Test MEC.08 — zestaw 19

Dlaczego tak

Pilnik pracuje w temperaturze otoczenia i musi mieć bardzo twarde, odporne na ścieranie zęby, co zapewnia hartowana stal narzędziowa wysokowęglowa (ok. 1,2% C). Stal szybkotnąca kusi, bo jest „lepszą” stalą narzędziową, ale jej zaletą jest odporność na wysoką temperaturę przy szybkim skrawaniu maszynowym, a ta przy pilnikowaniu ręcznym nie występuje, więc byłaby niepotrzebnie droga. Stal S235 i austenityczna nierdzewna nie dają się zahartować.

Dlaczego tak

Stal sprężynowa po hartowaniu i średnim odpuszczaniu ma wysoką granicę sprężystości, więc odkształca się sprężyście przy dużych ugięciach i nie ulega trwałemu wygięciu ani szybkiemu zmęczeniu. Stal C45 kusi, bo jest popularną stalą do ulepszania, ale w stanie normalizowanym ma za niską granicę sprężystości i sprężyna by się trwale wygięła. S235 i miękki mosiądz odkształcają się plastycznie już przy małych ugięciach.

Dlaczego tak

Dokumentacja wykonania ma odzwierciedlać rzeczywisty wynik: liczbę sztuk dobrych i niezgodnych, a wadliwe sztuki oznacza się i odkłada, aby nie trafiły do montażu, oraz by można było ustalić przyczynę. Wyrzucenie braków z wpisaniem 18 sztuk kusi, bo liczby się zgadzają, ale ginie informacja o niezgodności, która mogłaby pomóc uniknąć jej w kolejnych seriach. Zmiana rysunku przez wykonawcę jest niedopuszczalna.

Dlaczego tak

Stal rozszerza się z temperaturą, a wymiary na rysunku odnoszą się do temperatury odniesienia 20 °C, więc ciepła płytka wydaje się większa, niż będzie po ostygnięciu, i dokładny wymiar można źle ocenić. Schłodzenie wodą kusi, bo przyspiesza pracę, ale stygnięcie jest nierównomierne, a pozostała wilgoć sprzyja korozji. Stała poprawka 0,1 mm jest dowolna i nie zależy ani od wymiaru, ani od temperatury.

Dlaczego tak

Szerokość rowka to wymiar wewnętrzny, więc sprawdza się ją sprawdzianem z końcówkami: przechodnią (wymiar dolny) i nieprzechodnią (wymiar górny), co pozwala szybko zakwalifikować każdą sztukę. Sprawdzian szczękowy kusi, bo również jest dwugraniczny, ale jego szczęki obejmują wymiary zewnętrzne, np. średnice wałków lub grubość płytek. Szczelinomierz mierzy szczeliny, a wzornik promieni — zaokrąglenia.

Dlaczego tak

Obsługa codzienna obejmuje czynności wykonywane przy każdej zmianie, np. czyszczenie z wiórów, kontrolę poziomu oleju i smarowanie wskazanych punktów, a wymiana oleju po określonej liczbie godzin to konserwacja okresowa. Obsługa codzienna kusi, bo dotyczy oleju, ale codziennie sprawdza się jedynie jego poziom, a nie wymienia go. Naprawa i remont usuwają uszkodzenia i zużycie, a nie są planowaną wymianą środka smarnego.

Dlaczego tak

Kalamitki są przeznaczone do wtłaczania smaru plastycznego smarownicą, a rodzaj smaru podaje karta smarowania, bo mieszanie smarów o różnych zagęszczaczach może zniszczyć ich właściwości; czyściwem wyciera się kalamitkę przed i po smarowaniu, aby nie wtłoczyć brudu. Smar „dowolny” kusi, bo smarownica jest właściwa, ale niezgodny smar może się rozwarstwić i łożysko pozostanie bez smarowania. Przedmuchiwanie łożysk sprężonym powietrzem wtłacza w nie zanieczyszczenia.

Dlaczego tak

Karta konserwacji ma pokazywać rzeczywisty stan maszyny: co wykonano, czego nie wykonano i dlaczego, aby kierownik wiedział, że konserwacja jest niepełna, i mógł zaplanować jej dokończenie. Odhaczenie wszystkich pozycji kusi, bo filtr i tak zostanie wymieniony, ale jeśli dostawa się opóźni lub ktoś zapomni, maszyna będzie pracować z zużytym filtrem przy dokumentach mówiących co innego. Brak wpisu ukrywa też wykonaną pracę.

Dlaczego tak

Norma ISO 513 dzieli materiały skrawane na grupy: P — stale, M — stale nierdzewne, K — żeliwa, N — metale nieżelazne, S — stopy żarowytrzymałe, H — materiały utwardzone; żeliwu odpowiada grupa K oznaczana kolorem czerwonym. Grupa P kusi, bo żeliwo, jak stal, jest stopem żelaza, ale daje krótki, kruchy wiór i działa silnie ściernie, więc wymaga innych gatunków węglików. Grupa N dotyczy głównie aluminium i miedzi.

Dlaczego tak

Karta kontrolna pokazuje trend wymiarów w czasie, np. stopniowy wzrost średnicy od zużycia noża, dzięki czemu można skorygować proces, zanim wymiar wyjdzie poza tolerancję. Sprawdzanie każdej sztuki kusi, bo daje pewność co do partii, ale to kontrola stuprocentowa, a tu mierzy się tylko próbki. Kontrola pierwszej sztuki ma inny cel — potwierdza poprawne ustawienie obrabiarki przed serią — i nadal jest potrzebna.

Dlaczego tak

Odniesieniem jest tu oś otworu, więc tuleję osadza się na trzpieniu (np. w kłach) i obracając ją, mierzy czujnikiem bicie osiowe czoła — jego wartość pokazuje odchyłkę prostopadłości do osi otworu. Pomiar długości w kilku miejscach kusi, bo wykrywa „krzywe” czoło, ale sprawdza równoległość dwóch czół, a nie prostopadłość do osi otworu. Kątownik odnosi czoło do powierzchni zewnętrznej, która nie musi być współosiowa z otworem.

Dlaczego tak

Odchyłka rzeczywista to różnica wymiaru zmierzonego i nominalnego: 49,987 − 50,000 = −0,013 mm; znak minus mówi, że element jest mniejszy od nominału. Wartość +0,013 mm kusi, bo liczbowo jest poprawna, ale odwrócenie znaku przy odejmowaniu zmienia ocenę, czy wymiar mieści się w polu tolerancji wałka. −0,13 mm to błąd przesunięcia przecinka, a 0,987 mm to sama część ułamkowa wyniku.

Dlaczego tak

W połączeniu skurczowym otwór piasty powiększa się przez nagrzanie (lub wał zmniejsza przez oziębienie), części składa się bez siły, a po wyrównaniu temperatur piasta zaciska się na wale. Połączenie wtłaczane kusi, bo też jest wciskowe, ale w nim wał wciska się w otwór siłą prasy, bez zmiany temperatury, co grozi zatarciem powierzchni. Połączenia klinowe i wpustowe wymagają dodatkowego elementu w rowku.

Dlaczego tak

Aluminium pokrywa się trudnotopliwą warstwą tlenków, którą rozbija faza prądu przemiennego, gdy elektroda jest dodatnia (efekt czyszczący łuku), dlatego aluminium spawa się metodą TIG prądem AC w osłonie argonu. Prąd stały DC− kusi, bo jest standardem przy spawaniu TIG stali, ale nie usuwa tlenków aluminium i spoina będzie zanieczyszczona. Dwutlenek węgla to gaz do spawania MAG stali, a nie metali nieżelaznych.

Dlaczego tak

Badanie wizualne wykrywa wady widoczne na powierzchni — podtopienia, pęknięcia powierzchniowe, nadmierny nadlew, rozpryski — oraz pozwala zmierzyć wymiary spoin; dopiero spoiny, które je przeszły, kieruje się na dalsze badania. Wykrywanie pęcherzy wewnątrz spoiny kusi, bo to także cel kontroli spoin, ale wymaga badań objętościowych: radiograficznych lub ultradźwiękowych. Wytrzymałości i składu chemicznego nie da się ocenić wzrokowo.

Dlaczego tak

Próbę wytrzymałości i szczelności zbiornika ciśnieniowego wykonuje się zwykle wodą, bo woda jest prawie nieściśliwa i w razie pęknięcia nie gromadzi energii zdolnej rozerwać zbiornik, a manometr musi być sprawny i mieć odpowiedni zakres. Sprężarka kusi, bo zbiornik i tak pracuje ze sprężonym powietrzem, ale próba pneumatyczna przy pęknięciu grozi wybuchem i jest dopuszczalna tylko wyjątkowo. Penetranty i proszki magnetyczne wykrywają pęknięcia powierzchniowe, a nie sprawdzają szczelności pod ciśnieniem.

Dlaczego tak

Grubość obliczeniowa a to wysokość trójkąta równoramiennego spoiny opuszczona na przeciwprostokątną: a = z · cos 45° ≈ 0,7 · 7 mm ≈ 4,9 mm. Wynik 9,9 mm powstaje po pomnożeniu z przez √2, czyli po wyznaczeniu przeciwprostokątnej, a nie wysokości. Wynik 7,0 mm to sama długość ramienia, z którą często myli się wymiar a, a 3,5 mm to połowa ramienia.

Dlaczego tak

Norma PN-EN ISO 5817 określa trzy poziomy jakości złączy spawanych: B (ostry), C (średni) i D (umiarkowany); poziom B dopuszcza najmniejsze niezgodności i stosuje się go dla konstrukcji najbardziej odpowiedzialnych. Litera D kusi, bo w wielu skalach dalsza litera oznacza „wyższą” klasę, ale tu oznacza wymagania najłagodniejsze. Poziomu A norma nie przewiduje, choć intuicyjnie wydaje się najwyższy.

Dlaczego tak

Gwint lewy dokręca się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, więc odkręca zgodnie z nim; stosuje się go po lewej stronie wrzeciona, aby siły od obracającej się ściernicy nie luzowały nakrętki. Obrót przeciwnie do ruchu wskazówek zegara kusi, bo tak odkręca się zwykłe śruby, ale przy gwincie lewym nakrętka jeszcze bardziej się zaciśnie, a ściernica może pęknąć. Nagrzewanie palnikiem zniszczyłoby ściernicę i podkładki.

Dlaczego tak

Pierścień osadczy sprężynujący osadzony w rowku otworu tworzy oporę, która nie pozwala łożysku przesunąć się wzdłuż osi, i zastępuje bardziej złożone pokrywy czy nakrętki. Uszczelnienie kusi, bo pierścień ma kształt zbliżony do uszczelki, ale jest otwarty (ma przecięcie) i nie zamyka szczeliny. Nie przenosi też momentu obrotowego ani nie kasuje luzu promieniowego, który zależy od pasowania i budowy łożyska.

Dlaczego tak

Zawsze zaczyna się od wyłączenia i zabezpieczenia zasilania przed włączeniem, potem zdejmuje się osłonę i pasy, odkręca wkręt ustalający, który blokuje koło na wale, i dopiero wtedy ściąga koło ściągaczem. Kolejność ze zdjęciem osłony na początku kusi, bo jest to pierwsza czynność mechaniczna, ale praca przy niezabezpieczonym napędzie grozi jego uruchomieniem. Ściąganie koła przed odkręceniem wkrętu uszkodzi wał i wkręt.

Dlaczego tak

Pęknięcia, rozwarstwienia i wytarcie pasa, po którym osiada on na dnie rowka, świadczą o utracie zdolności przenoszenia napędu przez boki pasa — wtedy pas się ślizga i trzeba go wymienić. Zmatowienie boków kusi, bo jest widoczną zmianą, ale to normalny ślad współpracy z kołem po docieraniu. Lekkie nagrzanie po pracy jest typowe, a sam czas pracy nie decyduje o wymianie, jeśli stan pasa jest dobry.

Dlaczego tak

Koła współpracujące docierają się do siebie, więc nowe koło sparowane z mocno zużytym będzie źle przylegać, hałasować i szybko się zużyje; weryfikuje się je i wymienia jako parę. Wymiana samego koła z wykruszonym zębem kusi, bo to ono jest wyraźnie uszkodzone, ale zużyty zarys drugiego koła szybko zniszczy nowe. Zamiana kół miejscami nie usuwa zużycia, a dalsza praca z wykruszonym zębem grozi awarią.

Dlaczego tak

Podkładka MB ma wewnętrzny występ wchodzący w rowek na wale i zewnętrzne ząbki, z których jeden zagina się w rowek nakrętki KM, co mechanicznie blokuje ją przed obrotem. Podkładka sprężysta kusi, bo jest powszechnym zabezpieczeniem nakrętek, ale nie jest przeznaczona do nakrętek łożyskowych i mogłaby nierówno dociskać pierścień łożyska. Zawleczka wymaga wiercenia wału, a kontrowanie dwiema nakrętkami KM nie jest rozwiązaniem stosowanym z tymi nakrętkami.

Dlaczego tak

Wkładka gwintowana wymaga otworu powiększonego do średnicy podanej przez producenta zestawu, nacięcia go specjalnym gwintownikiem (o średnicy zewnętrznej wkładki) i wkręcenia wkładki narzędziem montażowym; wewnątrz powstaje gwint M10 o nominalnym wymiarze. Zwykły gwintownik M10 kusi, bo to ten sam gwint, ale w zerwanym otworze nie ma już materiału, z którego można odtworzyć zwoje. Przejście na M12 zmienia wymiar śruby, czego zadanie wyklucza.

Dlaczego tak

Niewyważenie to niesymetryczny rozkład masy, który przy obrotach wywołuje siły odśrodkowe i drgania, a wyważarka wskazuje, gdzie i jaką masę dodać lub usunąć. Czujnik zegarowy kusi, bo bada bicie wirnika, ale mierzy odchyłkę kształtu i położenia, a nie rozkład masy — wirnik bez bicia może być mocno niewyważony. Przyrząd laserowy służy do osiowania wałów silnika i maszyny, a sprawdzian do kontroli wymiarów.

Dlaczego tak

Wyłącznik główny odcina energię, osobista kłódka sprawia, że tylko naprawiający może go ponownie włączyć, a tablica „Nie załączać — pracują ludzie” informuje innych, dlaczego maszyna jest wyłączona. Wyłącznik awaryjny kusi, bo zatrzymuje maszynę, ale jest przeznaczony do zatrzymania w razie zagrożenia, nie odcina zwykle całego zasilania i może zostać odblokowany przez kogokolwiek. Przycisk „stop” i prośba do operatora nie dają żadnego fizycznego zabezpieczenia.

Dlaczego tak

Symetrycznie rozmieszczone ramiona i trzpień oparty w nakiełku zapewniają, że siła działa wzdłuż osi wału, koło schodzi równo, a ściągacz nie wyślizguje się; osłona, np. koc ochronny, zatrzymuje elementy wyrzucone przy nagłym zsunięciu. Zaczepienie ramion blisko wierzchołków zębów kusi, bo wydaje się dawać lepszy chwyt, ale zęby mogą się wyłamać, a ramiona zsunąć z dużą energią. Niesymetryczne ustawienie przekoszą koło i może je zakleszczyć.

Dlaczego tak

Pierścień wewnętrzny (do otworów) trzeba ścisnąć, aby zmniejszyć jego średnicę i wprowadzić do otworu, dlatego używa się szczypiec, których końcówki zbliżają się przy zaciskaniu rękojeści. Szczypce do pierścieni zewnętrznych kuszą, bo mają identyczne końcówki, ale przy zaciskaniu rozwierają pierścień, co jest potrzebne przy pierścieniach na wałki. Kombinerki i wkrętak odkształcają pierścień trwale lub wyrzucają go z dużą siłą.

Dlaczego tak

Klucz dynamometryczny daje wiarygodny wynik tylko wtedy, gdy jest wzorcowany w terminie, a moment nastawia się według dokumentacji przekładni, bo zależy on od klasy śrub, gwintu i uszczelki. Największy moment kusi, bo wydaje się „pewny”, ale prowadzi do zerwania gwintu w korpusie lub zgniecenia uszczelki. Nastawa „na wyczucie” przekreśla sens używania klucza dynamometrycznego, a dokręcenie dowolnej śruby nie sprawdza jego dokładności.

Dlaczego tak

Gdy oba pierścienie mają pasowanie ciasne, tarcza montażowa musi przylegać jednocześnie do pierścienia wewnętrznego i zewnętrznego, tak aby siła wcisku nie przechodziła przez kulki i bieżnie. Nacisk tylko na pierścień wewnętrzny kusi, bo tak montuje się łożysko na wale, gdy w oprawie jest luz, ale tu wciskanie w oprawę przeniosłoby siłę przez kulki i wygniotło bieżnie. Nacisk na koszyk lub kulki niszczy łożysko.

Dlaczego tak

Cynkowanie ogniowe polega na zanurzeniu stali w ciekłym cynku, który tworzy z żelazem warstwy stopowe i grubą powłokę zewnętrzną, trwałą przez dziesiątki lat. Cynkowanie galwaniczne kusi, bo też daje powłokę cynkową, ale osadza ją z wodnego roztworu elektrolitu pod wpływem prądu, w temperaturze pokojowej, a powłoka jest znacznie cieńsza. Metalizacja natryskuje stopiony cynk pistoletem, a szerardyzacja wygrzewa elementy w proszku cynkowym.

Dlaczego tak

Po odparowaniu rozpuszczalnika z warstwy mokrej zostaje tylko udział części stałych, więc grubość suchej powłoki = grubość mokra · 0,5; stąd warstwa mokra musi mieć 60 : 0,5 = 120 µm. Wynik 30 µm powstaje po pomnożeniu zamiast podzielenia przez 0,5, co dałoby powłokę czterokrotnie za cienką. 60 µm pomija odparowanie rozpuszczalnika, dlatego grubość mokrej warstwy kontroluje się w trakcie malowania grzebieniem pomiarowym.

Dlaczego tak

Celem naprawy było usunięcie drgań, więc jej jakość ocenia się, mierząc drgania w czasie pracy z prędkością roboczą i porównując wynik z wartościami dopuszczalnymi z dokumentacji lub normy. Sprawdzenie lekkości obrotu ręką kusi, bo jest szybkie i wykrywa ocieranie, ale przy małej prędkości niewyważenie praktycznie się nie ujawnia. Oględziny i pomiar wału oceniają stan części, a nie skutek naprawy podczas pracy.

Dlaczego tak

Napięcie pasa sprawdza się, mierząc jego ugięcie pod określoną siłą w połowie odcinka między kołami albo częstotliwość drgań pasa, a dopuszczalne wartości podaje producent pasa lub przekładni. Czujnik zegarowy kusi, bo jest typowym przyrządem kontroli po naprawie, ale bada bicie koła, a nie siłę w pasie. Szczelinomierz i suwmiarka nie mówią nic o napięciu.

Dlaczego tak

Nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu innej osoby jest przestępstwem z Kodeksu karnego, a różne rodzaje odpowiedzialności — karna, porządkowa i cywilna (odszkodowawcza) — mogą wystąpić jednocześnie. Odpowiedzialność wyłącznie porządkowa kusi, bo kojarzy się z łamaniem przepisów BHP, ale tu skutkiem jest ciężki uraz człowieka. Pracodawca odpowiada za stan maszyn, ale nie zwalnia to pracownika z odpowiedzialności za celowe wyłączenie zabezpieczenia.

Dlaczego tak

Zgodnie z zasadami rysowania gwintów w widoku gwintu zewnętrznego średnicę zewnętrzną rysuje się linią grubą ciągłą, a średnicę rdzenia — linią cienką ciągłą (w widoku od czoła na ok. ¾ okręgu). Linia gruba ciągła kusi, bo dno gwintu jest rzeczywistą krawędzią, ale umowne przedstawienie gwintu rezerwuje ją dla zarysu zewnętrznego. Linia kreskowa oznacza krawędzie niewidoczne, a punktowa — osie.

Dlaczego tak

Elementy pełne, takie jak wały, śruby, nity, kołki i wpusty, przecięte płaszczyzną wzdłuż swojej osi przedstawia się w widoku, bez kreskowania, bo przekrój nie pokazałby w nich niczego nowego, a zaciemniłby rysunek. Piasta koła kusi, bo leży bezpośrednio na wale, ale jest elementem z otworem i jej przekrój pokazuje kształt, więc się ją kreskuje. Ścianki korpusu i pokrywy kreskuje się zawsze.

Dlaczego tak

Odchyłka to różnica wymiaru granicznego i nominalnego: górna 49,975 − 50 = −0,025 mm, dolna 49,950 − 50 = −0,050 mm. Zamiana miejscami kusi, bo −0,050 ma „większą” liczbę, ale odchyłka górna odpowiada wymiarowi górnemu (największemu), więc jest algebraicznie większa, czyli −0,025. Znaki plus oznaczałyby wałek większy od nominału, a para 0 / −0,025 opisuje inną tolerancję.

Dlaczego tak

Tłok przechodzi od jednego zwrotnego położenia do drugiego, gdy czop korbowy przesuwa się z jednej strony osi wału na drugą, więc skok równa się podwójnemu promieniowi korby: 2 · 40 = 80 mm. Wynik 40 mm kusi, bo to wartość podana w treści, ale dotyczy tylko połowy drogi. 126 mm to połowa obwodu okręgu korby (π · 40), czyli droga czopa, a nie tłoka.