni i zaokrągleniu 16,7 w górę; w obu przypadkach udźwig zostaje przekroczony. Odpowiedź 14 jest bezpieczna, ale nie jest największą dopuszczalną liczbą.

Dlaczego tak

Czyściwo zanieczyszczone olejami jest odpadem niebezpiecznym: gromadzi się je w oznaczonym, zamykanym pojemniku (najlepiej metalowym, ze względu na ryzyko samozapłonu) i przekazuje firmie z uprawnieniami do odbioru takich odpadów. Wrzucanie go do odpadów komunalnych jest częstym, ale niedozwolonym skrótem. Spalanie w kotłowni zakładowej i wylewanie zaolejonych popłuczyn do kanalizacji naruszają przepisy o odpadach i ochronie środowiska.

Dlaczego tak

Na stanowisku pracy trzyma się tylko taką ilość substancji niebezpiecznej, jaka jest potrzebna na jedną zmianę, w oryginalnym, szczelnie zamkniętym i oznakowanym opakowaniu, a resztę w magazynie. Przelewanie do butelek po napojach jest zakazane, bo grozi pomyłką i zatruciem, a brak oryginalnej etykiety ukrywa zagrożenia. Otwarta kuweta powoduje parowanie palnego rozpuszczalnika i tworzenie się atmosfery wybuchowej.

Dlaczego tak

Programy ECAD, czyli CAD do projektowania elektrycznego, prowadzą projekt szafy jako bazę danych: z jednego schematu tworzą odsyłacze, numerację przewodów, wykazy listew zaciskowych i zestawienie aparatów. SCADA również wyświetla schematy, ale są to ekrany synoptyczne procesu dla operatora, a nie dokumentacja do montażu szafy, dlatego bywa z ECAD mylona. CAM przygotowuje programy obróbki, a CMMS wspiera planowanie przeglądów i napraw.

Dlaczego tak

Moduł CAM wyznacza na podstawie modelu 3D ścieżki narzędzia, uwzględniając narzędzie i parametry skrawania, a postprocesor przekształca je w kod G zrozumiały dla sterowania konkretnej obrabiarki. Format STL służy do druku 3D i opisuje tylko siatkę trójkątów — sterowanie frezarki nie wygeneruje z niego ruchów narzędzia, choć ta odpowiedź kusi, bo dotyczy pliku z modelem. Plik PDF zawiera wyłącznie obraz rysunku, a program do symulacji pneumatyki nie ma związku z obróbką.

Dlaczego tak

Typoszeregi wymiarowe to przykład ograniczania różnorodności: zamiast dowolnych średnic produkuje się kilka znormalizowanych, co obniża koszty wytwarzania, magazynowania części i uszczelnień oraz ułatwia dobór. Usuwanie barier w handlu też jest celem normalizacji, ale dotyczy ujednolicenia wymagań między krajami, a nie liczby odmian wyrobu. Bezpieczeństwo i ochrona środowiska nie wynikają z samego ograniczenia liczby średnic.

Dlaczego tak

Polskie Normy oznacza się numerem i datą publikacji w formacie rok-miesiąc; „2016-02” oznacza, że norma ukazała się w zbiorze PN w lutym 2016 r. Numer arkusza (części) normy zapisuje się inaczej, po łączniku przy numerze, np. 13849-1, i to z nim myli się datę. Norma nie ma wpisanej daty wycofania — o jej statusie informuje katalog PKN.

Dlaczego tak

Przedrostek PN-ISO oznacza normę międzynarodową ISO przyjętą bezpośrednio do zbioru Polskich Norm, która nie została przyjęta jako norma europejska — w oznaczeniu brakuje członu EN. Gdyby norma była także europejska, oznaczono by ją PN-EN ISO, i to rozróżnienie jest najczęściej mylone. Normy zakładowe i niemieckie (DIN) nie mają przedrostka PN.

Dlaczego tak

Akty prawne Unii Europejskiej, w tym rozporządzenia i dyrektywy wraz z wersjami skonsolidowanymi, publikuje Dziennik Urzędowy UE, a bezpłatny dostęp do nich zapewnia serwis EUR-Lex. Dziennik Ustaw publikuje akty prawa polskiego, a rozporządzenie unijne obowiązuje bezpośrednio i nie jest w nim ogłaszane — stąd częsta pomyłka. Katalog PKN dotyczy norm, które są dokumentami odpłatnymi i odrębnymi od przepisów.

Dlaczego tak

Prowadnica szynowa składa się z hartowanej szyny o profilowanych bieżniach oraz wózka, w którym kulki krążą w zamkniętych kanałach obiegowych; wózek ma też uszczelnienia czołowe i smarowniczkę. Śruba z nakrętką i obiegowymi kulkami to śruba kulowa — zamienia ruch obrotowy na liniowy, ale sama nie prowadzi wózka, dlatego bywa mylona z prowadnicą. Pierścienie z koszykiem to budowa łożyska tocznego, a wałek z tuleją z brązu — prowadnicy ślizgowej.

Dlaczego tak

Koło pośrednie nie zmienia przełożenia: i = (z2 / z1) · (z3 / z2) = z3 / z1 = 40 / 20 = 2, więc koło napędzane obraca się dwa razy wolniej. Każda para kół o zazębieniu zewnętrznym odwraca kierunek obrotów, a dwie kolejne pary przywracają kierunek pierwotny — koło pośrednie służy właśnie do zachowania kierunku. Wynik 1,75 to stosunek z2 / z1, a odpowiedź z przeciwnym kierunkiem pomija dodatkową zmianę kierunku na kole pośrednim.

Dlaczego tak

Sprzęgło cierne włączalne, np. elektromagnetyczne, pozwala łączyć i rozłączać wały podczas ruchu, bo moment przenosi tarcie między tarczami dociskanymi na polecenie. Sprzęgło kłowe z wkładką elastyczną jest często wybierane w napędach, ale jest sprzęgłem stałym — tłumi drgania i kompensuje niewspółosiowość, lecz nie da się go rozłączyć w czasie pracy. Sprzęgło tulejowe i Oldhama również są sprzęgłami nierozłącznymi w ruchu.

Dlaczego tak

Pas zębaty współpracuje kształtowo z kołami zębatymi pasowymi, więc nie ma poślizgu i zachowuje dokładne położenie kątowe, a przy tym pracuje cicho i nie wymaga smarowania — dlatego jest standardem w osiach z serwonapędem. Przekładnia łańcuchowa też nie ma poślizgu, ale jest głośniejsza, ma luzy i wymaga smarowania. Pas klinowy i przekładnia cierna przenoszą napęd tarciem, więc dopuszczają poślizg.

Dlaczego tak

Śruby, nity, kołki i wpusty tworzą grupę części złącznych, które łączą inne części maszyn w sposób rozłączny lub nierozłączny. Łożyska, prowadnice i tuleje należą do części ułożyskowań i prowadzeń, które podtrzymują elementy ruchome, i bywają mylone z elementami złącznymi, bo też są montowane między częściami. Koła, pasy i łańcuchy przenoszą napęd, a sprężyny i amortyzatory są elementami podatnymi.

Dlaczego tak

Sprzęgło Oldhama (krzyżakowe tarczowe) ma tarczę pośrednią z dwoma prostopadłymi występami, które przesuwają się w rowkach tarcz skrajnych i kompensują przesunięcie równoległe osi. Przegub Cardana kompensuje kąt między osiami, a nie ich przesunięcie, i jest z sprzęgłem Oldhama często mylony, bo oba mają element krzyżowy. Sprzęgło tulejowe jest sztywne, a kłowe nie ma tarczy pośredniej z krzyżowymi występami.

Dlaczego tak

Łożysko stożkowe ma bieżnie nachylone do osi, dzięki czemu przenosi jednocześnie duże obciążenia promieniowe i osiowe; montuje się je parami, np. w piastach kół i przekładniach. Kompensację niewspółosiowości zapewniają łożyska wahliwe (baryłkowe lub kulkowe dwurzędowe), z którymi stożkowe bywa mylone. Mała siła przy dużej prędkości to zastosowanie łożysk kulkowych zwykłych, a mała wysokość przekroju — igiełkowych.

Dlaczego tak

Sztywność sprężyny to stosunek siły do ugięcia: c = F / f = 50 N / 10 mm = 5 N/mm. Wartość 0,2 N/mm powstaje po odwróceniu ilorazu (ugięcie przez siłę), a 500 N/mm — po pomnożeniu siły przez ugięcie. Sztywność 50 N/mm dałaby siłę 500 N przy tym samym ugięciu, dziesięciokrotnie za dużą.

Dlaczego tak

Kątownik ma stały kąt 90° między ramionami; przykłada się go do sprawdzanych powierzchni i ocenia prostopadłość po szerokości szczeliny świetlnej. Liniał krawędziowy także pracuje metodą szczeliny świetlnej, ale sprawdza prostoliniowość i płaskość, a nie kąt — to najbardziej mylący wybór. Kątomierz uniwersalny służy do pomiaru dowolnych kątów, a wzornik promieni — do sprawdzania zaokrągleń.

Dlaczego tak

Kątomierz uniwersalny z noniuszem pozwala odczytać kąt z dokładnością 5′, czyli jednej dwunastej stopnia. Zwykły kątomierz z podziałką co 1° mierzy kąt, ale jego rozdzielczość jest dwunastokrotnie gorsza od wymaganej, dlatego nie spełnia warunku zadania. Kątownik sprawdza tylko kąt prosty, a wzornik promieni dotyczy zaokrągleń.

Dlaczego tak

Przedmiot obejmuje się jak najgłębiej, możliwie blisko prowadnicy, bo im dalej od niej leży mierzony wymiar, tym większy błąd wywołują luzy suwaka (zasada Abbego); szczęki muszą być prostopadłe do osi wałka. Pomiar końcami szczęk wydaje się wygodny, ale właśnie wtedy błąd od przechylenia suwaka jest największy. Ukośne ustawienie daje wynik większy od średnicy, a duży nacisk odkształca szczęki i zaniża odczyt.

Dlaczego tak

Największa odległość krawędzi obejmuje rozstaw osi i dwa promienie otworów, więc rozstaw = 42 mm − 5 mm − 5 mm = 32 mm. Wynik 37 mm uwzględnia tylko jeden promień, a 52 mm powstaje po dodaniu średnicy zamiast jej odjęcia. Odczyt 42 mm wprost pomija to, że pomiar dotyczył krawędzi otworów, a nie ich osi.

Dlaczego tak

W obróbce elektroerozyjnej między elektrodą a przedmiotem zanurzonymi w dielektryku przeskakują iskry, które miejscowo topią i odparowują materiał; można tak obrabiać nawet hartowaną stal i węgliki. Ścieranie ziarnami ściernicy to szlifowanie, a skrawanie ostrzem — klasyczna obróbka wiórowa, z którą EDM myli się, bo też daje dokładne kształty. Rozpuszczanie w kwasie to trawienie chemiczne, a nie elektroerozja.

Dlaczego tak

Rowek wpustowy w otworze piasty wykonuje się dłutowaniem (narzędzie wykonuje ruch posuwisto-zwrotny wzdłuż otworu) albo, w produkcji seryjnej, przeciąganiem przeciągaczem. Frez tarczowy wykonuje rowki na zewnętrznej powierzchni wału, ale nie zmieści się wewnątrz otworu, dlatego ta odpowiedź jest myląca. Przecinak tokarski wykonuje rowki obwodowe, a nie wzdłużne, a szlifowanie służy do wykańczania powierzchni.

Dlaczego tak

Przecinak ma płaskie, klinowe ostrze, w które uderza się młotkiem, by ściąć łeb nitu, przeciąć blachę lub pręt. Wybijak również uderza się młotkiem, ale ma płaskie, walcowe czoło i służy do wybijania kołków i nitów z otworów, a nie do cięcia — stąd pomyłki. Punktak wykonuje wgłębienia traserskie, a rysik nanosi linie.

Dlaczego tak

Wybijak ma walcową lub lekko stożkową część roboczą o płaskim czole, którą wprowadza się w otwór i wybija z niego kołek, nit lub sworzeń. Wgłębienia pod wiertło wykonuje punktak, który ma ostre, stożkowe zakończenie — oba narzędzia wyglądają podobnie i są często mylone. Do trasowania okręgów służy cyrkiel traserski, a płaskowniki prostuje się młotkiem na płycie.

Dlaczego tak

Przy cięciu cienkich ścianek w materiale muszą pracować jednocześnie co najmniej trzy zęby, dlatego dobiera się brzeszczot drobnozębny, o około 24–32 zębach na cal. Brzeszczot gruboząbny nadaje się do pełnych prętów i miękkich materiałów, a w cienkiej ściance jego zęby zaczepiają o krawędź i wyłamują się — to najczęstszy błąd. Brzeszczot do drewna ma zbyt duże zęby i nie jest przeznaczony do stali.

Dlaczego tak

Rozwiertak ma wiele ostrzy na obwodzie i zdejmuje niewielki naddatek, rzędu dziesiątych części milimetra, nadając otworowi dokładny wymiar (np. H7) i gładką powierzchnię. Wiertło kręte ma tylko dwa ostrza na czole i wykonuje otwór w pełnym materiale z gorszą dokładnością, choć też ma rowki śrubowe, co prowadzi do pomyłek. Pogłębiacz obrabia wlot otworu, a gwintownik nacina gwint.

Dlaczego tak

Gwint metryczny ma kąt zarysu 60°, dlatego toczy się go nożem do gwintów o ostrzu w kształcie trójkąta z kątem wierzchołkowym 60°. Gwint trapezowy ma kąt zarysu 30° i wymaga noża o zarysie trapezowym — to najczęściej mylony przypadek. Do fazowania używa się noża ustawionego pod kątem fazy, a rowki pod pierścienie osadcze wykonuje się wąskim przecinakiem.

Dlaczego tak

Nawiertak to krótkie, sztywne wiertło ze stożkiem, które wykonuje w środku czoła wgłębienie prowadzące wiertło, dzięki czemu otwór nie odchodzi od osi. Pogłębiacz walcowy obrabia wlot już istniejącego otworu, a nie rozpoczyna nowego, choć też pracuje na czole i dlatego bywa wybierany. Rozwiertak i wytaczak służą do obróbki otworu już wykonanego.

Dlaczego tak

Rozwiercanie to obróbka wykańczająca: rozwiertak zdejmuje niewielki naddatek, rzędu 0,1–0,3 mm, i nadaje wywierconemu otworowi dokładny wymiar oraz małą chropowatość. Powiększanie otworu o kilka milimetrów to powiercanie, które wykonuje się wiertłem o większej średnicy i często myli z rozwiercaniem. Wykonanie otworu w pełnym materiale to wiercenie, a nacinanie gwintu — gwintowanie.

Dlaczego tak

Piłowanie zaczyna się zdzierakiem, który szybko usuwa większość naddatku, następnie równiakiem wyrównuje się powierzchnię, a gładzikiem nadaje się jej małą chropowatość. Kolejność odwrotna zaczyna od pilnika o najdrobniejszym nacięciu, który bardzo wolno zbiera materiał i szybko się zapycha. Iglaki służą do obróbki małych otworów i drobnych kształtów, a nie do wykańczania dużych płaszczyzn.

Dlaczego tak

Powierzchnię oczyszcza się i pokrywa cienką warstwą barwnika traserskiego (lakieru traserskiego, kredy lub roztworu siarczanu miedzi), na którym rysik zostawia wyraźną, jasną linię. Gruba warstwa farby wydaje się lepsza, ale kruszy się pod rysikiem, a linie są w niej niedokładne. Naoliwiona, wypolerowana powierzchnia odbija światło i linie stają się słabo widoczne, a hartowanie utrudnia trasowanie i późniejszą obróbkę.

Dlaczego tak

Toczenie poprzeczne, zwane też planowaniem, polega na posuwie noża prostopadle do osi przedmiotu, dzięki czemu powstaje płaska powierzchnia czołowa. W toczeniu wzdłużnym nóż przesuwa się równolegle do osi i obrabia powierzchnię walcową — to najczęstsza pomyłka przy nazwach. Toczenie stożkowe wymaga posuwu pod kątem do osi, a kształtowe — noża lub toru o zarysie obrabianej powierzchni.

Dlaczego tak

Prędkość posuwu to vf = f · n = 0,15 mm/obr · 600 obr/min = 90 mm/min, więc czas t = 30 mm / 90 mm/min = 0,333 min = 20 s. Wynik 33 s powstaje po odczytaniu 0,33 min jako 33 sekund, bez przeliczenia minut na sekundy. Wartość 200 s to liczba obrotów potrzebna do wywiercenia otworu (30 / 0,15 = 200), błędnie potraktowana jako czas.

Dlaczego tak

Jeśli wierzchołek ostrza leży poniżej osi obrotu, nóż przy dojściu do środka przestaje skrawać i pozostawia na czole mały czop; ostrze trzeba ustawić dokładnie na wysokości osi kłów. Zbyt duży posuw pogarsza chropowatość, ale nie pozostawia nieobrobionego środka, dlatego ta odpowiedź jest myląca. Mała prędkość obrotowa wpływa na trwałość ostrza i jakość powierzchni, a krótki wysięg zwiększa sztywność noża.