Test ELM.03 — zestaw 1

Dlaczego tak

Pierwszą czynnością przy oparzeniu jest natychmiastowe schłodzenie miejsca zimną wodą — to ogranicza głębokość i rozległość oparzenia. Opatrunek, krem czy przerwanie pracy to czynności kolejne, wykonywane dopiero po schłodzeniu.

Dlaczego tak

Podczas szlifowania odpryskujące cząstki materiału i iskry zagrażają wzrokowi, dlatego okulary ochronne są tu bezwzględnie wymaganym środkiem ochrony indywidualnej. Pozostałe wymienione środki nie odpowiadają zagrożeniom występującym przy tej operacji.

Dlaczego tak

Rezystor ogranicza prąd diody do wartości znamionowej: R = (Uzasilania − UD1) / IF = (24 V − 2 V) / 0,02 A = 22 V / 0,02 A = 1100 Ω.

Dlaczego tak

Iloraz reaktancji indukcyjnej i zastępczej rezystancji szeregowej cewki to definicja dobroci cewki Q — mówi, ile razy energia gromadzona w polu magnetycznym przewyższa energię traconą w rezystancji uzwojenia. Impedancję cewki liczy się jako pierwiastek z sumy kwadratów R i X, admitancja jest odwrotnością impedancji, a reluktancja to opór magnetyczny obwodu — żadnej z tych wielkości podany wzór nie opisuje.

Dlaczego tak

Między bazą tranzystora T1 a emiterem tranzystora T2 leżą szeregowo dwa złącza baza-emiter — najpierw złącze T1, potem złącze T2 — a szukane napięcie jest sumą spadków na obu. Dla tranzystorów krzemowych spadek na przewodzącym złączu baza-emiter wynosi około 0,7 V, więc łącznie otrzymuje się około 1,4 V. Wartości 0,2 V i 0,9 V zaznaczone na rysunku dotyczą napięć kolektor-emiter i nie sumują się do napięcia między bazą a emiterem.

Dlaczego tak

Cztery diody D1–D4 połączone w mostek Graetza przewodzą w obu połówkach okresu napięcia wejściowego, więc prostownik jest dwupołówkowy. Diody nie mają elektrody sterującej — przewodzą wyłącznie zgodnie z biegunowością napięcia, a nie na sygnał z zewnątrz — dlatego prostownik jest niesterowany. Prostownik sterowany wymagałby tyrystorów zamiast diod.

Dlaczego tak

Dobre zwilżenie i połączenie lutownicze wymaga czystej, wolnej od tlenków i tłuszczu powierzchni — dlatego materiały czyści się mechanicznie i chemicznie przed lutowaniem. Podgrzewanie, polerowanie czy ukosowanie krawędzi to czynności właściwe innym procesom łączenia, nie przygotowaniu do lutowania.

Dlaczego tak

Na obu zdjęciach miedziane elektrody dociskają łączone elementy i przepuszczają przez nie prąd — ciepło wydziela się w samym miejscu styku, materiał uplastycznia się i łączy pod naciskiem, bez topienia całego przekroju i bez spoiwa. Tak wykonuje się zgrzewanie oporowe. Lutowanie wymagałoby lutu o temperaturze topnienia niższej niż materiał łączony, spawanie — stopienia materiału rodzimego i najczęściej dodania spoiwa, a nitowanie jest połączeniem czysto mechanicznym, bez prądu i bez nagrzewania.

Dlaczego tak

Oznaczenie PN-EN oznacza Polską Normę wprowadzającą (implementującą) normę europejską — sama norma została opracowana na poziomie CEN/CENELEC, a PN-EN nadaje jej status normy krajowej. Czysta „PN” to norma wyłącznie krajowa, a PN-ISO wprowadza normę międzynarodową, nie europejską.

Dlaczego tak

Strzałka X wskazuje element osadzony na wale i połączony z tłokiem — zamienia on ruch obrotowy wału na posuwisto-zwrotny ruch tłoka w cylindrze, a nazywa się korbowodem. Wał to poziomy element biegnący przez całą dolną część korpusu, z zaznaczonym kierunkiem obrotu; tłoki poruszają się w cylindrach powyżej, a zawory widoczne są w głowicach nad tłokami.

Dlaczego tak

Koło pasowe osadza się na wale od zewnątrz, więc do zabezpieczenia go przed przesunięciem osiowym służy pierścień osadczy zewnętrzny, zakładany w rowek wykonany na wale — jest to element B, z uchami umożliwiającymi rozwarcie go szczypcami montażowymi. Pierścień wewnętrzny osadza się w otworze, a nie na wale, natomiast pozostałe pierścienie nie zapewniają pewnego zabezpieczenia osiowego koła pasowego.

Dlaczego tak

Na rysunku złożeniowym widać dwie piasty i umieszczoną między nimi tarczę pośrednią z wypustami ułożonymi krzyżowo — po jednej stronie wchodzą one w rowek jednej piasty, po drugiej w prostopadły rowek drugiej. Taka budowa pozwala kompensować niewspółosiowość równoległą wałów i jest cechą sprzęgła Oldhama. Sprzęgło Cardana ma przegub krzyżakowy, tulejowe to prosta tuleja łącząca wały, a kołnierzowe — dwa skręcane śrubami kołnierze.

Dlaczego tak

Sprzęgło Cardana (przegubowe) jest właśnie do tego przeznaczone — łączy wały, których osie się przecinają pod kątem, kompensując ten kąt podczas obrotu. Sprzęgło Oldhama kompensuje przesunięcie równoległe osi (nie kąt), a sprzęgła łubkowe i kołnierzowe wymagają współosiowości wałów.

Dlaczego tak

W przekroju widać kulę z otworem przelotowym, obracaną dźwignią o kąt prosty: w jednym położeniu otwór pokrywa się z kanałem i ciecz płynie swobodnie, w drugim kula całkowicie zamyka przepływ. Jest to zawór odcinający (kulowy), którego zadaniem jest otwieranie i zamykanie przepływu, a nie jego regulacja. Zawór zwrotny przepuszcza ciecz tylko w jedną stronę, dławiący ogranicza natężenie przepływu, a przelewowy upuszcza ciecz po przekroczeniu nastawionego ciśnienia.

Dlaczego tak

Zawór 1V1 ma dwa wejścia sterujące (oznaczone 1), po jednym z każdego zaworu krańcowego 1S1 i 1S2, i jedno wyjście do siłownika 1A1. Sygnał na wyjściu pojawia się tylko wtedy, gdy OBA wejścia są jednocześnie zasilone — to jest właśnie funkcja logiczna AND. Zawór realizujący funkcję OR przepuszczałby sygnał już przy jednym z dwóch wejść.

Dlaczego tak

Element 1V2 jest dołączony do przewodu tłocznego zaraz za pompą i połączony z przewodem powrotnym, a jego symbol zawiera sprężynę ze strzałką regulacji nastawy — tak rysuje się zawór przelewowy, zwany też maksymalnym. Otwiera się on dopiero po przekroczeniu nastawionego ciśnienia i upuszcza nadmiar cieczy do zbiornika, chroniąc pompę i cały układ przed przeciążeniem. Przepływ w jednym kierunku zapewniałby zawór zwrotny, natężenie przepływu do siłownika reguluje zawór dławiący, a oczyszczaniem cieczy zajmuje się filtr oznaczony 1F1.

Dlaczego tak

Indukcyjny czujnik zbliżeniowy wykrywa obiekty na zasadzie prądów wirowych, które powstają tylko w materiałach przewodzących prąd — czyli w metalach, np. w stali. Porcelana, włókna naturalne i tworzywa polimerowe nie przewodzą prądu, więc nie wywołują zmiany sygnału wyjściowego.

Dlaczego tak

O typie instalacji decyduje sposób poprowadzenia przewodu neutralnego i ochronnego. Na schemacie przewody N i PE są rozdzielone na całej długości — od punktu uziemienia przy transformatorze aż do odbiorników — co odpowiada układowi TN-S. W układzie TN-C funkcje te pełni jeden przewód PEN, w TT odbiornik ma własne uziemienie niezależne od uziemienia źródła, a w IT punkt neutralny źródła nie jest uziemiony bezpośrednio.

Dlaczego tak

Próg 30 mA jest ustaloną wartością prądu różnicowego zapewniającą ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym dla ludzi — to standardowa czułość wyłączników różnicowoprądowych stosowanych do ochrony dodatkowej. Wartości 300 mA i 500 mA stosuje się w ochronie przeciwpożarowej, a nie przeciwporażeniowej.

Dlaczego tak

Drobne rysy na precyzyjnie obrobionej i często chromowanej powierzchni tłoczyska usuwa się polerowaniem — delikatną operacją, która wygładza powierzchnię bez znacznego ubytku materiału. Szlifowanie usuwa zbyt dużo materiału, a azotowanie i nawęglanie to obróbki cieplno-chemiczne, a nie naprawa powierzchni.

Dlaczego tak

Producenci wyłączników różnicowoprądowych zalecają comiesięczne sprawdzenie ich sprawności przez naciśnięcie przycisku „TEST” — symuluje on prąd różnicowy i potwierdza, że mechanizm wyzwalający wciąż działa.

Dlaczego tak

Opis wprost podaje, że LPS33W to „piezoresistive pressure sensor” działający jako cyfrowy barometr i wykrywający ciśnienie bezwzględne (absolute pressure) — to jednoznacznie czujnik ciśnienia, nie naprężeń, temperatury ani pola magnetycznego.

Dlaczego tak

Połączenie nierozłączne można rozdzielić tylko przez zniszczenie łącznika lub samych łączonych elementów — spoina spawalnicza spełnia ten warunek. Połączenia śrubowe, wpustowe i kołkowe są rozłączne: da się je rozebrać i złożyć ponownie bez uszkodzenia części.

Dlaczego tak

Różnica jest funkcjonalna, nie geometryczna ani materiałowa: oś tylko podpiera osadzone na niej części i przenosi obciążenia poprzeczne, natomiast wał dodatkowo przenosi moment obrotowy, czyli napęd. Oś może przy tym być zarówno nieruchoma, jak i obracać się razem z osadzonym elementem.

Dlaczego tak

Przekładnia łańcuchowa przenosi napęd przez zazębienie ogniw z kołem, więc z założenia nie ma poślizgu, i sprawdza się przy większych odległościach między wałami. Przekładnia pasowa (z wyjątkiem zębatej) i cierna opierają się na tarciu, więc poślizg jest w nie wpisany, a sprzęgło sztywne łączy wały leżące w jednej osi, nie równoległe.

Dlaczego tak

Zespół przygotowania powietrza (FRL — filtr, reduktor, smarownica) oczyszcza sprężone powietrze z zanieczyszczeń i kondensatu, ustala stabilne ciśnienie robocze i — jeśli układ tego wymaga — dozuje mgłę olejową. Pompa, zawór przelewowy i akumulator to elementy układu hydraulicznego, nie pneumatycznego.

Dlaczego tak

W siłowniku jednostronnego działania sprężone powietrze wykonuje pracę tylko w jednym kierunku ruchu; powrót zapewnia wbudowana sprężyna albo obciążenie zewnętrzne. Doprowadzenie powietrza na przemian do dwóch komór to cecha siłownika dwustronnego działania.

Dlaczego tak

Zawór przelewowy otwiera się po przekroczeniu nastawionego ciśnienia i kieruje nadmiar cieczy z powrotem do zbiornika, chroniąc pompę, przewody i odbiorniki przed przeciążeniem. Magazynowanie energii to zadanie akumulatora hydraulicznego, a oczyszczanie oleju — filtru.

Dlaczego tak

Styk zwierny (NO, normally open) jest rozwarty, dopóki cewka aparatu nie zostanie zasilona — wtedy się zamyka. Styk rozwierny (NC, normally closed) zachowuje się odwrotnie i to on jest zamknięty w spoczynku; rozróżnienie obu decyduje o poprawnym działaniu obwodu sterowania.

Dlaczego tak

Czujnik indukcyjny działa przez zaburzenie pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez cewkę, co wywołuje wyłącznie materiał przewodzący — czyli metal. Do wykrywania tworzyw, szkła czy cieczy stosuje się czujnik pojemnościowy, który reaguje na zmianę przenikalności elektrycznej otoczenia.

Dlaczego tak

RCD porównuje prąd wpływający i wypływający — różnica oznacza, że część prądu odpływa poza obwód, np. przez ciało człowieka, i wtedy wyłącznik odcina zasilanie. Przed przeciążeniem i zwarciem chroni wyłącznik nadprądowy, a przed przepięciami — ogranicznik przepięć; RCD żadnej z tych ról nie pełni.

Dlaczego tak

Sprężone powietrze zawsze zawiera parę wodną, która skrapla się w filtrze — nieusunięty kondensat trafia do siłowników i zaworów, powodując korozję i zacieranie. Kontrola szczelności ogranicza z kolei straty ciśnienia. Wymiana oleju dotyczy układu hydraulicznego, a nie pneumatycznego.

Dlaczego tak

Narzędzia izolowane przechodzą fabryczną próbę napięciową znacznie powyżej wartości znamionowej, a oznaczenie 1000 V wskazuje najwyższe napięcie przemienne, przy którym producent gwarantuje ochronę użytkownika. Jest to wartość graniczna, a nie wymagana. Przed każdym użyciem narzędzie trzeba obejrzeć — pęknięcie lub nacięcie izolacji unieważnia całą ochronę, niezależnie od tego, jak niedawno je sprawdzano.

Dlaczego tak

W połączeniu wciskowym średnica czopa jest większa od średnicy otworu, więc po złożeniu — na zimno pod prasą albo przez nagrzanie piasty i skurcz po ostygnięciu — materiał obu części pozostaje odkształcony sprężyście. Powstały nacisk powierzchniowy wywołuje tarcie i to ono przenosi moment obrotowy; żaden dodatkowy element nie jest potrzebny. Wpust, kołek i spoina to odrębne rodzaje połączeń, wykorzystujące odpowiednio kształt, element pośredni albo trwałe spojenie materiału.

Dlaczego tak

Łożysko ślizgowe pracuje prawidłowo dopiero wtedy, gdy obracający się czop wciągnie smar i utworzy nośny film olejowy — przy rozruchu tego filmu jeszcze nie ma, więc występuje tarcie mieszane i opory są duże. W łożysku tocznym elementy toczne przenoszą obciążenie od pierwszego obrotu, dlatego moment rozruchowy jest niewielki. Pozostałe stwierdzenia są odwrotne do prawdy: przy bardzo dużych prędkościach przewagę mają łożyska ślizgowe, a łożyska toczne wymagają smarowania i są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia.

Dlaczego tak

Sieć sprężonego powietrza pracuje przy ciśnieniu wyższym i zmiennym, a układ wykonawczy wymaga wartości stałej — reduktor obniża ciśnienie do nastawionej wartości i utrzymuje ją niezależnie od wahań po stronie zasilania. Podnoszeniem ciśnienia zajmuje się sprężarka, oczyszczaniem filtr z separatorem, a smarowaniem naolejacz; wszystkie trzy są odrębnymi elementami tego samego zespołu przygotowania powietrza.

Dlaczego tak

Cała zaleta napędu hydraulicznego bierze się z praktycznej nieściśliwości cieczy: ruch pompy przekłada się natychmiast na ruch siłownika, a układ zachowuje sztywność pod obciążeniem. Pęcherzyki powietrza są ściśliwe, więc część przemieszczenia zostaje pochłonięta na ich sprężanie — ruch staje się skokowy i „miękki”, a przy gwałtownym sprężaniu dochodzi do kawitacji i uszkodzeń. Powietrze nie zwiększa lepkości ani nie chłodzi cieczy, a olej hydrauliczny jest izolatorem.

Dlaczego tak

Oba aparaty działają na tej samej zasadzie — prąd w cewce zamyka obwód magnetyczny i przestawia zestyki — ale stycznik projektuje się do łączenia obwodów mocy: ma zestyki główne o dużej obciążalności i komory gaszeniowe, które przerywają łuk powstający przy wyłączaniu prądu. Przekaźnik przełącza obwody sterownicze o małych prądach. Rodzaj napięcia cewki, zwłoka czasowa i podtrzymanie stanu są cechami wykonania, a nie różnicą między tymi dwoma aparatami.

Dlaczego tak

Litera „g” w oznaczeniu charakterystyki oznacza wkładkę pełnozakresową — przerywa zarówno prądy zwarciowe, jak i długotrwałe przeciążenia. Druga litera wskazuje przedmiot zabezpieczenia, a „G” to zastosowanie ogólne (przewody i instalacje). Wkładki oznaczone „aM” są częściowozakresowe i chronią wyłącznie przed zwarciem, dlatego stosuje się je do silników w połączeniu z osobnym zabezpieczeniem przeciążeniowym. Przed porażeniem chroni wyłącznik różnicowoprądowy, a nie wkładka topikowa.

Dlaczego tak

Elementy toczne muszą przebijać się przez smar wypełniający wolną przestrzeń — im go więcej, tym większa praca ubijania i mieszania, która zamienia się w ciepło. Przegrzany smar traci właściwości, a temperatura węzła rośnie, co skraca trwałość łożyska. Dlatego producenci podają stopień napełnienia (zwykle rzędu jednej trzeciej wolnej przestrzeni), a nie zalecenie „im więcej, tym lepiej”. Zablokowanie łożyska nadmiar smaru nie powoduje.