Test ELM.03 — zestaw 37

Dlaczego tak

W oznaczeniu EN-GJL litera G oznacza odlew, J żeliwo, a L grafit płatkowy (lamellar), więc jest to żeliwo szare o wytrzymałości na rozciąganie ok. 250 MPa. Żeliwo sferoidalne kusi, bo ma bardzo podobne oznaczenie, ale zapisuje się je jako EN-GJS (S — spheroidal). Staliwa oznacza się literą G przed znakiem stali, np. GE240, a stopy aluminium symbolem EN AC.

Dlaczego tak

Z prawa Hooke'a ΔL = F · L / (E · S) = 21 000 N · 1 m / (210 · 10⁹ Pa · 100 · 10⁻⁶ m²) = 0,001 m = 1 mm. Wynik 0,1 mm lub 10 mm powstaje przy błędnym przeliczeniu mm² na m² lub GPa na Pa, co jest najczęstszą przyczyną pomyłek w tym wzorze. Wynik 0,01 mm to błąd o dwa rzędy wielkości.

Dlaczego tak

Korozja szczelinowa rozwija się w wąskich szczelinach, np. pod uszczelkami i podkładkami, gdzie roztwór nie wymienia się, brakuje tlenu do odbudowy warstwy pasywnej, a chlorki się zagęszczają. Korozja galwaniczna kusi, bo także jest lokalna, ale wymaga kontaktu dwóch różnych metali, a tu jest jeden materiał. Korozja równomierna obejmuje całą powierzchnię, a cierna powstaje przy drganiach styku.

Dlaczego tak

Cynkowanie galwaniczne nakłada cienką, równomierną warstwę cynku, która nie zmienia wymiarów gwintu i chroni stal katodowo, a pasywacja zwiększa jej trwałość; dlatego jest standardem dla drobnych elementów złącznych. Anodowanie kusi jako popularna metoda ochrony elementów maszyn, ale stosuje się je do aluminium, a nie do stali. Farba zalałaby gwinty, a emalia jest zbyt krucha i gruba dla złączy.

Dlaczego tak

Jeśli powierzchnia stali jest zbyt zimna, osiada na niej niewidoczna warstewka wody z kondensacji, pod którą farba słabo przylega i szybko odpada; dlatego wymaga się, by temperatura podłoża była co najmniej 3 °C wyższa od punktu rosy. Przekonanie, że lekka wilgoć poprawia przyczepność, kusi przez analogię do niektórych zapraw budowlanych, ale dla powłok malarskich na stali jest błędem. Gruba warstwa źle schnie i pęka, a rdza pod podkładem dalej się rozwija.

Dlaczego tak

Stopy Al-Cu po przesycaniu i starzeniu (utwardzaniu wydzieleniowym) osiągają wytrzymałość zbliżoną do stali konstrukcyjnych przy gęstości ok. trzy razy mniejszej, dlatego stosuje się je na lekkie konstrukcje. Odporność na korozję i spawalność kuszą, bo są zaletami wielu stopów aluminium, ale dodatek miedzi pogarsza obie te cechy. Aluminium nie jest ferromagnetyczne i topi się w znacznie niższej temperaturze niż stal.

Dlaczego tak

Do nawęglania dobiera się stale niskowęglowe, a 16MnCr5 zawiera ok. 0,16 % węgla i dodatki manganu i chromu: po nawęgleniu warstwy wierzchniej i zahartowaniu ma twardą powierzchnię i ciągliwy rdzeń. Stal C45 kusi, bo także stosuje się ją na koła zębate, ale zawiera ok. 0,45 % węgla i przeznaczona jest do ulepszania lub hartowania indukcyjnego, a nie do nawęglania. S235JR to stal konstrukcyjna ogólnego przeznaczenia, a X5CrNi18-10 to austenityczna stal nierdzewna.

Dlaczego tak

Polioksymetylen ma małe tarcie, dużą sztywność i stabilność wymiarową, a wody pochłania bardzo mało, więc koła i prowadnice z niego nie zmieniają wymiarów w wilgoci. Poliamid kusi, bo także jest typowym tworzywem na koła zębate i elementy ślizgowe, ale silnie chłonie wilgoć, przez co pęcznieje i zmienia wymiary. PVC i polistyren nie mają odpowiednich własności ślizgowych i wytrzymałościowych.

Dlaczego tak

Kompozyt z włóknem szklanym jest izolatorem, więc obudowa nie wymaga przyłączenia do przewodu ochronnego jak obudowa metalowa, a do tego nie koroduje w wilgotnym i agresywnym otoczeniu. Ekranowanie kusi, bo obudowy stalowe rzeczywiście ograniczają zakłócenia, ale GFRP nie jest ferromagnetyczny i nie ekranuje pól. Tworzywa słabo przewodzą ciepło, a kompozytów nie spawa się elektrodą.

Dlaczego tak

Podkładka izolacyjna termoprzewodząca, np. silikonowa, kaptonowa lub ceramiczna, oddziela elektrycznie kolektor od uziemionego radiatora, a jednocześnie przewodzi ciepło. Pasta ze srebrem kusi, bo bardzo dobrze przewodzi ciepło, ale nie izoluje, a niektóre takie pasty są nawet przewodzące elektrycznie, więc kolektor zostałby zwarty z masą. Podkładka miedziana także zwiera obwód, a guma słabo przewodzi ciepło.

Dlaczego tak

Fosfor ma pięć elektronów walencyjnych, jeden więcej niż krzem, więc jest donorem: oddaje swobodne elektrony, które stają się nośnikami większościowymi w półprzewodniku typu n. Typ p kusi, bo również powstaje przez domieszkowanie, ale wymaga domieszki trójwartościowej, np. boru, tworzącej dziury. Domieszkowanie zwiększa przewodność krzemu, a nie robi z niego izolatora ani magnesu.

Dlaczego tak

Wiele wypustów rozkłada obciążenie na dużą powierzchnię boków, więc połączenie wielowypustowe przenosi większy moment, a wypusty równomiernie rozłożone na obwodzie dobrze centrują piastę. Przekonanie, że nie pozwala na przesuw osiowy, kusi, bo połączenie wydaje się sztywne, ale przy odpowiednim pasowaniu umożliwia przesuw piasty, np. koła przesuwnego w skrzyni biegów. Połączenie jest rozłączne i przenosi moment przez nacisk na boki wypustów, a nie przez tarcie.

Dlaczego tak

Klej przylega do czystej, rozwiniętej powierzchni, dlatego elementy odtłuszcza się i matuje, np. papierem ściernym, a łączy w czasie przydatności wymieszanego kleju podanym przez producenta. Polerowanie kusi, bo kojarzy się z dokładnym przygotowaniem, ale gładka powierzchnia daje mniejszą powierzchnię styku i słabszą przyczepność. Olej uniemożliwia sklejenie, a 300 °C niszczy klej epoksydowy.

Dlaczego tak

Zaprasowanie trwale odkształca tulejkę wokół żył przewodu, więc rozłączenie jest możliwe tylko przez jej zniszczenie, co jest cechą połączenia nierozłącznego; końcówkę ucina się i zaprasowuje nową. Myśl o wyciągnięciu przewodu szczypcami kusi, ale niszczy to połączenie i przewód. Zaprasowanie nie jest połączeniem gwintowym ani lutowanym, bo nie ma w nim gwintu ani spoiwa.

Dlaczego tak

Średnicę wiertła pod gwint metryczny zwykły dobiera się w przybliżeniu jako d − P = 8 − 1,25 ≈ 6,8 mm, co pozwala gwintownikowi wyciąć pełny profil zwojów. Średnica 8,0 mm kusi, bo to średnica nominalna gwintu, ale w takim otworze gwintownik nie wytnie zwojów. Otwór 6,0 mm grozi złamaniem gwintownika, a 7,5 mm daje zbyt płytkie, słabe zwoje.

Dlaczego tak

Wymiar rzeczywisty to wymiar wyznaczony przez pomiar wykonanej części; porównuje się go z wymiarami granicznymi, aby ocenić, czy część jest dobra. Wymiar nominalny kusi, bo to on jest najczęściej wpisywany w dokumentacji, ale jest wartością wyjściową, od której odmierza się odchyłki, a nie wynikiem pomiaru. Wymiary graniczne i wymiar tolerowany określa konstruktor.

Dlaczego tak

Wymiar w nawiasie okrągłym jest wymiarem pomocniczym: nie służy do wykonania ani odbioru części, a jedynie informuje, np. o długości całkowitej, która wynika z innych wymiarów. Wymiar teoretycznie dokładny kusi, bo również jest szczególnie oznaczany, ale zapisuje się go w prostokątnej ramce. Nawias nie oznacza tolerancji ±0,1 mm ani priorytetu kontroli.

Dlaczego tak

Pojedynczy okrąg to symbol tolerancji okrągłości, czyli tolerancji kształtu określającej, jak bardzo zarys przekroju poprzecznego może odbiegać od idealnego okręgu. Walcowość kusi, bo również dotyczy czopów, ale jej symbol to okrąg z dwiema stycznymi ukośnymi liniami. Współosiowość oznacza się dwoma współśrodkowymi okręgami, a bicie promieniowe strzałką.

Dlaczego tak

Pasowanie H7/s6 jest pasowaniem ciasnym z wyraźnym wciskiem, który utrzymuje tuleję w korpusie i przenosi obciążenie bez dodatkowych zabezpieczeń; montuje się je prasą. Pasowanie H7/k6 kusi, bo też bywa wciskane, ale jest mieszane: może dać luz i nie gwarantuje unieruchomienia tulei. Pasowania H7/g6 i H7/h6 są luźne lub suwliwe.

Dlaczego tak

Producent wyposaża cięższe silniki w ucha transportowe, przeznaczone do podnoszenia samego silnika i rozmieszczone tak, by zachował on równowagę. Zaczepienie za wał kusi, bo wał jest masywny i wydaje się wytrzymały, ale obciążenie zginające uszkadza łożyska, a pętla może się zsunąć. Skrzynka zaciskowa i osłona wentylatora nie są przystosowane do przenoszenia masy silnika.

Dlaczego tak

Moduły elektroniczne są wrażliwe na wyładowania elektrostatyczne i wilgoć, dlatego przechowuje się je w oryginalnych opakowaniach antystatycznych, w suchym pomieszczeniu o temperaturze zgodnej z danymi producenta. Zwykłe woreczki foliowe kuszą, bo chronią przed kurzem, ale gromadzą ładunki elektrostatyczne, a ciepło grzejnika przyspiesza starzenie podzespołów. Przechowywanie luzem i w wilgotnej piwnicy grozi uszkodzeniem.

Dlaczego tak

Ciężkie elementy umieszcza się nisko, bo obniża to środek ciężkości regału, zmniejsza ryzyko jego przewrócenia i ułatwia bezpieczne podnoszenie; trzeba przy tym przestrzegać dopuszczalnego obciążenia półki. Półki na wysokości oczu kuszą, bo wygodnie z nich pobierać lekkie części, ale zdejmowanie ciężkiego silnika z tej wysokości grozi upadkiem ładunku. Najwyższe półki i przejście przed regałem są niebezpieczne.

Dlaczego tak

Szafę transportuje się w pozycji pionowej, w jakiej zamontowano aparaturę, na palecie wózkiem paletowym lub widłowym, zabezpieczając ją pasami przed przewróceniem, bo ma wysoko położony środek ciężkości. Położenie szafy kusi, bo zmniejsza ryzyko przewrócenia, ale obciąża drzwi i może uszkodzić aparaturę i jej mocowania. Przetaczanie na krawędzi i ręczne przenoszenie 250 kg przez dwie osoby grożą wypadkiem.

Dlaczego tak

Zaolejone filtry są odpadem niebezpiecznym, więc gromadzi się je w szczelnym, oznakowanym pojemniku w wyznaczonym miejscu i przekazuje firmie uprawnionej do ich przetwarzania, z ewidencją odpadów. Pojemnik na złom kusi, bo obudowa jest stalowa, ale wkład nasączony olejem zanieczyszcza złom i środowisko. Odpady komunalne i spalanie w kotłowni są niezgodne z przepisami.

Dlaczego tak

Narzędzia odłożone na wyznaczone miejsca są gotowe dla następnej zmiany i łatwo zauważyć ich brak, a uszkodzone trzeba oznaczyć i zgłosić, aby nikt ich nieświadomie nie użył. Pozostawienie narzędzi przy maszynie kusi jako ułatwienie dla następnej zmiany, ale grozi ich zagubieniem, wpadnięciem w mechanizm i potknięciem. Uszkodzone narzędzia wśród sprawnych stwarzają zagrożenie, a sprzątanie raz w tygodniu jest niezgodne z procedurą.

Dlaczego tak

Oprogramowanie HMI/SCADA służy do projektowania wizualizacji procesu: ekranów z przyciskami, wskaźnikami, trendami i alarmami połączonymi ze zmiennymi sterownika. ECAD kusi, bo także jest używany przy budowie maszyny i pracuje z symbolami elementów sterowania, ale służy do tworzenia schematów elektrycznych. CAM przygotowuje programy obróbki, a CMMS wspiera planowanie utrzymania ruchu.

Dlaczego tak

Program narzędziowy producenta pozwala odczytać wszystkie parametry napędu i zapisać je w pliku, który po wymianie przemiennika wgrywa się do nowego egzemplarza w kilka minut. Ręczne wpisanie parametrów kusi, bo przy prostych napędach wydaje się szybkie, ale łatwo pominąć część z kilkuset nastaw, np. ograniczeń czy funkcji zabezpieczeń. Ustawienia fabryczne kasują nastawy, a program PLC nie zawiera parametrów napędu.

Dlaczego tak

Ustalenie odległości, przy których człowiek nie może sięgnąć do strefy zagrożenia, służy bezpośrednio zapobieganiu urazom, czyli ochronie życia i zdrowia. Zamienność kusi, bo normy często zapewniają, że wyroby różnych producentów pasują do siebie, ale odległości bezpieczeństwa nie dotyczą wzajemnego dopasowania części. Ograniczanie liczby odmian i wymiana informacji to inne cele normalizacji.

Dlaczego tak

Norma sama w sobie nie jest aktem prawnym, ale ustawodawca może w przepisie, np. rozporządzeniu, nakazać jej stosowanie; wtedy obowiązek wynika z tego przepisu. Wersja polskojęzyczna kusi, bo wydaje się „oficjalnym wprowadzeniem” normy, ale tłumaczenie nie zmienia dobrowolnego charakteru normy. Upływ czasu nie nadaje mocy obowiązującej, a powołanie normy przez producenta wiąże tylko w zakresie jego deklaracji.

Dlaczego tak

Przedrostek PN oznacza Polską Normę, EN normę europejską, którą Polska wprowadziła, a IEC wskazuje, że europejska norma jest identyczna z normą Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej. Odczytanie jej jako normy wyłącznie krajowej kusi, bo zaczyna się od PN, ale samodzielna norma krajowa nie miałaby w oznaczeniu członów EN i IEC. Norma nie jest zakładowa, a IEC to inna organizacja niż ISO.

Dlaczego tak

NANDO (New Approach Notified and Designated Organisations) to baza Komisji Europejskiej z wykazem jednostek notyfikowanych, ich numerów identyfikacyjnych oraz aktów prawnych i procedur, dla których mają uprawnienia. Katalog PKN kusi, bo jest podstawowym źródłem informacji o normach, ale zawiera normy, a nie jednostki oceniające zgodność. Dziennik Ustaw publikuje akty prawne, a rejestr UDT dotyczy urządzeń pod dozorem.

Dlaczego tak

Sprzęgło kłowe podatne ma dwie piasty z kłami zazębiającymi się poprzez elastyczną wkładkę w kształcie gwiazdy, która przenosi moment, tłumi drgania i kompensuje niewielką niewspółosiowość. Tarcze cierne dociskane sprężynami kuszą, bo także łączą dwa wały, ale tworzą sprzęgło cierne, np. przeciążeniowe. Wał z dwoma przegubami krzyżakowymi to wał przegubowy, a wirnik pompy i turbiny w oleju to sprzęgło hydrokinetyczne.

Dlaczego tak

Prędkość obwodowa pasa jest na obu kołach jednakowa, więc prędkości obrotowe są odwrotnie proporcjonalne do średnic: n2 = 1440 · 100/300 = 480 obr/min. Wynik 4320 obr/min powstaje po odwróceniu stosunku średnic, czyli przy założeniu, że większe koło obraca się szybciej. Wynik 1440 obr/min pomija przełożenie, a 720 obr/min odpowiada przełożeniu 2 zamiast 3.

Dlaczego tak

Koła stożkowe mają zęby na powierzchniach stożków o wspólnym wierzchołku, dzięki czemu łączą wały o osiach przecinających się, najczęściej pod kątem 90°. Przekładnia walcowa o zębach skośnych kusi, bo zęby są ustawione pod kątem, ale wały tej przekładni są równoległe. Przekładnie walcowe o zębach prostych i wewnętrzne również łączą wały równoległe.

Dlaczego tak

Łożyska wahliwe mają kulistą bieżnię pierścienia zewnętrznego, dzięki czemu pierścień wewnętrzny z wałem może się wychylać i łożysko kompensuje ugięcie wału oraz błędy ustawienia opraw. Łożyska skośne parowane kuszą, bo przenoszą duże obciążenia, ale są sztywne i przy niewspółosiowości ulegają szybkiemu zniszczeniu. Łożyska walcowe i igiełkowe również źle znoszą wychylenie wału.

Dlaczego tak

Pierścienie uszczelniające wargowe, pierścienie O-ring i uszczelki płaskie zapobiegają wyciekom środka smarnego i przedostawaniu się zanieczyszczeń, czyli są częściami uszczelniającymi. Odbojniki gumowe kuszą, bo są wykonane z podobnego materiału, ale należą do elementów podatnych, które tłumią uderzenia. Wpusty, kołki i sworznie są elementami złącznymi, a sprzęgła, hamulce i przekładnie częściami układów napędowych.

Dlaczego tak

Sprzęgło jednokierunkowe, zwane wolnym kołem, blokuje się przy obrocie w jednym kierunku (np. przez klinujące się wałeczki), a w przeciwnym pozwala na swobodny obrót; stosuje się je m.in. w napędach przenośników pochyłych jako blokadę cofania. Sprzęgło przeciążeniowe kusi, bo także czasem rozłącza wały, ale robi to po przekroczeniu momentu, niezależnie od kierunku obrotów. Hamulec zatrzymuje wał, a sprzęgło kłowe przenosi moment w obu kierunkach.