Test ELE.05 — zestaw 17

Dlaczego tak

W uproszczonej notacji schematów jednokreskowych transformator rysuje się jako dwa częściowo nachodzące na siebie okręgi — każdy oznacza jedno uzwojenie; trzy okręgi to transformator trójuzwojeniowy. Przekładnik prądowy ma symbol odmienny, najczęściej okrąg nałożony na linię toru prądowego, co łatwo pomylić. Silnik oznacza się okręgiem z literą M, a dławik — łukiem połączonym z linią.

Dlaczego tak

Symbole położenia na podzielni informują, w jakiej pozycji miernik analogowy zachowuje deklarowaną klasę dokładności: „⊥” oznacza położenie pionowe, a symbol ze znakiem kąta — pochylenie, np. o 60°. Symbol ten łatwo pomylić ze znakiem uziemienia, ale znak uziemienia ma kilka poziomych kresek o malejącej długości. Prąd stały oznacza się poziomą kreską, a przemienny — falką.

Dlaczego tak

Na rysunkach technicznych wymiary wpisuje się zawsze w rzeczywistej wielkości przedmiotu, w milimetrach, niezależnie od podziałki. Podziałka 1:5 mówi tylko, że rysunek jest pięciokrotnie pomniejszony, więc linia wymiarowa ma na papierze 120 mm, ale wpisana wartość to 600 mm. Mnożenie lub dzielenie wpisanego wymiaru przez podziałkę to częsty błąd prowadzący do wyników 3000 mm lub 120 mm.

Dlaczego tak

W rysunku technicznym maszynowym wymiary liniowe podaje się w milimetrach i nie wpisuje jednostki, a otwory wymiaruje się najlepiej od jednej bazy, by nie sumować błędów wykonania. Każdy wymiar podaje się tylko raz — powtarzanie go w kilku miejscach prowadzi do sprzeczności po zmianie rysunku. Gwint dławnicy może być calowy lub metryczny, ale położenie otworów i tak wymiaruje się w milimetrach.

Dlaczego tak

Program do projektowania schematów przechowuje każdy aparat jako obiekt z typem, producentem i numerem katalogowym, dlatego może automatycznie utworzyć zestawienie materiałów (listę części) zgodne z aktualnym stanem schematu. Ręczne przepisywanie z kolejnych stron jest czasochłonne i łatwo przy nim pominąć aparat lub powtórzyć go dwukrotnie. Eksport do plików graficznych traci informacje o typach aparatów.

Dlaczego tak

Ustawa o normalizacji wymienia wśród celów normalizacji m.in. poprawę bezpieczeństwa wyrobów, ochronę życia i zdrowia, usuwanie barier technicznych w handlu oraz zapewnienie kompatybilności i zamienności wyrobów. Normy nie ustalają cen ani nie nadają uprawnień — kwalifikacje potwierdzają świadectwa wydawane na podstawie innych przepisów. Norma nie zastępuje przepisów prawa, choć przepis może powołać się na normę.

Dlaczego tak

Cechą normy jest to, że powstaje na zasadzie konsensu, czyli ogólnej zgody osiąganej po uwzględnieniu stanowisk zainteresowanych stron, i jest zatwierdzana przez uznaną jednostkę normalizacyjną. Ankieta powszechna pozwala każdemu zgłosić uwagi do projektu. Nie nadaje ona normie mocy prawnej — Polskie Normy są stosowane dobrowolnie, chyba że przepis prawa wprost nakaże ich stosowanie.

Dlaczego tak

Kolejność przedrostków odczytuje się od prawej do lewej strony: ISO — norma międzynarodowa, EN — przyjęta jako norma europejska, PN — wprowadzona do zbioru Polskich Norm. Liczby po dwukropku podają rok i miesiąc wydania Polskiej Normy. Norma opracowana wyłącznie przez PKN miałaby oznaczenie typu „PN-xx” bez EN i ISO. Dokumenty harmonizacyjne CENELEC oznacza się literami HD, jak w PN-HD 60364.

Dlaczego tak

Polski Komitet Normalizacyjny prowadzi katalog Polskich Norm, w którym przy każdej normie podaje status: aktualna, wycofana, zastąpiona — wraz z numerem dokumentu zastępującego. Poradnik może być już nieaktualny w dniu, w którym technik go czyta. Polskich Norm nie ogłasza się w Dzienniku Ustaw, bo nie są aktami prawnymi; przepis może się na nie jedynie powołać.

Dlaczego tak

Między pięcioma gniazdami są cztery odcinki po 3 m, czyli 12 m, a razem z dojściem z rozdzielnicy 12 + 12 = 24 m. Po doliczeniu 10% zapasu otrzymuje się 24 · 1,1 = 26,4 m. Wynik 29,7 m powstaje po policzeniu pięciu odcinków zamiast czterech, a 24,0 m to długość bez zapasu, który jest potrzebny na podłączenia w puszkach i w rozdzielnicy.

Dlaczego tak

Według PN-HD 60364-7-729 przejście obsługi między osłonami lub obudowami a ścianą powinno mieć szerokość co najmniej 700 mm, by można było bezpiecznie obsługiwać aparaty i w razie potrzeby szybko się wycofać. Wartość 500 mm też występuje w tej normie, ale dotyczy miejsca zwężenia przez otwarte drzwi szafy, a nie podstawowej szerokości przejścia. Przejścia nie wolno zastawiać materiałami.

Dlaczego tak

Dokumentacja z przeglądu ma pozwolić właścicielowi usunąć usterki, a kolejnemu wykonawcy sprawdzić, co zostało zrobione. Dlatego wpisuje się rodzaj usterki, jej lokalizację, ocenę zagrożenia i zalecenie z terminem wykonania. Przebarwiony zacisk świadczy o przegrzewaniu i może prowadzić do pożaru, więc ogólna ocena „sprawna” byłaby nieprawdziwa. Informacja tylko ustna nie zostawia śladu i zwalnia nikogo z odpowiedzialności.

Dlaczego tak

Rezystancję izolacji mierzy się megaomomierzem, który sam wytwarza napięcie probiercze, dlatego obwód musi być odłączony od zasilania, a odbiorniki wrażliwe odłączone. Impedancja pętli zwarcia, czas zadziałania wyłącznika różnicowoprądowego i spadek napięcia wymagają obecności napięcia sieci, bo miernik wykorzystuje je do wymuszenia prądu pomiarowego. Pomiar izolacji pod napięciem uszkodziłby miernik i dałby błędny wynik.

Dlaczego tak

Tabela pomiarowa ma pozwolić ocenić każdy obwód osobno, więc musi zawierać oznaczenie obwodu, typ i prąd zabezpieczenia, wartość zmierzoną, wartość dopuszczalną i wynik oceny. Sama wartość zmierzona nic nie mówi bez odniesienia do dopuszczalnej, która zależy od zabezpieczenia. Średnia z wielu obwodów ukrywa obwód niespełniający warunku, a wyniki bez oznaczeń nie pozwalają wskazać, gdzie trzeba wykonać naprawę.

Dlaczego tak

Spadek napięcia wynosi 231 − 222 = 9 V, a w odniesieniu do napięcia znamionowego 9/230 · 100% ≈ 3,9%. Wartość ta przekracza 3% dopuszczone w projekcie, więc obwód nie spełnia wymagania i trzeba ustalić przyczynę, np. za mały przekrój lub złe połączenie. Wynik 9% powstaje po pomyleniu woltów z procentami, a ocena „spełnione” przy 3,9% to błąd porównania z wartością dopuszczalną.

Dlaczego tak

Łącznik świecznikowy ma dwa niezależne zestyki i dwa przewody wychodzące do sekcji oprawy, podczas gdy zasilanie fazowe i przewód neutralny są wspólne. Skoro jedna sekcja działa, wspólne części obwodu są sprawne, a usterka dotyczy toru tylko jednej sekcji: zestyku łącznika lub przewodu do sekcji. Przerwa w przewodzie neutralnym albo zadziałanie zabezpieczenia wyłączyłyby obie sekcje, a przerwa w PE nie wpływa na świecenie.

Dlaczego tak

Wyłącznik różnicowoprądowy porównuje sumę prądów w przewodach czynnych, czyli fazowych i neutralnym; w sprawnym obwodzie suma ta jest równa zeru. Przewód PE musi ominąć wyłącznik — gdyby przez niego przechodził, prąd upływu wracający przewodem PE nie wytworzyłby różnicy i ochrona by nie zadziałała. Pominięcie przewodu N sprawiłoby z kolei, że prąd odbiorników jednofazowych byłby odczytany jako upływ i wyłącznik by zadziałał.

Dlaczego tak

Dla prądu różnicowego sinusoidalnego wyłącznik powinien zadziałać w przedziale od 0,5·IΔn do IΔn, czyli dla 30 mA między 15 a 30 mA. Zadziałanie przy 12 mA oznacza nadmierną czułość: wyłącznik będzie wyzwalał przy dopuszczalnych upływach, powodując zbędne wyłączenia. Przekonanie, że im czulszy wyłącznik, tym lepiej, jest błędne — dolna granica ma zapobiegać zbędnym zadziałaniom. Odłączenie odbiorników wyklucza wpływ istniejących upływów na wynik.

Dlaczego tak

Prostownik daje napięcie tętniące, a kondensatory obwodu pośredniego je wygładzają i stanowią magazyn energii, z którego falownik formuje napięcie wyjściowe. Z tego powodu po wyłączeniu przemiennika pozostają naładowane przez kilka minut. Kompensacja mocy biernej to tylko pozorne podobieństwo — kondensatory nie są połączone z siecią prądu przemiennego ani z silnikiem, a prąd rozruchowy ogranicza sam falownik przez regulację częstotliwości.

Dlaczego tak

Każdy przycisk STOP ma samodzielnie przerwać obwód cewki stycznika, dlatego rozwierne przyciski STOP łączy się szeregowo — otwarcie któregokolwiek wyłącza silnik. Każdy przycisk START ma samodzielnie załączyć stycznik, więc zwierne przyciski START łączy się równolegle, także równolegle do styku podtrzymującego. Odwrotne połączenie wymagałoby jednoczesnego naciśnięcia obu przycisków START i uniemożliwiałoby zatrzymanie silnika jednym przyciskiem STOP.

Dlaczego tak

Norma dotycząca maszyn wirujących określa strefę A jako obszar napięć ±5% i częstotliwości ±2% wartości znamionowych, w którym maszyna ma pracować ciągle, zachowując swoje parametry. Wartość ±10% dotyczy strefy B, w której silnik może pracować, ale z przekroczeniem przyrostów temperatury, więc nie zaleca się długotrwałej pracy. Wartość ±2% to tolerancja częstotliwości w strefie A, a nie napięcia.

Dlaczego tak

Rodzaj smaru, jego ilość i odstęp między smarowaniami podaje producent na tabliczce lub w dokumentacji silnika, bo zależą od wielkości łożyska i prędkości. Nadmiar smaru jest równie szkodliwy jak jego brak: łożysko przepełnione smarem przegrzewa się, a smar wycieka do wnętrza silnika na uzwojenia. Mieszanie smarów o różnych zagęszczaczach może zniszczyć ich właściwości, więc nie używa się przypadkowego smaru.

Dlaczego tak

Dla każdej maszyny prowadzi się kartę ewidencyjną, w której zapisuje się dane znamionowe, daty przeglądów i napraw, wyniki pomiarów oraz wymienione części. Pozwala to ocenić zmiany stanu maszyny w czasie, np. spadek rezystancji izolacji. Deklaracja zgodności producenta jest dokumentem wystawianym raz, przy wprowadzeniu wyrobu do obrotu, i nie przewiduje zapisów z eksploatacji. Książka obiektu dotyczy budynku, a nie maszyn.

Dlaczego tak

W próbie stanu jałowego transformator zasila się napięciem znamionowym, a druga strona pozostaje rozwarta, dlatego watomierz mierzy praktycznie tylko straty w rdzeniu, a amperomierz prąd jałowy. Zasilanie obniżonym napięciem przy zwartej drugiej stronie to układ próby zwarcia, służący do wyznaczenia strat w uzwojeniach i napięcia zwarcia. Napięcie znamionowe przy zwartych zaciskach spowodowałoby przepływ prądu zwarciowego.

Dlaczego tak

Przy obniżeniu temperatury z 60 do 40 °C, czyli o 20 °C, rezystancja izolacji rośnie dwukrotnie dwa razy: 50 · 2 · 2 = 200 MΩ. Wynik 100 MΩ uwzględnia tylko jeden krok o 10 °C, a 25 i 12,5 MΩ powstają przy przeliczeniu w złą stronę, tak jakby izolacja w niższej temperaturze miała mniejszą rezystancję. Sprowadzenie do tej samej temperatury pozwala porównać wyniki z kolejnych lat.

Dlaczego tak

Pomiar w rozdzielnicy zasilającej odbywa się w kategorii przepięciowej III, dlatego miernik i przewody pomiarowe muszą mieć co najmniej taką kategorię — przy przepięciu miernik niższej kategorii może ulec zniszczeniu z wytworzeniem łuku. Cęgi obejmują przewody izolowane, a ręce pozostają za barierą ochronną szczęk. Bezdotykowy charakter pomiaru prądu nie zwalnia z doboru kategorii, bo przyrząd ma też obwody napięciowe i znajduje się w strefie zagrożenia.

Dlaczego tak

Straty w rdzeniu są w przybliżeniu stałe, a straty w uzwojeniach rosną z kwadratem prądu, dlatego sprawność najpierw rośnie z obciążeniem, a potem maleje. Maksimum przypada tam, gdzie oba rodzaje strat są równe — w transformatorach rozdzielczych zwykle przy około 40–60% obciążenia znamionowego. Założenie, że największa sprawność występuje przy obciążeniu znamionowym, jest częstym błędem odczytu wykresu.

Dlaczego tak

Zmierzone prądy różnią się od wartości znamionowej 15,2 A o ułamek ampera, a różnica między fazami wynosi ok. 2%, co świadczy o symetrii zasilania i uzwojeń. Przerwa fazy objawiłaby się prądem bliskim zeru w jednym przewodzie i znacznym wzrostem w pozostałych. Połączenie w gwiazdę przy sieci 400 V dla silnika 400 V Δ spowodowałoby wyraźny spadek momentu i nietypowe prądy pod obciążeniem.

Dlaczego tak

Współczynnik polaryzacji to iloraz rezystancji po 10 minutach i po 1 minucie: 180/150 = 1,2. W dobrej, suchej izolacji prąd absorpcji wyraźnie maleje w czasie i współczynnik przekracza 2; wartość poniżej 2, a zwłaszcza bliska 1, wskazuje na zawilgocenie lub zabrudzenie. Wynik 0,83 to odwrotność ilorazu, a 30 to różnica wartości w megaomach, a nie współczynnik.

Dlaczego tak

Uszkodzenia elektryczne dotyczą obwodów elektrycznych maszyny: zwarcia międzyzwojowe, zwarcia do kadzi, przerwy w uzwojeniach czy przebicia izolacji. Wyciek oleju, pęknięcie izolatora od uderzenia i korozja kadzi to uszkodzenia mechaniczne lub korozyjne, choć mogą prowadzić do uszkodzenia elektrycznego, np. ubytek oleju do przebicia. Rozróżnienie rodzaju uszkodzenia ułatwia dobór metody jego wykrycia i naprawy.

Dlaczego tak

Termistory PTC wbudowuje się w czoła uzwojeń stojana, dzięki czemu mierzą rzeczywistą temperaturę uzwojeń, także przy złym chłodzeniu czy częstych rozruchach, których przekaźnik termiczny nie wykrywa. Przekaźnik termistorowy montuje się w szafie sterowniczej, a jego styk działa w obwodzie cewki stycznika. Czujnik na obudowie reaguje z dużym opóźnieniem i nie chroni uzwojenia przed szybkim przegrzaniem.

Dlaczego tak

W ograniczonej przestrzeni przewodzącej człowiek ma duży kontakt z uziemionymi ścianami, a jego ruchy są ograniczone, dlatego wymagania są zaostrzone: lampy ręczne zasila się bardzo niskim napięciem SELV, a źródło takiego napięcia umieszcza się na zewnątrz przestrzeni. Wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA jest środkiem uzupełniającym i nie spełnia wymagania dla lamp ręcznych w takich warunkach. Źródło wewnątrz zbiornika samo stanowiłoby zagrożenie.

Dlaczego tak

Dla połączeń wyrównawczych dodatkowych norma wymaga przewodu miedzianego o przekroju co najmniej 2,5 mm², jeśli jest chroniony mechanicznie, oraz 4 mm², jeśli takiej ochrony nie ma. Wartość 2,5 mm² jest więc właściwa tylko dla przewodu ułożonego np. w rurce. Przekrój 6 mm² to typowe minimum dla głównych połączeń wyrównawczych, a nie dla połączeń miejscowych.

Dlaczego tak

Funkcję zatrzymania awaryjnego trzeba sprawdzić w działaniu: po wciśnięciu przycisku ruch niebezpieczny ma zostać zatrzymany, a po odblokowaniu przycisku maszyna nie może ruszyć samoczynnie — wznowienie pracy wymaga osobnego polecenia startu. Oględziny barwy przycisku są potrzebne, ale potwierdzają tylko oznakowanie, a nie działanie obwodu. Próba przy wyłączonym zasilaniu niczego nie wykaże.

Dlaczego tak

Dla wyłącznika C prąd zapewniający wyłączenie bezzwłoczne przyjmuje się jako 10·In = 200 A, więc dopuszczalna impedancja pętli wynosi 230/200 = 1,15 Ω. Zmierzone 1,4 Ω jest większe, zatem prąd zwarcia nie gwarantuje wyłączenia w wymaganym czasie. Wynik 2,30 Ω odpowiada charakterystyce B (5·In), a 11,5 Ω powstaje po podzieleniu napięcia przez prąd znamionowy, a nie przez prąd wyłączający.

Dlaczego tak

Komunikat informuje, że trwają prace konserwacyjne („maintenance work in progress”), zakazuje załączania („do not switch on”) i nakazuje kontakt z dyżurnym elektrykiem przed jakąkolwiek czynnością łączeniową. Słowa „before any operation” łatwo odczytać jako polecenie wyłączenia przed rozmową, ale „operation” oznacza tu każdą czynność łączeniową, a przede wszystkim załączenie. Nic w tekście nie wskazuje na zakończenie prac.

Dlaczego tak

Zapis „400 V Δ / 690 V Y” oznacza, że przy napięciu międzyfazowym 400 V uzwojenia łączy się w trójkąt, a w gwiazdę dopiero przy 690 V. Prądy podano w tej samej kolejności, więc przy połączeniu w trójkąt w sieci 400 V prąd znamionowy wynosi 21,5 A. Połączenie w gwiazdę przy 400 V sprawiłoby, że każde uzwojenie otrzyma tylko ok. 230 V i silnik pod obciążeniem nie rozwinie mocy.

Dlaczego tak

Spójnik „as” w znaczeniu „ponieważ” wprowadza przyczynę: trzeba odczekać co najmniej 5 minut, bo kondensatory obwodu pośredniego pozostają naładowane. Słowo „as” bywa też używane w porównaniach („as… as”), stąd mylne skojarzenie z porównaniem, ale tu nie zestawia się żadnych dwóch rzeczy. Warunek wprowadzałoby „if”, a przeciwstawienie — „however” lub „but”.

Dlaczego tak

Procedurę blokady zaczyna się od powiadomienia osób, których dotyczy wyłączenie (notify), następnie urządzenie wyłącza się i odłącza od źródeł energii (switch off and isolate), zakłada kłódkę i zawieszkę (apply the lock and tag), a na końcu sprawdza brak energii (verify zero energy). Założenie blokady przed wyłączeniem nie ma sensu, bo kłódka zabezpiecza położenie „wyłączone”. Sprawdzenie na początku nie potwierdza stanu po odłączeniu.

Dlaczego tak

Zdanie musi poprawnie oddać zarówno zjawisko, jak i związek przyczynowy: silnik przegrzewa się (the motor is overheating) z powodu (because) zablokowanego wentylatora (the fan is blocked). W zdaniu z „so” przyczyna i skutek są odwrócone — wynikałoby z niego, że to przegrzanie blokuje wentylator. Zdanie o przegrzewającym się wentylatorze zamienia podmioty, a ostatnie jest niepoprawne gramatycznie.