Test ELE.05 — zestaw 20

Dlaczego tak

Wymagane natężenie oświetlenia zależy od rodzaju pracy: prace precyzyjne, jak montaż drobnych zacisków i odczytywanie oznaczeń przewodów, wymagają więcej światła niż ogólne oświetlenie hali, więc uzupełnia się je oświetleniem miejscowym. Oświetlenie miejscowe nie zastępuje ogólnego — samo daje duże kontrasty jasności męczące wzrok. Przepisy nie zakazują pracy przy oświetleniu ogólnym, jeśli zapewnia ono wymagane natężenie.

Dlaczego tak

Częstotliwość to odwrotność okresu: f = 1/T = 1/0,02 s = 50 Hz. Wartość maksymalna przebiegu sinusoidalnego jest √2 razy większa od skutecznej: 230 · 1,414 ≈ 325 V. Wynik 163 V powstaje po podzieleniu wartości skutecznej przez √2 zamiast pomnożenia, a 20 Hz to pomylenie okresu w milisekundach z częstotliwością. Wartość 460 V to podwojona wartość skuteczna.

Dlaczego tak

Seria 78xx to liniowe stabilizatory napięcia dodatniego, a ostatnie cyfry oznaczają napięcie wyjściowe — 7805 daje +5 V. Stabilizatory napięcia ujemnego tworzą serię 79xx, np. 7905, i łatwo je pomylić ze względu na podobne oznaczenie. Układ 7805 nie jest przetwornicą: nadmiar napięcia zamienia na ciepło, dlatego przy większych prądach montuje się go na radiatorze.

Dlaczego tak

W sieci czteroprzewodowej przy obciążeniu niesymetrycznym moc każdej fazy jest inna, a przewodem neutralnym płynie prąd, dlatego mierzy się moc w każdej fazie osobno trzema watomierzami i sumuje wyniki. Układ Arona daje poprawny wynik tylko w sieci trójprzewodowej, w której suma prądów fazowych wynosi zero. Pomnożenie wskazania jednego watomierza przez 3 jest dopuszczalne wyłącznie przy obciążeniu symetrycznym.

Dlaczego tak

Masa wejścia typowego oscyloskopu jest połączona z przewodem ochronnym, więc dołączenie przewodu masy zwykłej sondy do fazy spowoduje zwarcie przez obudowę oscyloskopu. Sonda różnicowa mierzy różnicę napięć między dwoma punktami, z których żaden nie musi być uziemiony, i ma odpowiednią wytrzymałość napięciową. Multimetr True RMS zmierzy wartość skuteczną, ale nie pokaże kształtu przebiegu impulsowego.

Dlaczego tak

Pierwsza litera oznaczenia opisuje związek punktu neutralnego źródła z ziemią (T — bezpośrednio uziemiony, I — izolowany), a druga — sposób uziemienia części przewodzących dostępnych (T — własny uziom, N — połączenie z uziemionym punktem neutralnym przez przewód ochronny). Uziemione źródło i oddzielny uziom odbiorcy dają układ TT. W układach TN-S i TN-C części dostępne łączy się z punktem neutralnym przewodem PE lub PEN.

Dlaczego tak

W systemie gniazd przemysłowych kolor obudowy oznacza napięcie: czerwony — 400 V, niebieski — 230 V, żółty — 110 V. Silnik trójfazowy 400 V wymaga więc gniazda czerwonego, a prąd ok. 5 A dobrze mieści się w 16 A. Na placu budowy osprzęt narażony na deszcz musi mieć stopień ochrony co najmniej IP44. Gniazdo niebieskie jest pomyłką częstą przy pięciu stykach, ale oznacza inne napięcie i nie pasuje do wtyczki 400 V.

Dlaczego tak

Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu obowiązek utrzymania go w należytym stanie technicznym i poddawania okresowym kontrolom, w tym kontroli instalacji elektrycznej i piorunochronnej. Kontrolę wykonuje osoba z odpowiednimi kwalifikacjami, ale to właściciel ma ją zlecić. Wykonawca odpowiada za swoją pracę w ramach gwarancji i rękojmi, a nadzór budowlany kontroluje wykonywanie tych obowiązków, lecz nie przejmuje ich.

Dlaczego tak

Oględziny wykonuje się bez wyłączania urządzenia z ruchu: obserwuje się stan obudów i osłon, słyszalne objawy, zapach przegrzanej izolacji, wskazania przyrządów. Przegląd jest szerszy — wymaga zwykle wyłączenia urządzenia, obejmuje sprawdzenie stanu technicznego, pomiary i drobne naprawy, dlatego bywa mylony z oględzinami. Konserwacja polega na czyszczeniu i dokręcaniu, a remont — na przywróceniu właściwości przez naprawę lub wymianę części.

Dlaczego tak

Pył z rozdzielnicy najlepiej zebrać odkurzaczem, a z trudno dostępnych miejsc wymieść suchym, miękkim pędzlem, bo w ten sposób kurz zostaje usunięty, a nie przeniesiony w inne miejsce. Sprężone powietrze często wydaje się najszybsze, ale wdmuchuje pył w mechanizmy i styki, a powietrze bez osuszacza zawiera wilgoć i olej. Woda i rozpuszczalniki pogarszają izolację powierzchniową i mogą uszkodzić tworzywa.

Dlaczego tak

Rezystancję izolacji mierzy się między badanym przewodem a przewodem ochronnym, który jest połączony z uziemieniem, przy odłączonym zasilaniu i odbiornikach, aby napięcie probiercze nie uszkodziło urządzeń i nie zafałszowało wyniku. Sonda pomocnicza w gruncie należy do układu pomiaru rezystancji uziemienia, a nie izolacji, co bywa mylone. Włączenie megaomomierza szeregowo w przewód to układ amperomierza, a pomiar pod napięciem zniszczyłby przyrząd.

Dlaczego tak

Według PN-HD 60364-6 obwody SELV i PELV bada się napięciem probierczym 250 V DC, a rezystancja izolacji powinna wynosić co najmniej 0,5 MΩ. Napięcie 500 V DC i minimum 1 MΩ dotyczą obwodów o napięciu znamionowym do 500 V, np. typowej instalacji 230/400 V — to najczęstsza pomyłka. Wartość 1000 V DC stosuje się dla obwodów powyżej 500 V. Za wysokie napięcie probiercze może uszkodzić elementy obwodu bardzo niskiego napięcia.

Dlaczego tak

Wynik pomiaru bez jednostki jest niejednoznaczny, a sama liczba nie mówi, czy ochrona jest skuteczna — trzeba podać wartość dopuszczalną wynikającą z typu i prądu zabezpieczenia oraz ocenę. Dane właściciela umieszcza się raz, w części ogólnej protokołu, a nie przy każdym wyniku. Producent wyłącznika i data produkcji przewodów nie są potrzebne do oceny, istotna jest charakterystyka i prąd znamionowy zabezpieczenia.

Dlaczego tak

Połączenie o zwiększonej rezystancji przejścia nagrzewa się przy przepływie prądu obciążenia, więc kamera termowizyjna pokazuje je jako punkt o wyższej temperaturze niż sąsiednie zaciski, bez wyłączania urządzeń. Pomiar rezystancji izolacji wykrywa uszkodzenia izolacji, a nie złe połączenia, i wymaga wyłączenia. Oględziny po wyłączeniu ujawnią tylko połączenia już wyraźnie przebarwione, a nie te, które dopiero zaczynają się przegrzewać.

Dlaczego tak

Nadpalona żyła ma zniszczoną strukturę i utlenioną powierzchnię, więc odcina się ją do zdrowego materiału, oczyszcza i łączy złączką przeznaczoną do aluminium, najlepiej z pastą przeciwutleniającą. Bezpośrednie skręcenie aluminium z miedzią wydaje się prostym przedłużeniem, ale przy wilgoci powstaje ogniwo galwaniczne, połączenie koroduje i ponownie się przegrzewa. Zwykły lut cynowy nie zwilża aluminium, a taśma niczego nie naprawia.

Dlaczego tak

Ogranicznik typu 1 odprowadza część prądu piorunowego, który może wpłynąć do instalacji, dlatego instaluje się go na granicy strefy ochrony odgromowej, czyli w złączu lub rozdzielnicy głównej, możliwie blisko miejsca wprowadzenia zasilania. Ograniczniki typu 3 montuje się przy odbiornikach, a typu 2 w rozdzielnicach piętrowych — stąd częste pomylenie miejsc montażu. Na dachu, przy zwodzie, nie instaluje się ograniczników instalacji elektrycznej.

Dlaczego tak

DALI to cyfrowy interfejs sterowania oświetleniem: oprawy mają indywidualne adresy i są sterowane przez dwuprzewodową magistralę, co pozwala regulować strumień każdej oprawy lub grupy oraz odczytywać jej stan. Zasilanie opraw pozostaje sieciowe — magistrala przenosi tylko sygnały sterujące, choć ma własne napięcie, co bywa mylące. Ściemnianie przez obniżanie napięcia sieci dotyczy klasycznych ściemniaczy fazowych, a nie DALI.

Dlaczego tak

Ujemne sprzężenie zwrotne od prędkości sprawia, że regulator reaguje na spadek prędkości, a jego część całkująca narasta tak długo, jak długo występuje uchyb, więc prędkość wraca do wartości zadanej. Trwały uchyb statyczny pozostałby przy samym regulatorze proporcjonalnym P — to typowe pomylenie działania regulatorów P i PI. Niekontrolowany wzrost prędkości byłby objawem dodatniego sprzężenia zwrotnego lub utraty sygnału z czujnika.

Dlaczego tak

Obowiązki pracodawcy dotyczące maszyn używanych przez pracowników, m.in. osłony, elementy sterownicze, zatrzymanie awaryjne i przeglądy, określa rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników. Prawo energetyczne dotyczy m.in. kwalifikacji osób eksploatujących urządzenia energetyczne, co łatwo pomylić z wymaganiami dla samych maszyn. Normy stosuje się dobrowolnie, a warunki techniczne dotyczą budynków.

Dlaczego tak

Charakterystyka mechaniczna to zależność prędkości od momentu obciążenia, więc trzeba silnik obciążać w sposób regulowany, np. hamulcem proszkowym lub prądnicą hamowniczą, i dla kolejnych wartości momentu notować prędkość. Próba przy zahamowanym wirniku daje tylko jeden punkt charakterystyki — moment rozruchowy — a nie jej przebieg. Bieg jałowy wyznacza punkt przy zerowym obciążeniu, a pomiar rezystancji uzwojeń nie dotyczy pracy silnika.

Dlaczego tak

Wczesne uszkodzenia bieżni lub elementów tocznych wytwarzają charakterystyczne drgania o określonych częstotliwościach, które analiza widma i obwiedni sygnału drganiowego wykrywa na długo przed pojawieniem się hałasu i wzrostem temperatury. Pozwala to zaplanować wymianę łożyska podczas postoju. Pomiary rezystancji izolacji i uzwojeń dotyczą stanu obwodów elektrycznych i nie ujawniają uszkodzeń mechanicznych łożysk.

Dlaczego tak

Gdy w przewodzie L3 brakuje napięcia, zacisk L3 nieruszającego silnika jest zasilany tylko przez jego uzwojenia z faz L1 i L2 i przyjmuje potencjał pośredni, dlatego między nim a pozostałymi fazami mierzy się ok. połowy napięcia międzyfazowego. Silnik zasilany jednofazowo nie ma momentu rozruchowego i buczy. Obniżone napięcie we wszystkich fazach dałoby trzy podobne wartości, a przerwa PE nie zmienia napięć zasilania.

Dlaczego tak

Nowa szczotka styka się z komutatorem tylko na części powierzchni, dlatego dociera się ją do jego krzywizny, a docisk sprężyn ustawia zgodnie z zaleceniami producenta. Największy docisk wydaje się sposobem na lepszy styk, ale przyspiesza zużycie szczotek i komutatora oraz powoduje jego nagrzewanie. Szczotki o innej twardości zmieniają warunki komutacji, a gruby papier ścierny rysuje komutator.

Dlaczego tak

Residual current device to urządzenie reagujące na prąd różnicowy, czyli wyłącznik różnicowoprądowy; spotyka się też określenia RCCB (bez członu nadprądowego) i RCBO (z członem nadprądowym). Wyłącznik nadprądowy to po angielsku „circuit breaker” lub „MCB” — oba aparaty montuje się obok siebie, stąd łatwość pomyłki. Ogranicznik przepięć to „surge protective device” (SPD).

Dlaczego tak

Symbol kwadratu w kwadracie oznacza urządzenie II klasy ochronności, z izolacją podwójną lub wzmocnioną, którego nie przyłącza się do przewodu ochronnego — po angielsku „double insulated, class II”. Urządzenia klasy I wymagają przyłączenia przewodu ochronnego i oznacza się je symbolem uziemienia ochronnego. Klasę III, zasilaną bardzo niskim napięciem, oznacza symbol rombu z cyframi rzymskimi III, co bywa mylone z kwadratem.

Dlaczego tak

Przy szkodzie wyrządzonej nieumyślnie, w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, odszkodowanie nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Odpowiedzialność w pełnej wysokości szkody dotyczy szkody wyrządzonej umyślnie, dlatego łatwo pomylić oba przypadki. Świadomość tych skutków prawnych pomaga technikowi zrozumieć wagę starannego wykonywania pracy.

Dlaczego tak

Postawa partnerska, zwana też negocjacjami opartymi na interesach, zakłada współpracę: strony traktują się z szacunkiem, koncentrują na problemie i poszukują rozwiązania typu wygrana–wygrana. Postawa miękka również jest życzliwa wobec drugiej strony, ale polega na ustępowaniu dla zachowania dobrych relacji, kosztem własnych interesów. Postawa twarda dąży do wygranej jednej strony kosztem drugiej.

Dlaczego tak

Rezystancja zastępcza połączenia równoległego wynosi 30 · 60/(30 + 60) = 20 Ω, a po dodaniu szeregowego rezystora całkowita rezystancja to 40 Ω. Prąd ze źródła I = U/R = 40/40 = 1 A. Wynik 0,36 A powstaje po zsumowaniu wszystkich rezystancji (110 Ω), tak jakby połączono je szeregowo. Wynik 2 A uwzględnia tylko jeden z dwóch rezystorów po 20 Ω.

Dlaczego tak

Moc strat diody Zenera to iloczyn jej napięcia i prądu, więc I = P/U = 0,5 W / 12 V ≈ 0,042 A, czyli ok. 42 mA. Wynik 6 mA powstaje po pomnożeniu mocy przez napięcie zamiast dzielenia, a 417 mA — po błędnym przesunięciu przecinka przy zamianie amperów na miliampery. Przekroczenie dopuszczalnego prądu powoduje przegrzanie złącza, dlatego rezystor szeregowy dobiera się z zapasem.

Dlaczego tak

Zakres ma wzrosnąć dziesięciokrotnie, więc przy pełnym wychyleniu 10 V ma przypadać na woltomierz, a 90 V na posobnik. Prąd w obwodzie jest jednakowy, więc rezystancja posobnika musi być 9 razy większa od rezystancji woltomierza: Rd = Rv·(n − 1) = 10 kΩ · 9 = 90 kΩ. Wynik 100 kΩ to całkowita rezystancja układu, a nie samego posobnika. Wynik 1,1 kΩ przypomina obliczenie bocznika do amperomierza.

Dlaczego tak

Strzałka na emiterze wskazuje kierunek przepływu prądu przez złącze baza–emiter w kierunku przewodzenia. W tranzystorze NPN prąd płynie od bazy do emitera, więc strzałka jest skierowana na zewnątrz; w PNP — do wnętrza symbolu, w stronę bazy. Pomylenie kierunku strzałki to typowy błąd przy odczytywaniu schematów. Tranzystory polowe mają inne symbole, z wyprowadzeniami bramki, drenu i źródła.

Dlaczego tak

Przewody pod tynkiem prowadzi się pionowo i poziomo, w strefach instalacyjnych, np. poziomo w pasie pod sufitem lub nad podłogą i pionowo przy ościeżnicach oraz narożnikach, aby po latach można było przewidzieć ich przebieg. Prowadzenie ukośne skraca trasę i oszczędza przewód, ale sprawia, że wiercąc otwór w dowolnym miejscu ściany, łatwo przewód uszkodzić. Grubość tynku nie zwalnia z tej zasady.

Dlaczego tak

Prąd obliczeniowy odbiornika trójfazowego to IB = P/(√3·U·cos φ) = 9000/(1,732 · 400 · 1) ≈ 13,0 A. Prąd znamionowy wyłącznika musi być nie mniejszy od 13 A i nie większy od obciążalności przewodu 18 A, co spełnia tylko B16. Wyłącznik B10 jest za mały i wyłączałby grzejnik w czasie normalnej pracy, a B20 oraz B25 przekraczają obciążalność przewodu, który nie byłby chroniony przed przeciążeniem.

Dlaczego tak

Pomiary doraźne przeprowadza się wtedy, gdy zaszło zdarzenie mogące wpłynąć na stan instalacji: po naprawie, rozbudowie, przebudowie, awarii lub np. zalaniu, niezależnie od kalendarza pomiarów okresowych. Pomiary co 5 lat to pomiary okresowe wynikające z Prawa budowlanego, a pomiary przed pierwszym oddaniem do użytku to pomiary odbiorcze — oba rodzaje łatwo pomylić z doraźnymi, ale ich termin jest z góry określony.

Dlaczego tak

Miernik wymusza przepływ prądu o określonej wartości, np. IΔn lub 5·IΔn, z przewodu fazowego do przewodu ochronnego, omijając w ten sposób przekładnik sumujący wyłącznika, i mierzy czas od początku przepływu do wyłączenia. Przycisk TEST również wytwarza prąd różnicowy, ale tylko sprawdza mechanizm, a stoper nie zmierzy czasu rzędu milisekund. Zwarcie L z N przez rezystor to zasada pomiaru impedancji pętli, a nie badania wyłącznika.

Dlaczego tak

Mierzone rezystancje przewodów ochronnych są małe, często rzędu dziesiątych części oma, więc rezystancja samych przewodów pomiarowych mogłaby stanowić znaczną część wyniku. Dlatego przed pomiarem zwiera się końcówki i kompensuje (zeruje) ich rezystancję. Załączenie zasilania jest błędem — pomiar ciągłości wykonuje się w obwodzie odłączonym od napięcia. Zakres megaomów służy do pomiaru izolacji, a nie ciągłości.

Dlaczego tak

W układzie TT z wyłącznikiem różnicowoprądowym warunek skuteczności ochrony ma postać RA·IΔn ≤ 50 V: 120 Ω · 0,3 A = 36 V, więc warunek jest spełniony. Wynik 360 V powstaje po wstawieniu prądu w miliamperach jako 3 A zamiast 0,3 A. Wartość 25 V dotyczy pomieszczeń o zwiększonym zagrożeniu, np. inwentarskich, a nie typowej instalacji. Rezystancja 10 Ω bywa wymagana w projektach, ale nie jest kryterium samoczynnego wyłączenia.

Dlaczego tak

Hałas, drgania, mikroklimat, oświetlenie, promieniowanie oraz pola elektromagnetyczne to czynniki fizyczne środowiska pracy. Opary rozpuszczalnika należą do czynników chemicznych, a grzyby pleśniowe — do biologicznych. Monotonia pracy jest czynnikiem psychofizycznym, więc zestaw z nią także nie zawiera wyłącznie czynników fizycznych.

Dlaczego tak

Hałas działający długotrwale prowadzi do trwałego ubytku słuchu, więc jest czynnikiem szkodliwym, a przekroczenie NDN o 4 dB oznacza, że pracodawca musi wdrożyć program ograniczania narażenia. Nie ma progu „5 dB”, poniżej którego przekroczenie byłoby bez znaczenia — każde przekroczenie NDN wymaga działań. Czynnik niebezpieczny powoduje nagły uraz, a hałas o poziomie 89 dB działa przez lata, stopniowo.

Dlaczego tak

Ozon i tlenki azotu powstają w powietrzu zjonizowanym przez wyładowania niezupełne, czyli ulot na zabrudzonych izolatorach i ostrych krawędziach elementów pod wysokim napięciem. Ładowanie akumulatorów kwasowych jest źródłem wodoru i mgły kwasu, a nie ozonu. Olej transformatorowy paruje w niewielkim stopniu i nie wytwarza ozonu, podobnie jak nagrzewające się obudowy aparatów.