Test MEC.03 — zestaw 24

Dlaczego tak

W mechanizmie krzyża maltańskiego sworzeń korby w czasie jednego obrotu wchodzi do jednego rowka i przesuwa krzyż o jedną podziałkę, czyli o 360°/z, gdzie z to liczba rowków; przy 6 rowkach jest to 60°. Kąt 90° odpowiada najczęściej spotykanemu krzyżowi z 4 rowkami, stąd częsta pomyłka. Przez pozostałą część obrotu korby krzyż stoi zablokowany.

Dlaczego tak

Luz najmniejszy występuje, gdy otwór ma wymiar najmniejszy, a wałek największy: Lmin = EI − es = 0 − (−0,007) = 0,007 mm. Wartość 0,041 mm to luz największy, obliczony jako ES − ei = 0,021 − (−0,020), dlatego bywa wskazywana przez pomyłkę. Liczba 0,013 mm to tolerancja wałka, a 0,021 mm — tolerancja otworu, a nie luzy.

Dlaczego tak

Litera S oznacza stal konstrukcyjną, liczba 235 — minimalną granicę plastyczności w MPa dla najmniejszych grubości, a symbol JR — wymaganą pracę łamania 27 J w temperaturze +20°C. Najczęstszą pomyłką jest odczytanie liczby jako wytrzymałości na rozciąganie, która dla tej stali wynosi ok. 360–510 MPa. Zawartość węgla podaje się w oznaczeniach typu C45, a stal nierdzewną oznacza symbol X.

Dlaczego tak

Symbol CLP oznacza olej do przemysłowych przekładni zębatych z dodatkami przeciwutleniającymi, przeciwkorozyjnymi i przeciwzatarciowymi (EP), a liczba 220 — klasę lepkości ISO VG 220. Oleje HLP są olejami hydraulicznymi i nie mają wymaganych dodatków EP, choć klasa lepkości może się zgadzać, co czyni je kuszącą pomyłką. Olej o lepkości 22 byłby dla przekładni zdecydowanie za rzadki.

Dlaczego tak

Nagrzanie stali austenitycznej do ok. 450–850°C w czasie spawania powoduje wydzielanie węglików chromu na granicach ziaren i zubożenie ich otoczenia w chrom; w środowisku korozyjnym ubytki postępują wtedy wzdłuż granic ziaren, często bez widocznych zmian na powierzchni. Korozja wżerowa tworzy punktowe ubytki, a szczelinowa rozwija się w wąskich szczelinach, np. pod uszczelką. Zapobiega się jej, stosując stal niskowęglową lub stabilizowaną.

Dlaczego tak

Powierzchnie pasowane muszą zachować wymiar i dać się łatwo oczyścić przed montażem, dlatego chroni się je tymczasowo — smarem lub olejem konserwującym i papierem nasączonym inhibitorem korozji. Farba, powłoka proszkowa czy cynk ogniowy tworzą trwałe warstwy o grubości dziesiątych części milimetra, które zmieniłyby średnicę czopa i wymagałyby trudnego usuwania. Takie powłoki stosuje się na konstrukcjach, nie na czopach.

Dlaczego tak

Według PN-EN ISO 8501-1 stopień Sa 2½ oznacza bardzo dokładne czyszczenie strumieniowo-ścierne: powierzchnia jest wolna od zgorzeliny, rdzy i starych powłok, a ewentualne pozostałości są widoczne jedynie jako lekkie plamki lub przebarwienia. Całkowicie jednolita, metaliczna powierzchnia to wyższy stopień Sa 3. Usunięcie tylko luźnej rdzy odpowiada Sa 1, a czyszczenie szczotką ręczną oznacza się symbolem St.

Dlaczego tak

Kołek stożkowy wbity w otwór rozwiercony rozwiertakiem stożkowym ustala części bez luzu, a po demontażu i ponownym wbiciu wchodzi głębiej, kompensując zużycie — dlatego dokładność ustalenia nie spada przy wielokrotnym montażu. Otwór pod kołek stożkowy właśnie trzeba rozwiercić, więc odpowiedź o braku rozwiercania jest błędna. Połączenie kołkowe jest rozłączne i nie przenosi większego momentu niż walcowe.

Dlaczego tak

Gwint zewnętrzny wykonuje się ręcznie narzynką w oprawce, a pręt toczy się na średnicę nieco mniejszą od nominalnej, np. 11,8 mm dla M12, bo materiał wypływa przy gwintowaniu; fazka na końcu ułatwia nakierowanie narzynki. Średnica 10,2 mm to wiertło pod gwint wewnętrzny M12, które bywa przez pomyłkę stosowane do pręta — gwint byłby niepełny. Gwintownikiem nacina się gwint wewnętrzny.

Dlaczego tak

Wpust najpierw dopasowuje się do rowka wału i osadza w nim, sprawdzając, czy nad nim pozostaje luz względem dna rowka w piaście; dopiero wtedy nasuwa się piastę, a na końcu zabezpiecza ją przed przesunięciem osiowym, np. pierścieniem osadczym lub nakrętką. Dopasowywanie wpustu po nasunięciu piasty jest niewykonalne, a zabezpieczenie osiowe przed nasunięciem piasty uniemożliwia jej montaż.

Dlaczego tak

W hartowaniu indukcyjnym cewka indukuje w warstwie wierzchniej prądy wirowe, które w kilka sekund nagrzewają ją do temperatury hartowania, po czym natryskowo się ją chłodzi; powierzchnia staje się twarda, a rdzeń zachowuje ciągliwość. Nasycanie węglem to nawęglanie, a azotem — azotowanie, czyli obróbki cieplno-chemiczne zmieniające skład warstwy. Powolne studzenie z piecem to wyżarzanie, które zmiękcza stal.

Dlaczego tak

Rozwiertak obraca się zawsze w kierunku skrawania, także podczas wyjmowania go z otworu, ponieważ obrót wsteczny powoduje zakleszczanie się wiórów między ostrzami a ścianką, rysy na powierzchni otworu i wykruszanie ostrzy. Ruchy wahadłowe są właściwe przy gwintowaniu gwintownikiem i dlatego bywają przez pomyłkę przenoszone na rozwiercanie. Rozwiercanie wymaga smarowania i równomiernego, umiarkowanego posuwu.

Dlaczego tak

Płaskość sprawdza się, przykładając liniał krawędziowy w kilku kierunkach do powierzchni i oceniając szczelinę świetlną lub mierząc ją szczelinomierzem; alternatywnie stosuje się płytę traserską z tuszem. Kątownik służy do sprawdzania prostopadłości, a przymiar kreskowy ma za małą rozdzielczość. Suwmiarka mierzy wymiary, a nie odchyłki kształtu powierzchni, a promieniomierz — promienie zaokrągleń.

Dlaczego tak

Zmiana długości wynosi ΔL = α · L · ΔT = 12·10⁻⁶ · 500 mm · 10 K = 0,06 mm, więc w temperaturze odniesienia 20°C wałek jest krótszy o 0,06 mm. Przy wymiarach z tolerancją rzędu kilkudziesięciu mikrometrów taka różnica ma znaczenie, dlatego pomiary dokładne wykonuje się po wyrównaniu temperatur. Wynik 0,6 mm lub 0,006 mm to błąd przesunięcia przecinka przy potęgach dziesięciu.

Dlaczego tak

Z drugiej zasady dynamiki F = m · a wynika, że 1 N = 1 kg · 1 m/s², czyli siła nadająca masie jednego kilograma przyspieszenie jednego metra na sekundę do kwadratu. Siła nadająca 1 kg przyspieszenie 9,81 m/s² to ciężar 1 kg, czyli dawny kilogram-siła, równy ok. 9,81 N. Podniesienie 1 kg na wysokość 1 m opisuje pracę (energię) w dżulach, a nie siłę.

Dlaczego tak

Z równania momentów względem prawej podpory: R_A · 6 = 4 · (6 − 2) + 2 · (6 − 5) = 16 + 2 = 18 kN·m, więc R_A = 3 kN. Z równania sum rzutów sił na pion R_B = 6 − 3 = 3 kN, co potwierdza wynik. Odpowiedź 4 kN przypisuje lewej podporze siłę leżącą bliżej niej, a 6 kN to suma obciążeń, która rozkłada się na obie podpory.

Dlaczego tak

Sworzeń w widełkach jest ścinany dwuciętnie, więc siła rozkłada się na dwa przekroje: τ = F / (2 · A) = 10 000 N / (2 · 100 mm²) = 50 N/mm² = 50 MPa. Wynik 100 MPa otrzymuje się, pomijając drugi przekrój ścinania, co jest najczęstszym błędem. Wartości 25 MPa i 200 MPa wynikają z błędnego mnożenia lub dzielenia przez liczbę przekrojów.

Dlaczego tak

Farad (F) jest jednostką pojemności elektrycznej, a µF to mikrofarad, czyli jedna milionowa farada — typowy rząd wielkości kondensatorów rozruchowych i pracy silników jednofazowych. Indukcyjność wyraża się w henrach (H), rezystancję w omach (Ω), a ładunek elektryczny w kulombach (C). Litera „F” w oznaczeniu bywa mylona z innymi wielkościami, ale jednoznacznie wskazuje pojemność.

Dlaczego tak

Dioda prostownicza przewodzi prąd, gdy jest spolaryzowana w kierunku przewodzenia, i blokuje go w kierunku zaporowym, dlatego z diod buduje się prostowniki zamieniające prąd przemienny na jednokierunkowy. Kondensator elektrolityczny ma oznaczoną biegunowość, co bywa mylone z jednokierunkowym przewodzeniem, ale służy do gromadzenia ładunku i wygładzania napięcia. Dławik i potencjometr przewodzą w obu kierunkach.

Dlaczego tak

Przetwornik pomiarowy zamienia wielkość fizyczną na znormalizowany sygnał analogowy, np. 4–20 mA, proporcjonalny do temperatury, dzięki czemu sterownik zna jej wartość w każdej chwili. Termostat bimetalowy też reaguje na temperaturę, ale daje tylko sygnał dwustanowy: przekroczono nastawę lub nie — stąd częsta pomyłka. Presostat reaguje na ciśnienie, a przekaźnik termiczny na prąd silnika.

Dlaczego tak

Siłownik wahadłowy, np. z wirnikiem łopatkowym lub z zębatką i kołem zębatym, zamienia energię sprężonego powietrza na obrót o ograniczony, nastawny kąt, np. 90° lub 180°, i służy do obracania chwytaków czy przekładania detali. Ciągły obrót z regulowaną prędkością zapewnia silnik pneumatyczny lub elektryczny, a nie siłownik wahadłowy, i to jest najczęstsza pomyłka. Długie ruchy liniowe realizuje się siłownikami beztłoczyskowymi lub osiami liniowymi.

Dlaczego tak

Czujnik pojemnościowy reaguje na zmianę pojemności wywołaną zbliżeniem materiału o innej przenikalności elektrycznej niż powietrze, także niemetalowego, i może działać przez niemetalową ściankę zbiornika. Czujnik indukcyjny wykrywa wyłącznie metale, więc nie zauważy granulatu z tworzywa, co jest najczęstszą pomyłką. Kontaktron wymaga magnesu, a czujnik krańcowy — mechanicznego kontaktu z materiałem.

Dlaczego tak

Sprężone powietrze zawiera parę wodną, która wykraplając się w przewodach i zaworach powoduje korozję i wypłukiwanie smaru. Osuszacz chłodniczy schładza powietrze, para skrapla się i jest odprowadzana spustem, a powietrze wraca do sieci z niskim punktem rosy. Magazynowaniem powietrza zajmuje się zbiornik, a dodawaniem mgły olejowej — smarownica w zespole przygotowania powietrza.

Dlaczego tak

Polecenie „utnij” obcina obiekt na krawędzi tnącej, czyli w punkcie przecięcia z innym obiektem, usuwając wskazany fragment. Polecenie „wydłuż” działa odwrotnie — przedłuża obiekt do krawędzi granicznej, dlatego bywa z nim mylone. „Rozbij” rozkłada złożone obiekty, np. bloki, na elementy proste, a „skaluj” zmienia wielkość całego obiektu.

Dlaczego tak

Na podstawie nośności dynamicznej łożyska, obciążenia i prędkości obrotowej program oblicza trwałość nominalną L10 — liczbę godzin pracy, którą osiągnie co najmniej 90% łożysk; pozwala to sprawdzić, czy łożysko wystarczy na wymagany okres. Masa łożyska jest daną katalogową i nie zależy od obciążenia. Moment dokręcania nakrętki i ceny u dystrybutorów nie wynikają z obliczeń doboru.

Dlaczego tak

Normy ISO opracowuje Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna dla całego świata, normy EN — europejskie komitety normalizacyjne dla krajów członkowskich CEN i CENELEC, a normy PN — Polski Komitet Normalizacyjny dla Polski. Często myli się kolejność ISO i EN, bo normy europejskie są w Polsce obowiązkowo wprowadzane do zbioru PN. Zasięg terytorialny maleje jednak od ISO, przez EN, do PN.

Dlaczego tak

Smarowniczka ma zawór kulkowy, który otwiera się pod ciśnieniem smaru tłoczonego smarownicą ręczną lub pneumatyczną i zamyka po jej odłączeniu, chroniąc wnętrze przed zanieczyszczeniami. Zużyty smar usuwa się przez korek spustowy lub otwór wylotowy po przeciwnej stronie oprawy, dlatego mylenie tych elementów jest częste. Poziom oleju kontroluje się wziernikiem lub bagnetem.

Dlaczego tak

Uszczelka pod pokrywą łożyskową często działa jak podkładka regulacyjna: jej grubość ustala położenie pokrywy, a więc luz osiowy łożysk, dlatego nowa uszczelka musi mieć tę samą grubość i być odporna na olej. Masa silikonowa nałożona w dowolnej ilości zmienia odległość pokrywy, a jej nadmiar może dostać się do wnętrza przekładni. Guma naturalna pęcznieje w oleju mineralnym, a zwykły karton nasiąka.

Dlaczego tak

Udźwig podany w instrukcji to największa masa ładunku łącznie z zawiesiem, jaką wolno podnosić; jego przekroczenie jest zakazane bez względu na prędkość czy wysokość podnoszenia. Powolne podnoszenie zmniejsza siły dynamiczne, ale nie zmienia tego, że wciągnik jest przeciążony o 15%, dlatego jest kuszącą, lecz błędną odpowiedzią. Przestawianie zabezpieczeń przeciążeniowych jest niedopuszczalne.

Dlaczego tak

Ciśnienie otwarcia zaworu przelewowego ustawia się śrubą regulacyjną, kontrolując wynik manometrem o odpowiednim zakresie, podłączonym do złącza pomiarowego układu przed zaworem; nastawę zabezpiecza się potem nakrętką kontrującą. Moment na śrubie regulacyjnej nie odpowiada jednoznacznie ciśnieniu, bo zależy od sprężyny i tarcia, więc klucz dynamometryczny jest błędnym wyborem. Termometr i szczelinomierz nie mierzą ciśnienia.

Dlaczego tak

Drgania dwukrotnie przekraczające wartość dopuszczalną świadczą o błędzie montażu lub wadzie, np. niewspółosiowości wałów, niewyważeniu wirnika, luźnym mocowaniu lub miękkiej stopie, i szybko niszczą łożyska oraz uszczelnienie. Kontrolujący przerywa próbę i ustala przyczynę. Liczenie na to, że drgania same zmaleją po dotarciu, jest częstym błędem — docieranie nie usuwa niewspółosiowości ani niewyważenia.

Dlaczego tak

W napędzie wielopasowym pasy muszą mieć jednakową długość roboczą, dlatego wymienia się je kompletem: nowy, krótszy pas przenosi większość obciążenia i szybko się niszczy, a stare ślizgają się. Mocniejsze napięcie nie wyrówna różnic długości, tylko przeciąży łożyska i wały. Praca na trzech starych pasach zmniejsza przenoszony moment, więc obsługę trzeba uznać za wykonaną niewłaściwie.

Dlaczego tak

Zapis „co nastąpi wcześniej” oznacza, że wymianę wykonuje się po osiągnięciu pierwszego z dwóch limitów; tu wcześniej upłynął czas 12 miesięcy, choć liczba godzin pracy jest mniejsza. Olej starzeje się także w czasie postoju — utlenia się i chłonie wilgoć — dlatego producent podaje limit kalendarzowy. Odpowiedzi oparte tylko na godzinach pracy pomijają ten warunek.

Dlaczego tak

Prace w szafie wykonuje się po odłączeniu i zabezpieczeniu zasilania, a pył usuwa odkurzaczem i miękkim pędzlem, dzięki czemu zostaje on wyciągnięty na zewnątrz. Przedmuchiwanie sprężonym powietrzem jest popularne, ale wdmuchuje pył w styki, przekaźniki i wentylatory, a pod napięciem grozi porażeniem. Woda z detergentem i olej osadzają się na aparatach i sprzyjają przebiciom.

Dlaczego tak

Wymiana oleju w układzie hydraulicznym wymaga oleju o rodzaju i klasie lepkości podanych w dokumentacji, nowych wkładów filtrów, które wymienia się razem z olejem, oraz szczelnego pojemnika na olej przepracowany jako odpad niebezpieczny; olej wlewa się najlepiej przez filtr lub agregat filtracyjny. Olej o przypadkowej lepkości pogarsza pracę pompy. Rozpuszczalnik pozostawiony w układzie niszczy uszczelnienia.

Dlaczego tak

Olej spuszcza się po krótkiej pracy, gdy jest ciepły i rzadki, a zanieczyszczenia są w nim zawieszone; przed otwarciem korka napęd wyłącza się i zabezpiecza przed uruchomieniem. Następnie czyści się korek magnetyczny, wkręca go, napełnia przekładnię świeżym olejem i sprawdza poziom. Uruchamianie przekładni bez oleju, jak w jednej z błędnych kolejności, grozi jej zatarciem.

Dlaczego tak

Dokumentacja obsługi ma odzwierciedlać rzeczywiste czynności i spostrzeżenia: ilość uzupełnionego oleju pozwala śledzić jego zużycie, a duży ubytek w krótkim czasie wskazuje na wyciek, który trzeba zdiagnozować. Pominięcie wpisu, bo „to drobiazg”, sprawia, że narastający problem zostaje niezauważony aż do awarii. Wpisanie wymiany zamiast uzupełnienia fałszuje historię maszyny.

Dlaczego tak

Stal ma większy moduł sprężystości i wytrzymałość niż żeliwo szare, więc korpus spawany może mieć cieńsze ścianki i mniejszą masę; nie wymaga też modelu ani formy, co obniża koszt przy pojedynczych egzemplarzach. Lepsze tłumienie drgań jest zaletą żeliwa szarego dzięki płatkom grafitu, a nie stali, dlatego ta odpowiedź odwraca porównanie. Korpusy spawane po wyżarzeniu odprężającym obrabia się skrawaniem.

Dlaczego tak

Montaż z niepełną zamiennością zakłada statystycznie, że skrajne odchyłki wszystkich części rzadko występują jednocześnie, więc tolerancje można rozszerzyć, obniżając koszt wykonania, a nieliczne zespoły poza wymaganiami poprawia się. Przy całkowitej zamienności każda kombinacja części daje wymagany luz, bez wyjątków. Montaż selekcyjny wymaga sortowania części, a kompensacyjny — elementu regulacyjnego.

Dlaczego tak

W metodzie dopasowania wymaganą dokładność uzyskuje się, obrabiając jedną z części na stanowisku montażowym, np. skrobaniem, docieraniem lub piłowaniem, i wielokrotnie sprawdzając przyleganie; dopasowanej pary nie można potem zamieniać z innymi. Łączenie dowolnych części bez obróbki to zamienność, sortowanie na grupy — montaż selekcyjny, a dobór elementu wymiennego — montaż z kompensacją.