Test MEC.08 — zestaw 30

Dlaczego tak

Oznaczenie stopu miedzi zaczyna się od symbolu miedzi Cu (składnik podstawowy, tu ok. 58 %), po którym podaje się symbole i zawartości głównych dodatków: Zn 39 % i Pb 3 %. Stop miedzi z cynkiem to mosiądz, a ołów poprawia jego skrawalność, dlatego mosiądz ten stosuje się na części toczone na automatach. Wariant z 39 % miedzi kusi, ale liczby po symbolu odnoszą się do pierwiastka, który bezpośrednio je poprzedza, a nie do miedzi.

Dlaczego tak

Zgrzewanie łączy metale dzięki nagrzaniu miejsca styku (prądem, tarciem, płomieniem) i wywarciu docisku, najczęściej bez spoiwa — przykładem jest zgrzewanie punktowe blach. Spawanie kusi, bo też nadtapia brzegi łączonych części, ale odbywa się bez docisku, zwykle z dodatkiem spoiwa tworzącego spoinę. Przy lutowaniu łączone części się nie topią, a klejenie nie wymaga nagrzewania do stanu plastycznego.

Dlaczego tak

Jeżeli przyrząd wskazuje +0,02 mm, gdy powinien wskazywać zero, każde wskazanie jest zawyżone o 0,02 mm i trzeba tę wartość odjąć: 24,37 mm − 0,02 mm = 24,35 mm. Wynik 24,39 mm kusi, bo powstaje po dodaniu poprawki zamiast jej odjęcia. Wynik 24,37 mm pomija błąd zera, a 24,17 mm to odjęcie 0,2 zamiast 0,02 mm; najlepiej zresztą przed pomiarem wyzerować mikrometr.

Dlaczego tak

Z drugiej zasady dynamiki F = m · a, więc 1 N = 1 kg · 1 m/s² — to siła, która masie jednego kilograma nadaje przyspieszenie jednego metra na sekundę kwadrat. Wariant z prędkością 1 m/s kusi, bo różni się tylko jednostką, ale siła wywołuje zmianę prędkości, czyli przyspieszenie, a nie samą prędkość. Podniesienie 1 kg na wysokość 1 m to praca (ok. 9,81 J), a nie siła.

Dlaczego tak

Siły zbieżne przecinają się w jednym punkcie, więc nie tworzą momentu, a warunkiem równowagi jest zerowa wypadkowa: suma rzutów na oś x i suma rzutów na oś y muszą być równe zeru, co graficznie oznacza zamknięty wielobok sił. Wariant z sumą wartości kusi, ale wartości sił są zawsze dodatnie i nie mogą się zerować — liczą się kierunki. Równe wartości sił nie gwarantują równowagi, jeśli kierunki są przypadkowe.

Dlaczego tak

Macki nie mają podziałki: rozstawia się je na wymiar przedmiotu, a następnie mierzy rozstaw ramion przymiarem kreskowym lub porównuje z innym przedmiotem, np. przy toczeniu kilku jednakowych średnic. Bezpośredni odczyt z dokładnością 0,01 mm kusi, bo macki dotykają przedmiotu jak mikrometr, ale odczytu nie dają wcale, a ich dokładność zależy od wyczucia. Środek wałka wyznacza się środkownikiem, a kąt prosty sprawdza kątownikiem.

Dlaczego tak

Wysokościomierz suwmiarkowy stoi na płycie traserskiej i mierzy odległości od jej powierzchni z dokładnością noniusza 0,02 mm, a jego ostrze może też służyć do trasowania. Przymiar kreskowy kusi, bo również mierzy wysokość od płyty, ale jego dokładność odczytu to ok. 0,5–1 mm. Mikrometr 0–25 mm ma zbyt mały zakres, a kątownik nie ma podziałki.

Dlaczego tak

Największa szczelina między liniałem a powierzchnią jest równa grubości najgrubszego listka, który da się w nią wsunąć, czyli ok. 0,05 mm — to więcej niż dopuszczalne 0,04 mm, więc powierzchnię trzeba poprawić. Wariant „listek 0,06 nie wchodzi” kusi, bo brzmi jak potwierdzenie dobrej płaskości, ale wyznacza tylko górną granicę szczeliny. Wynik 0,01 mm to różnica listków, a 0,11 mm — ich suma.

Dlaczego tak

Przed postojem usuwa się wióry i chłodziwo, a obrobione, niemalowane powierzchnie — prowadnice, śruby, wrzeciono — pokrywa się olejem lub smarem konserwującym, który odcina dostęp wilgoci; maszynę dobrze jest też przykryć. Mycie wodą z detergentem kusi jako dokładne czyszczenie, ale pozostawiona woda wywoła rdzę na prowadnicach. Farba na powierzchniach roboczych zniszczyłaby ich współpracę.

Dlaczego tak

Frez palcowy dwuostrzowy ma ostrza tnące także na czole, więc może zagłębić się w materiał w środku wałka, a jego promień tworzy zaokrąglone końce rowka odpowiadające kształtowi wpustu typu A. Frez tarczowy kusi, bo również wykonuje rowki wpustowe, ale daje rowki otwarte lub o końcach o dużym promieniu, wybiegające ku krawędzi czopa. Frez walcowy obrabia płaszczyzny, a frez kątowy — skośne powierzchnie.

Dlaczego tak

Fazka na początku czopa ułatwia wejście noża i nakręcanie nakrętki oraz zapobiega zadziorom, a podcięcie (rowek wyjściowy) przy odsadzeniu daje miejsce na wycofanie noża bez uderzenia w odsadzenie. Obie operacje wykonuje się przed gwintowaniem, w tym samym zamocowaniu. Hartowanie kusi jako sposób na trwały gwint, ale zahartowanego czopa nie da się toczyć zwykłym nożem, a szlifowanie przed gwintowaniem byłoby stratą pracy.

Dlaczego tak

Współrzędnościowa maszyna pomiarowa sondą dotykową wyznacza położenie punktów w przestrzeni, a oprogramowanie oblicza z nich średnice, rozstawy osi i odchyłki położenia oraz tworzy raport dla całego korpusu. Wysokościomierz z płytą kusi, bo pozwala mierzyć położenie otworów, ale tylko w jednym kierunku naraz, ręcznie i bez raportu wszystkich odchyłek. Suwmiarka i sprawdziany tłoczkowe nie wyznaczają położenia otworów względem baz.

Dlaczego tak

Zmiana średnicy Δd = d · α · ΔT = 50 mm · 11,5 · 10⁻⁶ 1/K · 25 K ≈ 0,014 mm, a ponieważ wałek stygnie, średnica zmaleje: 50,012 − 0,014 ≈ 49,998 mm. Wynik 50,026 mm kusi, bo powstaje po dodaniu poprawki zamiast jej odjęcia. Wynik 50,012 mm pomija wpływ temperatury, a 49,868 mm to błąd przesunięcia przecinka (0,144 mm) — dlatego wymiary kontroluje się po ostygnięciu.

Dlaczego tak

Kołki ustalające wyznaczają dokładne położenie pokrywy względem korpusu, dlatego wbija się je zaraz po założeniu pokrywy, a dopiero potem wkręca i dokręca śruby, które tylko dociskają części. Dokręcenie śrub przed kołkami kusi, bo pokrywa jest już przytrzymana, ale może się nieznacznie przesunąć i kołki nie wejdą w otwory albo wymuszą naprężenia. Pomijanie śrub osłabia połączenie.

Dlaczego tak

Otulina zasadowa chłonie wilgoć, a woda rozkłada się w łuku, wprowadzając do spoiny wodór, który powoduje porowatość i pęknięcia zimne; dlatego takie elektrody przed użyciem suszy się w piecu w temperaturze i czasie podanych przez producenta i przechowuje w cieplarce. Zwiększenie prądu kusi jako sposób „wypalenia” wilgoci, ale nie usuwa wodoru, a grozi przegrzaniem elektrody i przepaleniem materiału. Przetarcie szmatką usuwa tylko wilgoć z powierzchni.

Dlaczego tak

Prasy montażowe z czujnikami siły i przemieszczenia zapisują przebieg wciskania każdej tulei; zbyt mała siła oznacza za mały wcisk, a zbyt duża — ryzyko uszkodzenia lub ukosowania, więc wyrób spoza okna granicznego jest odrzucany. Badanie radiograficzne kusi jako dokładna metoda, ale służy do wykrywania wad wewnętrznych materiału i spoin, a nie do oceny wcisku. Wyciskanie tulei niszczy połączenie, a same oględziny nic nie mówią o sile wcisku.

Dlaczego tak

Wydłużony łańcuch ma większą podziałkę niż koło, więc rolki wspinają się na zęby i trą o ich jedną stronę, co z czasem zaostrza zęby w haczyki; dlatego łańcuch i koło wymienia się zwykle razem. Zbyt gęsty smar kusi jako błąd obsługi, ale mógłby co najwyżej utrudnić smarowanie przegubów, a nie nadać zębom tak charakterystycznego kształtu. Niska temperatura i krótki czas pracy nie powodują takiego zużycia.

Dlaczego tak

Bicie czołowe to różnica największego i najmniejszego wskazania czujnika dotykającego czoła koła podczas pełnego obrotu; mierzy się je blisko obwodu, gdzie odchyłka jest największa. Przesuwanie wału osiowo kusi, bo czujnik też wskaże ruch, ale tak mierzy się luz osiowy, a nie bicie. Pojedynczy odczyt bez obrotu niczego nie mówi o biciu, a ćwierć obrotu nie obejmuje całego obwodu.

Dlaczego tak

Nierówna, chrzęszcząca praca czystego łożyska świadczy o uszkodzeniu bieżni lub elementów tocznych, a wyczuwalny ręką luz — o zużyciu; łożyska tocznego nie naprawia się, więc kwalifikuje się je do wymiany. Wariant ze zmniejszeniem luzu po wcisku kusi, bo wcisk rzeczywiście nieco zmniejsza luz, ale nie usuwa uszkodzeń powierzchni tocznych. Smar może chwilowo wyciszyć łożysko, lecz nie przywraca bieżni.

Dlaczego tak

Najpierw roztacza się wyrobiony otwór na średnicę pod tuleję, aby nadać mu prawidłowy kształt, następnie wciska tuleję z wciskiem, a na końcu obrabia jej otwór na wymiar nominalny — wciśnięcie zmniejsza średnicę wewnętrzną tulei, więc obróbka wykańczająca musi być ostatnia. Wariant z obróbką tulei przed wciśnięciem kusi, bo wydaje się prostszy, ale po wcisku otwór zmniejszy się i odkształci. Napawanie nie jest częścią tulejowania.

Dlaczego tak

Pasy klinowe zakłada się po zmniejszeniu rozstawu osi — przesuwa się silnik na płycie napinającej — tak aby swobodnie weszły w rowki, a następnie napina się je do wartości z dokumentacji i sprawdza ustawienie kół. Podważanie śrubokrętem kusi, bo pozwala założyć pas bez przesuwania silnika, ale rozciąga i uszkadza kord pasa oraz krawędzie rowków. Zakładanie przy pracującym napędzie grozi wciągnięciem palców.

Dlaczego tak

Elastomer EPDM jest odporny na wodę, ale pęcznieje i traci właściwości w kontakcie z olejami i smarami mineralnymi, dlatego do jego montażu stosuje się smar silikonowy, glicerynę lub wodę z mydłem. Smar maszynowy kusi, bo jest pod ręką i dobrze ułatwia montaż, ale sprawi, że o-ring po pewnym czasie się odkształci i zacznie przeciekać. Olej przekładniowy i pasta z olejem działają tak samo szkodliwie.

Dlaczego tak

System duplex łączy powłokę cynkową, która chroni stal katodowo nawet po uszkodzeniu, z powłoką malarską, która chroni cynk przed szybkim zużyciem — razem dają trwałość większą niż suma obu powłok osobno. Czernienie kusi, bo jest prostą powłoką ochronną, ale zapewnia jedynie słabą, dekoracyjną ochronę w suchych warunkach. Olejowanie jest krótkotrwałe, a fosforanowanie bez farby nie chroni w środowisku z solą.

Dlaczego tak

Wymagane ugięcie to 16 mm/m · 0,75 m = 12 mm; zmierzone 18 mm oznacza, że pas ugina się bardziej niż powinien, czyli jest za słabo napięty i będzie się ślizgał. Wariant „niewiele więcej niż 16 mm” kusi, bo porównuje wynik z wartością dla rozstawu 1 m, a tu rozstaw jest mniejszy. Wynik 21 mm powstaje po podzieleniu 16 przez 0,75 zamiast pomnożenia.

Dlaczego tak

„Feeler gauge” to szczelinomierz — komplet stalowych listków o znanej grubości, którymi sprawdza się szczeliny i luzy, np. między połówkami sprzęgła. Czujnik zegarowy kusi, bo też służy do pomiaru małych odległości przy osiowaniu, ale po angielsku to „dial indicator” lub „dial gauge”. Suwmiarka to „calliper”, a manometr — „pressure gauge”.

Dlaczego tak

Po przekroczeniu granicy plastyczności Re materiał płynie — odkształca się trwale przy praktycznie stałej sile — dlatego Re jest podstawą do obliczania naprężeń dopuszczalnych w konstrukcjach. Wariant z największą siłą kusi, bo też jest charakterystycznym punktem próby rozciągania, ale opisuje wytrzymałość na rozciąganie Rm. Pęknięcie kończy próbę, a koniec proporcjonalności to granica stosowalności prawa Hooke'a.

Dlaczego tak

Przedrostek mega (M) oznacza mnożnik 10⁶, więc 2 MΩ = 2 · 1 000 000 Ω = 2 000 000 Ω. Wynik 2 000 Ω kusi, bo powstaje po pomyleniu mega z kilo (k = 10³). Wynik 0,002 Ω to pomylenie mega z mili (m = 10⁻³), co przy rezystancji izolacji oznaczałoby zwarcie, a 200 000 Ω wynika z błędu o jeden rząd wielkości.

Dlaczego tak

Cofnięcie gwintownika łamie ciągły wiór na krótkie odcinki, które mieszczą się w rowkach wiórowych; bez tego wiór zapycha rowki, opór rośnie i kruchy gwintownik łatwo pęka w otworze. Wygładzanie zwojów kusi jako cel, ale cofanie nie skrawa — dokładność gwintu zapewnia kolejny gwintownik z kompletu. Średnica gwintu zależy od wymiaru gwintownika i otworu, a nie od cofania.

Dlaczego tak

Powierzchnia kulista na końcu sworznia jest bryłą obrotową, więc wykonuje się ją toczeniem: na tokarce CNC przez interpolację łuku, nożem kształtowym o promieniu R10 albo przyrządem do toczenia kulistego. Frezowanie kusi, bo pozwala uzyskać różne kształty, ale frez walcowy obrabia płaszczyzny i nie da kulistej powierzchni obrotowej. Struganie daje powierzchnie prostoliniowe, a wiercenie — otwory.

Dlaczego tak

W strugarce wzdłużnej ruch główny wykonuje stół z przedmiotem, a nóż zamocowany na suporcie belki wykonuje okresowy posuw — dzięki temu można obrabiać długie płaszczyzny i prowadnice. Strugarka poprzeczna kusi, bo też struga płaszczyzny, ale ruch posuwisto-zwrotny wykonuje w niej nóż na suwaku, a przedmiot jest nieruchomy podczas skrawania. Dłutownica pracuje nożem w pionie, a przeciągarka — przeciągaczem.

Dlaczego tak

Materiał zahartowany obrabia się na gotowo ściernie, a dokładne otwory w tulejach — na szlifierce do otworów, na której ściernica pracuje wewnątrz obracającego się przedmiotu, zapewniając dokładność H6 i małą chropowatość. Rozwiertak kusi, bo również wykańcza otwory w klasie H7, ale ze stali szybkotnącej nie skrawa stali zahartowanej. Nóż HSS i frez palcowy również nie poradzą sobie z twardym materiałem.

Dlaczego tak

Pryzma (wycięcie w kształcie litery V) samoczynnie centruje wałek, tak że jego oś leży w płaszczyźnie symetrii pryzmy, a imadło maszynowe pewnie go dociska — wiertło trafia wtedy w środek i nie spycha przedmiotu. Mocowanie na płaskim stole kusi, bo jest szybkie, ale walec styka się ze stołem tylko linią i może się obracać pod naciskiem wiertła. Trzymanie w ręku jest niebezpieczne, a w uchwycie wiertarskim mocuje się narzędzie.

Dlaczego tak

Naddatek na stronę (na promieniu) wynosi (52 − 45) : 2 = 3,5 mm, a głębokość skrawania mierzy się na promieniu, więc wystarczą dwa przejścia, np. 2 mm i 1,5 mm. Wynik 4 kusi, bo powstaje po podzieleniu całej różnicy średnic 7 mm przez 2 mm, czyli po pomyleniu naddatku na średnicy z głębokością skrawania. Jedno przejście wymagałoby głębokości 3,5 mm, większej niż dopuszczalna.

Dlaczego tak

Połączenie nitowe jest nierozłączne — aby zdjąć pokrywę, trzeba by ściąć lub wywiercić nity, a przy każdym przeglądzie wykonać nowe — dlatego nie stosuje się go do części regularnie demontowanych. Połączenia śrubowe, także z kołkami ustalającymi, oraz zatrzaskowe są rozłączne i pozwalają wielokrotnie zdejmować pokrywę bez niszczenia elementów. Wariant z kołkami kusi, bo kołki wbija się ciasno, ale można je wybić i ponownie użyć.

Dlaczego tak

Przy spawaniu elektrodą otuloną zaleca się łuk krótki, o długości zbliżonej do średnicy rdzenia elektrody; łuk zbyt długi powoduje rozpryski, słabą osłonę jeziorka, porowatość i podtopienia. Długi łuk kusi, bo łatwiej go utrzymać i lepiej widać jeziorko, ale pogarsza jakość spoiny. Dociskanie elektrody do jeziorka gasi łuk i powoduje przyklejanie się elektrody.

Dlaczego tak

Zmęczenie cieplne powstaje, gdy powierzchnia jest cyklicznie nagrzewana i chłodzona: warstwa wierzchnia rozszerza się i kurczy względem chłodniejszego rdzenia, a powtarzające się naprężenia cieplne tworzą charakterystyczną siatkę pęknięć. Ścieranie kusi, bo matryca rzeczywiście się ściera, ale daje rysy i ubytki, a nie siatkę pęknięć. Korozja elektrochemiczna wymaga elektrolitu, a zatarcie — współpracy dwóch ślizgających się powierzchni.

Dlaczego tak

Pierścień osadczy zewnętrzny osadzony na wale zdejmuje się, rozszerzając go — służą do tego szczypce do pierścieni zewnętrznych, których końcówki wchodzą w otworki pierścienia i rozchylają się przy ściśnięciu rękojeści. Szczypce do pierścieni wewnętrznych kuszą, bo wyglądają podobnie, ale ich końcówki się zbliżają, co służy do ściskania pierścieni osadzanych w otworach. Podważanie śrubokrętem odkształca pierścień i grozi jego wystrzeleniem.

Dlaczego tak

Długość łuku liczy się po warstwie obojętnej, na promieniu r + g/2 = 6 + 2 = 8 mm: ćwierć okręgu to π/2 · 8 mm ≈ 12,6 mm, więc L ≈ 50 + 30 + 12,6 = 92,6 mm. Wynik 89,4 mm kusi, bo powstaje po przyjęciu promienia wewnętrznego 6 mm, przez co półfabrykat byłby za krótki. Wynik 95,7 mm liczy łuk po promieniu zewnętrznym 10 mm, a 80 mm pomija łuk.

Dlaczego tak

Fazkę pogłębiaczem stożkowym wykonuje się po wywierceniu otworu, a przed gwintowaniem: ułatwia ona wprowadzenie i prowadzenie gwintownika, a pierwszy zwój gwintu nie wywija się na powierzchnię. Wykonanie fazki po gwintowaniu kusi, bo usuwa zadziory, ale pogłębiacz uszkadza wtedy pierwsze zwoje, a gwintownik od początku pracował bez prowadzenia. Przed wierceniem nie ma jeszcze otworu, który można by sfazować.

Dlaczego tak

Powiercanie to wiercenie wiertłem o większej średnicy w istniejącym otworze — stosuje się je np. przy otworach odlewanych albo przy wierceniu dużych otworów w dwóch etapach, co zmniejsza siłę posuwową. Rozwiercanie kusi, bo też dotyczy istniejącego otworu, ale wykonuje się je rozwiertakiem, usuwając bardzo mały naddatek w celu uzyskania dokładności i gładkości. Pogłębianie obrabia tylko wejście otworu, a nawiercanie wykonuje płytkie wgłębienie pod wiercenie.