Test MEC.08 — zestaw 20

Dlaczego tak

W oznaczeniu stali niskostopowych pierwsza liczba to stukrotność zawartości węgla (42 → 0,42% C), a liczba po symbolach pierwiastków to zawartość pierwszego dodatku pomnożona przez współczynnik — dla chromu 4, więc 4 → ok. 1% Cr; molibden występuje w mniejszej ilości. Odczyt „4% Cr” kusi, bo cyfra 4 stoi przy symbolach, ale pomija dzielenie przez współczynnik 4. Stal o 4,2% C byłaby już żeliwem, a 0,042% C to wynik dzielenia przez 1000 zamiast przez 100.

Dlaczego tak

Odpuszczanie wykonuje się zawsze po hartowaniu: nagrzanie poniżej A1 zmniejsza naprężenia i kruchość martenzytu, przy niskim odpuszczaniu z niewielkim spadkiem twardości. Wyżarzanie zmiękczające kusi, bo również odbywa się w okolicy A1 i zmniejsza twardość, ale stosuje się je do stali niehartowanej przed obróbką skrawaniem, aby uzyskać strukturę z cementytem kulkowym. Normalizowanie wymaga nagrzania powyżej przemiany Ac3, a przesycanie dotyczy głównie stopów nieżelaznych i stali austenitycznych.

Dlaczego tak

Mała wskazówka liczy pełne obroty dużej, czyli całe milimetry (tu 1 mm), a duża pokazuje setne części milimetra: 37 · 0,01 = 0,37 mm; razem 1,37 mm. Wynik 0,37 mm kusi, bo odczytuje się go z dużej wskazówki, która przyciąga uwagę, ale pomija pełny milimetr wskazany małą wskazówką. Wynik 1,037 mm wynika z potraktowania działki jako 0,001 mm, a 13,7 mm z przesunięcia przecinka.

Dlaczego tak

Składową leżącą przy kącie oblicza się z cosinusa: Fx = F · cos 30° = 100 · 0,866 ≈ 86,6 N, a składowa pionowa wynosi F · sin 30° = 50 N. Wynik 50 N kusi, bo to także poprawnie obliczona składowa, ale pionowa — powstaje po pomyleniu sinusa z cosinusem. Składowa nie może być większa od samej siły, więc 115,5 N (dzielenie przez cos 30°) jest błędem, a 100 N to wartość całej siły.

Dlaczego tak

Z warunku równowagi momentów względem miejsca utwierdzenia moment utwierdzenia musi zrównoważyć moment siły ciężaru: M = F · r = 2 kN · 0,5 m = 1,0 kN·m. Wynik 4,0 kN·m powstaje po podzieleniu siły przez ramię zamiast mnożenia, a 2,5 kN·m — po dodaniu siły i ramienia, co jest błędem wymiarowym. Wynik 0,5 kN·m to iloczyn połowy siły i ramienia, jakby ciężar rozkładał się na dwie podpory, których wspornik nie ma.

Dlaczego tak

Czujnik zegarowy ma mały zakres (zwykle 10 mm) i wskazuje zmianę położenia trzpienia względem ustawionego zera, dlatego służy do pomiarów różnicowych: bicia, odchyłek płaskości i równoległości lub porównania z wzorcem. Pomiar średnic kusi, bo czujnik ma dokładność 0,01 mm, ale sam nie mierzy wymiaru bezwzględnego — wymaga ustawienia na płytkach wzorcowych lub wzorcu. Twardość mierzy twardościomierz, a kąty kątomierz.

Dlaczego tak

Rozstaw osi wyznacza się pośrednio: suwmiarką mierzy się odległość między skrajnymi lub najbliższymi krawędziami otworów i uwzględnia zmierzoną średnicę otworów; suwmiarka 0,02 mm zapewnia wymaganą dokładność. Cyrkiel z przymiarem kusi, bo cyrklem traserskim wyznacza się rozstawy przy trasowaniu, ale odczyt z przymiaru daje dokładność rzędu 0,5 mm. Przymiar kreskowy jest zbyt mało dokładny, a kątomierz mierzy kąty.

Dlaczego tak

Odległość najdalszych krawędzi obejmuje rozstaw osi oraz dwa promienie otworów: 72,40 − 5,00 − 5,00 = 62,40 mm. Wynik 67,40 mm kusi, bo powstaje po odjęciu tylko jednego promienia, jakby jeden z otworów mierzono od osi. Wynik 82,40 mm wynika z dodania średnicy zamiast jej odjęcia, a 52,40 mm z odjęcia dwóch średnic.

Dlaczego tak

Usunięcie wiórów szczotką zapobiega korozji i zakleszczeniom, a zluzowanie naciągu na czas postoju odciąża taśmę i koła, co wydłuża ich trwałość i zapobiega pękaniu taśmy — zalecają to producenci pił. Pozostawienie napiętej taśmy kusi, bo pozwala od razu rozpocząć pracę następnego dnia, ale taśma i łożyska kół są wtedy obciążone przez całą noc. Sprężone powietrze wdmuchuje wióry w prowadnice i łożyska oraz stwarza zagrożenie dla oczu.

Dlaczego tak

Kąt zarysu gwintu metrycznego wynosi 60°, a nóż do gwintów ma ostrze dokładnie o kącie zarysu, bo odwzorowuje go w materiale; ustawia się go szablonem prostopadle do osi. Kąt 55° kusi, bo również dotyczy gwintów, ale jest to kąt gwintu calowego Whitwortha i gwintów rurowych. Kąt 30° ma gwint trapezowy symetryczny, a 118° to kąt wierzchołkowy wiertła krętego.

Dlaczego tak

Obróbkę zgrubną i kształtującą (toczenie, frezowanie rowka) wykonuje się na materiale miękkim, potem hartuje, a dokładny wymiar i chropowatość czopa uzyskuje się szlifowaniem po hartowaniu, które usuwa odkształcenia hartownicze. Szlifowanie przed hartowaniem kusi, bo daje gotowy wymiar wcześniej, ale hartowanie odkształca wałek i ten wymiar zostałby utracony. Frezowanie rowka w hartowanej stali jest bardzo trudne i niszczy frez.

Dlaczego tak

Twardość stali hartowanej mierzy się metodą Rockwella w skali C, w której wgłębnikiem jest stożek diamentowy, a wynik odczytuje się od razu w jednostkach HRC podanych w dokumentacji. Metoda Brinella kusi, bo też jest podstawową metodą pomiaru twardości, ale nadaje się do materiałów miękkich i średnio twardych — kulka odkształciłaby się na hartowanej powierzchni, a wynik w HB nie odpowiada wymaganiu. Mikrometr i profilometr mierzą wymiar i chropowatość.

Dlaczego tak

Wymiar 29,985 mm przekracza wymiar górny 29,980 mm, ale na wałku pozostał nadmiar materiału, który można usunąć dodatkową obróbką — to brak poprawialny. Kwalifikacja jako brak ostateczny kusi, bo wymiar rzeczywiście jest poza tolerancją, ale nieodwracalny byłby wałek za mały, czyli poniżej 29,959 mm. Wymiar nominalny 30 mm nie jest granicą tolerancji, a 0,005 mm ponad wymiar górny to niezgodność, a nie pomijalna różnica.

Dlaczego tak

Najpierw ukosuje się i oczyszcza brzegi, potem ustawia blachy z wymaganą szczeliną i sczepia krótkimi spoinami, aby nie zmieniły położenia, a następnie spawa warstwę przetopową, warstwy wypełniające i na końcu lico. Sczepianie przed przygotowaniem brzegów kusi, bo szybko unieruchamia blachy, ale uniemożliwia ukosowanie i oczyszczenie krawędzi. Lico jest zawsze ostatnią warstwą, a przetop pierwszą.

Dlaczego tak

Klej anaerobowy wiąże w szczelinie gwintu po odcięciu dostępu powietrza i w kontakcie z metalem, a olej lub smar tworzą warstwę, która osłabia przyczepność i spowalnia utwardzanie — dlatego gwinty czyści się i odtłuszcza. Przekonanie, że klej rozpuści olej, kusi, bo niektóre kleje tolerują niewielkie zabrudzenia, ale wytrzymałość połączenia i tak wyraźnie spada. Smarowanie gwintu i nagrzewanie palnikiem działają przeciwko klejowi.

Dlaczego tak

Napięcie wstępne rozciąga śrubę sprężyście, więc jej wydłużenie jest wprost proporcjonalne do siły w śrubie i nie zależy od tarcia na gwincie i pod łbem. Klucz dynamometryczny kusi, bo jest powszechnie stosowany, ale mierzy moment, z którego większość idzie na pokonanie tarcia, a rozrzut tarcia powoduje rozrzut siły napięcia nawet o kilkadziesiąt procent. Oględziny i opukiwanie dają jedynie ocenę jakościową.

Dlaczego tak

Wgłębienia w odstępach podziałki kulek powstają, gdy siła montażowa lub uderzenie przechodzi przez elementy toczne i wgniata je w bieżnię, np. przy wbijaniu łożyska przez niewłaściwy pierścień. Zmęczenie powierzchniowe kusi, bo także daje ubytki na bieżni, ale pojawia się po długiej pracy i ma postać nieregularnych łusek, a nie równych odcisków. Korozja daje plamy rdzy, a zatarcie — przebarwienia i rozmazany materiał.

Dlaczego tak

Luz w łożysku ślizgowym to różnica średnicy otworu tulei i średnicy czopa: 40,12 − 39,95 = 0,17 mm, czyli więcej niż dopuszczalne 0,15 mm, więc parę trzeba naprawić lub wymienić tuleję. Wynik 0,085 mm kusi, bo powstaje po podzieleniu różnicy przez dwa, ale to luz po jednej stronie (promieniowy), a dokumentacja podaje luz średnicowy. Prawidłowo policzony luz 0,17 mm nie mieści się w dopuszczalnych 0,15 mm.

Dlaczego tak

Pas klinowy przenosi napęd tarciem na bokach, więc koło z wytartymi, schodkowymi bokami rowków nie zapewni prawidłowego klinowania i szybko zniszczy nawet nowe pasy — kwalifikuje się je do wymiany. Wymiana samych pasów kusi, bo to one się ślizgają, ale przyczyna leży w zużytym kole i problem wróci. Pas oparty o dno rowka przestaje się klinować, a przetoczenie rowków głębiej nie przywraca właściwego kąta ich boków.

Dlaczego tak

W metodzie wymiarów naprawczych nie przywraca się wymiaru nominalnego: czop obrabia się, np. szlifuje, na określony mniejszy wymiar naprawczy, a współpracującą część (tuleję, panewkę) dobiera się z odpowiednio mniejszym otworem, aby przywrócić właściwy luz. Napawanie z obróbką na nominał kusi, bo również jest typową regeneracją czopa, ale to metoda przywracania wymiaru nominalnego, a nie wymiarów naprawczych. Tulejowanie i wymiana wału to jeszcze inne sposoby naprawy.

Dlaczego tak

Ostre zwoje gwintu nacinają o-ring, dlatego osłania się je tulejką montażową (lub taśmą), a o-ring smaruje środkiem zgodnym z jego materiałem, aby przesuwał się bez skręcania i rozciągania. Smarowanie olejem napędowym kusi, bo zmniejsza tarcie, ale nie chroni przed nacięciem przez gwint, a olej może nie być zgodny z elastomerem i spowodować jego pęcznienie. Przecinanie i sklejanie o-ringu niszczy szczelność.

Dlaczego tak

Kleje do gwintów o średniej wytrzymałości zabezpieczają śruby przed odkręceniem pod wpływem drgań, a jednocześnie pozwalają na demontaż zwykłymi narzędziami ręcznymi. Klej o wysokiej wytrzymałości kusi, bo daje najpewniejsze zabezpieczenie, ale połączenie zwykle trzeba nagrzać przed rozkręceniem, a próba odkręcenia na zimno grozi ukręceniem śruby. Kleje do połączeń walcowych i do płaszczyzn mają inne przeznaczenie i inną lepkość.

Dlaczego tak

Farby silikonowe żaroodporne zachowują przyczepność i ciągłość powłoki w temperaturach rzędu kilkuset stopni, więc chronią gorące elementy, takie jak obudowy pieców czy kolektory wydechowe. Farba alkidowa kusi, bo jest najczęściej stosowaną farbą do stali, ale w takiej temperaturze mięknie, pęka i odpada. Olej i smar w 400 °C dymiłyby, odparowały lub zapaliły się, nie pozostawiając ochrony.

Dlaczego tak

Spadek ciśnienia to 10,0 − 9,6 = 0,4 bar, a w odniesieniu do ciśnienia początkowego 0,4 : 10 · 100% = 4%, czyli dwa razy więcej niż dopuszczalne 2%, więc zbiornik nie przeszedł próby. Wynik 0,4% kusi, bo powstaje po pomyleniu spadku w barach z procentami, co prowadzi do błędnego uznania zbiornika za szczelny. Przy stałej temperaturze nie można też tłumaczyć spadku ochłodzeniem medium.

Dlaczego tak

„Thread locker” to klej (zwykle anaerobowy) do zabezpieczania połączeń gwintowych przed samoodkręceniem, a „apply” oznacza „nałóż”. Smar montażowy kusi, bo również nakłada się go na gwint przed dokręceniem, ale po angielsku to „assembly paste” lub „anti-seize”, a jego działanie jest odwrotne — ułatwia odkręcenie. Taśma teflonowa to „PTFE tape”, a podkładka sprężysta — „spring washer”.

Dlaczego tak

Naprężenie dopuszczalne oblicza się, dzieląc naprężenie niebezpieczne (tu granicę plastyczności) przez współczynnik bezpieczeństwa: kr = Re / x = 240 / 2 = 120 MPa. Wynik 480 MPa powstaje po pomnożeniu zamiast podzielenia, co dawałoby naprężenie większe od granicy plastyczności, czyli trwałe odkształcenie elementu. Wynik 238 MPa to odjęcie współczynnika, a 60 MPa — dwukrotne podzielenie.

Dlaczego tak

Przy połączeniu równoległym dodaje się odwrotności rezystancji: 1/R = 1/10 + 1/30 = 4/30, więc R = 7,5 Ω, czyli mniej niż najmniejszy rezystor w układzie. Wynik 40 Ω kusi, bo to suma rezystancji, ale ten wzór dotyczy połączenia szeregowego. Wynik 20 Ω to średnia arytmetyczna, a 300 Ω to sam iloczyn rezystancji bez podzielenia przez ich sumę.

Dlaczego tak

Polerowanie to obróbka wykończeniowa: pastami polerskimi na tarczach filcowych lub sukiennych wygładza się powierzchnię do połysku, praktycznie bez zdejmowania materiału, więc nie koryguje ona wymiarów. Usuwanie naddatków kusi, bo kojarzy się z obróbką ścierną, ale to zadanie szlifowania, które nadaje wymiar i kształt. Gruboziarnista ściernica i czyszczenie z rdzy to obróbka zgrubna, a nie wykańczająca.

Dlaczego tak

W produkcji jednostkowej koło zębate o zębach prostych wykonuje się frezem modułowym krążkowym o zarysie wrębu dobranym do modułu i liczby zębów, a podzielnica obraca przedmiot o 1/36 obrotu po każdym wrębie. Toczenie kształtowe kusi, bo nóż może mieć zarys zęba, ale tokarka nie wykona wrębów równoległych do osi rozmieszczonych na obwodzie. Strugarka wzdłużna i szlifierka do płaszczyzn obrabiają powierzchnie płaskie.

Dlaczego tak

Na frezarce obwiedniowej frez ślimakowy współpracuje z kołem jak ślimak ze ślimacznicą, a zarys zębów powstaje metodą obwiedniową w ruchu ciągłym, bez podziału po każdym wrębie. Dłutownica Fellowsa kusi, bo również wykonuje koła zębate metodą obwiedniową, ale narzędziem jest w niej dłutak w kształcie koła zębatego wykonujący ruch posuwisto-zwrotny, a nie frez ślimakowy. Frezarka z podzielnicą obrabia wrąb po wrębie frezem krążkowym.

Dlaczego tak

Ostrzarka do wierteł ma uchwyt, który ustawia wiertło pod właściwym kątem i prowadzi je względem ściernicy, dzięki czemu obie krawędzie skrawające mają jednakową długość i kąt, a otwór nie wychodzi za duży. Szlifierka do wałków kusi, bo też ustala przedmiot w osi, ale szlifuje powierzchnie walcowe, a nie powierzchnie przyłożenia wiertła. Szlifierka do płaszczyzn i tokarka nie odtworzą geometrii ostrza wiertła.

Dlaczego tak

Przy stosunku długości do średnicy większym niż ok. 10–12 wałek ugina się pod siłą skrawania, dlatego podpiera się go podtrzymką: stałą zamocowaną na łożu lub ruchomą, przesuwającą się razem z suportem tuż za nożem. Tarcza zabierakowa kusi, bo jest niezbędna przy toczeniu w kłach, ale przenosi tylko napęd na wałek i nie podpiera go w środku długości. Kieł obrotowy i uchwyt czteroszczękowy też nie zmniejszają ugięcia.

Dlaczego tak

Głębokość skrawania mierzy się prostopadle do osi, na promieniu: ap = (D − d) / 2 = (50 − 46) / 2 = 2 mm. Wynik 4 mm kusi, bo to różnica średnic, ale nóż zbiera materiał z jednej strony promienia, więc średnica maleje o podwójną głębokość skrawania. Wynik 1 mm to dodatkowe podzielenie przez dwa, a 46 mm to średnica po obróbce.

Dlaczego tak

Połączenia gwintowe, wpustowe i kołkowe można rozłączyć i ponownie złożyć bez niszczenia części łączonych ani łącznika. Każdy z pozostałych zestawów zawiera choć jedno połączenie nierozłączne — spawane, nitowe, lutowane, klejone lub zgrzewane — których rozłączenie wymaga zniszczenia spoiny, nitu lub warstwy kleju. Zestaw z połączeniem lutowanym kusi, bo pozostałe dwa elementy są rozłączne, a lut miękki da się rozgrzać, ale lutowanie zalicza się do połączeń nierozłącznych.

Dlaczego tak

Lut ma się stopić od ciepła nagrzanych elementów: wtedy dobrze zwilża powierzchnie i wpływa w szczelinę siłami kapilarnymi, wypełniając ją na całej długości. Topienie lutu w płomieniu kusi, bo jest szybkie, ale krople spływają na zimną powierzchnię i nie wiążą się z nią, tworząc nieszczelne połączenie. Kierowanie płomienia na lut zamiast na złączkę daje ten sam błąd.

Dlaczego tak

Narzędzia z tworzywa lub mosiądzu nie rysują rowków, o-ringi muszą mieć wymiar i materiał podane w dokumentacji siłownika, a zwilżenie olejem hydraulicznym ułatwia montaż i jest zgodne z medium roboczym. Ostry wkrętak kusi, bo szybko wyjmuje stary o-ring, ale rysuje dno i boki rowka, przez co nowe uszczelnienie będzie przeciekać. O-ringi „zbliżone wymiarem” lub z EPDM, nieodpornego na oleje mineralne, nie zapewnią szczelności.

Dlaczego tak

Zęby brzeszczotu skierowane są od rękojeści, więc skrawają tylko przy ruchu od siebie i wtedy przykłada się nacisk; przy powrocie piłkę prowadzi się bez docisku, aby nie tępić zębów. Nacisk w obu kierunkach kusi, bo wydaje się przyspieszać cięcie, ale przy ruchu powrotnym zęby tylko trą o materiał, szybko się tępią i nagrzewają. Nacisk przy ruchu do siebie oznacza pracę „pod włos” zębów.

Dlaczego tak

Gwintownik wstępny ma najdłuższe stożkowe nakierowanie i najpłytsze zarysy, więc łatwo wchodzi w otwór i nacina gwint wstępnie, pośredni pogłębia zarys, a wykańczający nadaje mu pełny wymiar i kształt — każdy zbiera tylko część materiału. Rozpoczęcie od pośredniego kusi, bo wydaje się szybsze, ale cały naddatek przypada wtedy na krótsze nakierowanie, co grozi krzywym gwintem i złamaniem gwintownika. Wykańczający użyty wcześniej zbiera za dużo materiału.

Dlaczego tak

Przy planowaniu nóż przesuwa się posuwem poprzecznym od obwodu do osi lub od osi do obwodu i obrabia płaską powierzchnię czołową, prostopadłą do osi przedmiotu. Toczenie wzdłużne kusi, bo jest najczęstszym rodzajem toczenia, ale w nim nóż przesuwa się równolegle do osi i obrabia powierzchnię walcową. Wytaczanie dotyczy otworów, a przy toczeniu stożka nóż przesuwa się ukośnie do osi.

Dlaczego tak

Wielokrotne uderzenia młotkiem odkształcają plastycznie łeb przecinaka, materiał rozpłaszcza się na boki i umacnia, aż jego krawędzie pękają — to zużycie przez zgniot, a odpryski z grzybka mogą zranić oczy, dlatego się go zeszlifowuje. Ścieranie kusi, bo jest najczęstszym rodzajem zużycia narzędzi, ale dotyczy ostrza pracującego w materiale, a nie łba. Korozja i adhezja nie wytwarzają takiego kształtu.