Test MEC.08 — zestaw 35

Dlaczego tak

Przedrostek EN AW oznacza aluminium i jego stopy do przeróbki plastycznej (W — wrought), a seria 6xxx to stopy Al-Mg-Si; symbol T6 oznacza stan przesycony i sztucznie starzony, czyli utwardzony wydzieleniowo. Stop odlewniczy kusi, bo to także stop aluminium, ale oznacza się go przedrostkiem EN AC. Aluminium techniczne należy do serii 1xxx, a stal oznacza się zupełnie innymi symbolami, np. S355 czy 42CrMo4.

Dlaczego tak

Ulepszanie cieplne polega na hartowaniu i odpuszczaniu w wysokiej temperaturze (ok. 500–650 °C); daje strukturę zapewniającą wysoką wytrzymałość i granicę plastyczności przy dobrej udarności, dlatego stosuje się je na wały ze stali stopowych do ulepszania, takich jak 42CrMo4. Hartowanie z niskim odpuszczaniem kusi, bo daje jeszcze większą twardość, ale materiał pozostaje kruchy, co jest właściwe dla narzędzi, a nie wałów. Nawęglanie dotyczy stali niskowęglowych, a wyżarzanie zmiękczające obniża wytrzymałość.

Dlaczego tak

Przy ukośnym ustawieniu suwmiarki szczęki obejmują przekrój ukośny walca, czyli elipsę, której wymiar w tym kierunku jest większy od średnicy, więc odczyt jest zawyżony; prowadnica musi być prostopadła do osi wałka, a pomiar powtarza się, lekko kołysząc suwmiarką i szukając najmniejszego wskazania. Odpowiedź „zaniżony” kusi, bo kontakt krawędzią kojarzy się z niepełnym objęciem przedmiotu, ale geometria przekroju ukośnego daje zawsze wymiar większy. Dokładność noniusza nie usuwa błędu ustawienia.

Dlaczego tak

Para sił to dwie siły równe co do wartości, równoległe i przeciwnie skierowane, nieleżące na jednej prostej; jej wypadkowa jest równa zeru, ale wywołuje ona obrót, a jej moment to iloczyn wartości jednej siły i odległości między nimi: M = 20 N · 0,3 m = 6 N·m. Odpowiedź „0 N·m” kusi, bo siły się znoszą, ale znoszą się tylko w sensie przesunięcia, a nie obrotu. Wynik 12 N·m powstaje po pomnożeniu sumy sił przez ramię, a 3 N·m — po użyciu połowy odległości.

Dlaczego tak

Na równi pochyłej ciężar rozkłada się na składową prostopadłą do równi, równoważoną przez reakcję podłoża, i składową równoległą, która ciągnie skrzynię w dół: G · sin 30° = 1000 · 0,5 = 500 N; tyle wynosi siła potrzebna do zachowania równowagi. Wynik 866 N kusi, bo powstaje z użycia cosinusa, ale to składowa prostopadła, która dociska skrzynię do rampy. Wynik 577 N daje tangens, a 1000 N oznaczałoby podnoszenie skrzyni w pionie.

Dlaczego tak

Nacisk powierzchniowy oblicza się, dzieląc siłę przez rzut powierzchni styku na płaszczyznę prostopadłą do siły, czyli przez iloczyn średnicy sworznia i grubości ucha: p = F / (d · g) = 4000 N / (10 mm · 8 mm) = 50 N/mm² = 50 MPa. Wynik 500 MPa kusi, bo powstaje po podzieleniu siły tylko przez grubość ucha, co daje jednostkę N/mm, a nie naprężenie. Wyniki 25 i 100 MPa to błędne podwojenie lub połowa powierzchni styku.

Dlaczego tak

Moc czynną odbiornika trójfazowego oblicza się ze wzoru P = √3 · U · I · cos φ = 1,73 · 400 · 10 · 0,85 ≈ 5890 W, czyli ok. 5,9 kW. Wynik 3,4 kW kusi, bo powstaje ze wzoru dla obwodu jednofazowego (U · I · cos φ), ale pomija czynnik √3 właściwy dla układu trójfazowego. Wynik 6,9 kW to moc pozorna (bez cos φ), a 4,0 kW — zwykły iloczyn napięcia i prądu.

Dlaczego tak

Suwmiarka modułowa ma podziałkę pionową, którą ustawia się na wysokość od wierzchołka zęba do cięciwy pomiarowej, i poziomą, którą mierzy się grubość zęba na tej wysokości; wynik porównuje się z wartością wyznaczoną z modułu i liczby zębów. Pomiar nad wałeczkami kusi, bo także służy do kontroli kół, ale wymaga wałeczków i mikrometru. Luz międzyzębny mierzy się czujnikiem lub szczelinomierzem, a liczby zębów nie wyznacza się suwmiarką.

Dlaczego tak

Małe otwory sprawdza się kalibrowanymi trzpieniami (sprawdzianami trzpieniowymi) stopniowanymi co 0,01 mm: średnica otworu leży między średnicą największego trzpienia, który wchodzi, a najmniejszego, który już nie wchodzi. Suwmiarka kusi, bo ma szczęki do pomiarów wewnętrznych, ale przy otworze 3 mm ledwo się mieszczą, a dokładność 0,1 mm jest za mała. Mikrometr zewnętrzny nie mierzy otworów, a wzornik do gwintów służy do skoku gwintu.

Dlaczego tak

Gdyby rowek był symetryczny, obie odległości byłyby równe; różnica 20,10 − 19,90 = 0,20 mm oznacza, że rowek jest przesunięty w stronę mniejszego wymiaru o połowę tej różnicy, czyli o 0,10 mm — o tyle jedna odległość jest większa, a druga mniejsza od wartości średniej 20,00 mm. Wynik 0,20 mm kusi, bo jest bezpośrednią różnicą pomiarów, ale ta różnica jest dwukrotnością przesunięcia. Wynik 0,00 mm byłby prawdziwy tylko przy równych pomiarach.

Dlaczego tak

Przy sprężaniu powietrza wykrapla się z niego woda, która zbiera się na dnie zbiornika; codzienne spuszczanie kondensatu zapobiega korozji zbiornika od wewnątrz i przedostawaniu się wody do instalacji i narzędzi. Wymiana oleju kusi, bo jest ważną czynnością obsługową, ale wykonuje się ją okresowo, po określonej liczbie godzin pracy. Zawór bezpieczeństwa sprawdza się, uruchamiając go zgodnie z instrukcją, a nie przez demontaż, a podnoszenie ciśnienia ponad nominalne jest niedopuszczalne.

Dlaczego tak

Wiertła typu W mają rowki wiórowe o dużym kącie pochylenia linii śrubowej, co daje duży kąt natarcia i ułatwia odprowadzanie długich wiórów z miękkich, ciągliwych materiałów, takich jak aluminium i miedź. Wiertła typu H kuszą, bo ich nazwa kojarzy się z „trudnymi” materiałami, ale mają mały kąt pochylenia rowków i są przeznaczone do materiałów twardych i kruchych, np. mosiądzu czy tworzyw sztucznych. Typ N to wiertła ogólnego przeznaczenia do stali.

Dlaczego tak

Wiertło dotykające pochyłej powierzchni najpierw jedną krawędzią skrawającą ześlizguje się i ugina, przez co otwór wychodzi przesunięty i krzywy, a wiertło może się złamać; dlatego najpierw frezuje się frezem palcowym płaskie gniazdo prostopadłe do osi otworu, potem nawierca, a na koniec wierci. Nawiercenie bezpośrednio w pochyłej powierzchni kusi, bo nawiertak jest sztywny, ale także zsuwa się po ukosie. Frezowanie gniazda po wierceniu nie naprawi już przesuniętego otworu.

Dlaczego tak

Sprawdzian położenia (sprawdzian rozstawu) ma kołki rozmieszczone zgodnie z nominalnym położeniem otworów i o średnicy uwzględniającej tolerancję położenia; jeśli kołnierz da się nałożyć na wszystkie kołki jednocześnie, otwory są prawidłowo rozmieszczone. Sprawdzian tłoczkowy kusi, bo także służy do seryjnej kontroli otworów, ale sprawdza tylko średnicę pojedynczego otworu, a nie położenie otworów względem siebie. Czujnik i promieniomierz nie oceniają rozstawu otworów.

Dlaczego tak

W liniale sinusowym wysokość stosu płytek h, rozstaw wałeczków L i kąt α łączy zależność sin α = h / L = 25,882 / 100 = 0,25882, czemu odpowiada kąt 15°. Wynik 75° kusi, bo powstaje z użycia funkcji cosinus, ale wtedy wyznacza się kąt dopełniający, a nie kąt pochylenia. Wynik 25°53′ powstaje przez odczytanie wysokości płytek wprost jako kąta, a 14°30′ — przez błędne zaokrąglenie.

Dlaczego tak

Spoiny sczepne utrzymują elementy w ustalonym położeniu, a dzięki nim można jeszcze przed spawaniem właściwym zmierzyć wymiary i przekątne ramy i skorygować ustawienie, rozbijając w razie potrzeby sczepinę. Spawanie od razu wszystkich spoin kusi, bo jest szybsze, ale wykryty potem błąd wymiarowy jest trudny lub niemożliwy do poprawienia. Sczepianie po spawaniu właściwym nie ma sensu, a spawanie jednego boku przed sczepieniem całości wywołuje odkształcenia.

Dlaczego tak

W zgrzewaniu punktowym ciepło wydziela się dzięki przepływowi prądu przez styk blach, dlatego powierzchnie muszą być czyste: rdza, zgorzelina i farba zwiększają rezystancję i powodują rozpryski oraz nierówne zgrzeiny, a olej się przypala. Farba podkładowa kusi, bo chroni przed korozją, ale izoluje styk; stosuje się wyłącznie specjalne podkłady przewodzące. Smar grafitowy zanieczyszcza zgrzeinę, a ukosowanie dotyczy spawania doczołowego, nie zgrzewania na zakładkę.

Dlaczego tak

Kreska z lakieru kontrolnego jest prostym wskaźnikiem: jeśli śruba choć trochę się obróciła, kreska na łbie przestaje pokrywać się z kreską na podłożu, co wykrywa się wzrokiem bez narzędzi i bez naruszania połączenia. Odkręcanie i ponowne dokręcanie kusi, bo wydaje się dokładniejsze, ale zużywa gwinty i podkładki i niszczy oznaczenie. Dokręcanie o pół obrotu przeciąża śruby, a długość śruby nie mówi nic o jej napięciu.

Dlaczego tak

Przemienniki częstotliwości mogą powodować napięcia na wale, które rozładowują się przez łożysko; mikrowyładowania w filmie smarnym nadtapiają bieżnię, tworząc charakterystyczne, regularne prążki („tarkę”), i przypalają smar. Zanieczyszczenie ścierne kusi, bo również matowi bieżnię, ale daje nieregularne rysy i wgniecenia, a nie uporządkowane prążki. Woda wywołuje plamy rdzy, a zbyt ciasne pasowanie zmniejsza luz i powoduje przegrzanie bez takiego wzoru.

Dlaczego tak

Luz promieniowy to przemieszczenie wału w kierunku prostopadłym do osi; mierzy się go czujnikiem zegarowym opartym o czop tuż przy łożysku, unosząc wał (np. dźwignią) i opuszczając go, a różnica wskazań odpowiada luzowi. Przesuwanie wału osiowo kusi, bo także jest pomiarem luzu czujnikiem, ale daje luz osiowy, a nie promieniowy. Pomiar średnicy czopa lub oprawy ocenia zużycie tych części, a nie luz w łożysku.

Dlaczego tak

Wymiar 9,92 mm jest o 0,044 mm mniejszy od dolnego wymiaru granicznego 9,964 mm, więc wpust ma luz w rowkach, który przy zmiennym obciążeniu szybko wyrabia rowki wału i piasty. Wpust jest tanią, znormalizowaną częścią, dlatego się go wymienia, a nie regeneruje. Obrócenie wpustu kusi, bo „świeże” boki mogłyby pracować inaczej, ale jego szerokość pozostaje ta sama, a luz nie znika. Ponowny montaż bez zmian oznacza świadome pozostawienie części poza tolerancją.

Dlaczego tak

Ostre zakończenie pęknięcia działa jak karb, w którym przy obciążeniu, nagrzewaniu lub zszywaniu pęknięcie łatwo rośnie dalej; wywiercone na jego końcach otwory zaokrąglają wierzchołek i zatrzymują rozprzestrzenianie. Dopiero potem pęknięcie ukosuje się lub oczyszcza i naprawia wybraną metodą. Podgrzewanie kusi, bo żeliwo spawa się często na gorąco, ale nagrzewa się je w kontrolowany sposób po przygotowaniu, a nie do czerwoności przed oczyszczeniem.

Dlaczego tak

Łożysko montuje się najpierw na tym elemencie, z którym ma pasowanie ciasne, przykładając siłę do pierścienia pasowanego ciasno — tu do wewnętrznego — tak aby nie przenosiła się ona przez kulki; potem wał z łożyskiem wsuwa się do oprawy z pasowaniem luźnym. Wciskanie łożyska przez oba pierścienie kusi, bo jest właściwe, gdy oba pasowania są ciasne, ale tutaj jest zbędne. Wciskanie wału w łożysko osadzone w oprawie przenosi siłę przez kulki i uszkadza bieżnie.

Dlaczego tak

Luz łożysk stożkowych ustala się przez przesunięcie osiowe jednego z pierścieni, najczęściej zmieniając grubość pakietu podkładek regulacyjnych (kalibrowanych) pod pokrywą; mierzy się luz czujnikiem i dobiera podkładki do wartości z dokumentacji. Uszczelka gumowa kusi, bo też zmienia odległość pokrywy od korpusu, ale jest ściśliwa, więc luz zmieniałby się pod obciążeniem i z temperaturą. Podkładki sprężyste zabezpieczają śruby, a klejenie pierścienia uniemożliwia regulację.

Dlaczego tak

Anodowanie wytwarza na aluminium elektrolitycznie grubszą, twardą warstwę tlenku glinu, która chroni przed korozją i ścieraniem, a dzięki porowatej strukturze daje się barwić przed uszczelnieniem. Cynkowanie ogniowe kusi, bo jest uznaną metodą zabezpieczania elementów pracujących na zewnątrz, ale stosuje się je na stali, a aluminium nie potrzebuje ochrony protektorowej cynkiem. Czernienie i fosforanowanie dotyczą przede wszystkim stali.

Dlaczego tak

Przy obrocie o 180° czujnik przechodzi z jednej strony obwodu na przeciwną, więc różnica wskazań obejmuje przesunięcie osi dwukrotnie; rzeczywiste przesunięcie osi to połowa odczytu: 0,20 / 2 = 0,10 mm. Wynik 0,20 mm kusi, bo jest bezpośrednim odczytem czujnika, ale jest to pełne bicie, a nie przesunięcie. Wynik 0,40 mm podwaja błędnie odczyt, a 0,05 mm dzieli go dwukrotnie za dużo.

Dlaczego tak

„Hacksaw” to piłka ręczna do metalu z wymiennym brzeszczotem napiętym w oprawce, a zdanie mówi o przecięciu pręta („bar”) na długość. Piła tarczowa kusi, bo zawiera słowo „saw”, ale po angielsku nazywa się „circular saw”, a do drewna nie tnie się prętów stalowych. Nożyce do blachy to „tin snips” lub „shears”, a pilnik — „file”, którym nie przecina się pręta na długość.

Dlaczego tak

Rozwiertak obraca się zawsze tylko w kierunku skrawania, także przy wyjmowaniu, bo obrót wsteczny powoduje, że wióry dostają się pod ostrza, rysują gładką powierzchnię otworu i mogą wykruszyć krawędzie skrawające. Wykręcanie „do tyłu” kusi, bo tak postępuje się z gwintownikiem, który bez cofania nie wyjdzie z gwintu, ale rozwiertak nie ma gwintu. Wyciąganie bez obrotu zostawia rysy wzdłużne, a wybijanie uszkadza narzędzie i otwór.

Dlaczego tak

Płaskie ściany sześciokąta wykonuje się frezowaniem, a równy podział obwodu co 60° zapewnia podzielnica (lub głowica podziałowa), w której mocuje się wałek; często frezuje się jednocześnie dwie równoległe ściany zespołem frezów tarczowych. Toczenie kusi, bo wałek i tak jest toczony, ale tokarką uzyskuje się powierzchnie obrotowe, a nie płaskie ściany. Wiercenie z piłowaniem to obróbka ręczna o małej dokładności, a szlifierka do wałków obrabia powierzchnie walcowe.

Dlaczego tak

Frezarka uniwersalna to frezarka pozioma wspornikowa ze stołem obrotowym w płaszczyźnie poziomej; po skręceniu stołu o kąt pochylenia linii śrubowej i sprzężeniu podzielnicy ze śrubą pociągową stołu można frezować rowki śrubowe. Frezarka obwiedniowa kusi, bo także wykonuje uzębienia śrubowe, ale służy do kół zębatych frezem ślimakowym i ma inną budowę. Frezarka pionowa ma pionowe wrzeciono i zwykle nieobrotowy stół, a bramowa przeznaczona jest do dużych przedmiotów.

Dlaczego tak

Wiertarka magnetyczna mocuje się elektromagnesem bezpośrednio do stalowej belki, zapewniając sztywność i prostopadłość, a wiertło koronowe (trepanacyjne) wycina tylko pierścień materiału, więc duże otwory wierci się szybko przy niewielkiej mocy. Wiertarka kolumnowa kusi, bo dobrze wierci duże otwory, ale wymaga przyniesienia przedmiotu do maszyny, co przy zamontowanej belce jest niemożliwe. Wiertarka stołowa ma ten sam problem, a wkrętarka nie ma ani mocy, ani sztywności do otworów Ø26 mm.

Dlaczego tak

Wytaczak ma ostrze na końcu wydłużonego trzonka, dzięki czemu można nim obrabiać powierzchnie wewnętrzne otworu wcześniej wywierconego lub odlanego; stosuje się go do powiększania otworów na wymiar, toczenia rowków wewnętrznych i wykańczania. Przecinak kusi, bo również ma wąską, wysuniętą część roboczą, ale służy do odcinania i toczenia głębokich rowków, a nie do obróbki wnętrza otworu. Zdzieraki i wykańczaki proste obrabiają powierzchnie zewnętrzne.

Dlaczego tak

Szczęki twarde stykają się z tuleją wąskimi powierzchniami, więc cienka ścianka odkształca się w trójkąt, a po zwolnieniu z uchwytu wytoczony otwór przestaje być okrągły. Szczęki miękkie wytacza się na średnicę tulei, dzięki czemu obejmują ją na dużej powierzchni i rozkładają nacisk. Podkładka pod jedną szczękę kusi, bo chroni powierzchnię przed odciśnięciem, ale nie zmniejsza odkształcenia, a nawet wywołuje mimośrodowość. Sam kieł nie przeniesie momentu skrawania.

Dlaczego tak

Drgania samowzbudne powstają, gdy układ obrabiarka–uchwyt–przedmiot–narzędzie jest zbyt mało sztywny dla danych warunków skrawania; ogranicza się je, skracając wysięg noża i przedmiotu, podpierając przedmiot (kieł, podtrzymka) i zmieniając prędkość obrotową, a czasem promień naroża i posuw. Zwiększenie głębokości skrawania kusi, bo przy niektórych drganiach pomaga mocniejszy docisk, ale zwykle zwiększa siły i nasila drgania. Dłuższy wysięg zmniejsza sztywność, a ciecz obróbkowa nie wzbudza drgań.

Dlaczego tak

Nitonakrętkę osadza się przez spęczenie jej tulejki w otworze blachy, podobnie jak nit, więc nie można jej usunąć bez zniszczenia — jest to połączenie nierozłączne; śrubę wkręconą w jej gwint można natomiast wielokrotnie wykręcać i wkręcać, więc to połączenie jest rozłączne. Klasyfikacja „oba rozłączne” kusi, bo w zespole jest gwint, ale nitonakrętka sama nie jest wkręcana, lecz zakuwana. Dla całego zespołu decyduje rodzaj każdego połączenia z osobna.

Dlaczego tak

Elektrody zasadowe przy prądzie stałym spawa się zwykle z elektrodą na biegunie dodatnim (biegunowość odwrotna), co zapewnia stabilny łuk i dobre wtopienie; zalecaną biegunowość producent podaje na opakowaniu. Biegunowość ujemna kusi, bo jest stosowana np. przy wielu elektrodach rutylowych i przy spawaniu TIG stali, ale dla elektrod zasadowych łuk jest wtedy niestabilny. Przy prądzie stałym biegunowość ma znaczenie, a podłączenie obu przewodów do jednego bieguna nie zamyka obwodu.

Dlaczego tak

Przełom zmęczeniowy ma dwie strefy: gładką, z liniami spoczynkowymi („plażowymi”), wskazującymi kolejne etapy powolnego wzrostu pęknięcia od karbu przy zmiennym obciążeniu, oraz chropowatą strefę resztkową, w której pozostały przekrój pękł nagle. Zużycie adhezyjne kusi, bo także dotyczy wałów, ale powoduje przywarcia i wyrwania na powierzchni czopa, a nie pęknięcie przez cały przekrój. Zużycie ścierne i korozja gazowa niszczą powierzchnię stopniowo.

Dlaczego tak

Kołki do otworów nieprzelotowych mają w czole gwint wewnętrzny właśnie po to, by można było wkręcić w niego trzpień ściągacza bezwładnościowego; uderzenia ciężarka przesuwanego po trzpieniu wyciągają kołek osiowo. Wybijak kusi, bo jest typowym narzędziem do kołków, ale wymaga dostępu od drugiej strony, którego w otworze nieprzelotowym nie ma. Rozwiercenie kołka wiertłem tej samej średnicy niszczy pasowany otwór, a szczypce do pierścieni nie chwycą kołka.

Dlaczego tak

Zapis ISO 2768-m oznacza tolerancje ogólne wymiarów liniowych w klasie średniej (m); dla wymiarów powyżej 30 do 120 mm odchyłki wynoszą ±0,3 mm i dotyczą wszystkich wymiarów bez indywidualnie podanych tolerancji. Wartość ±0,15 mm kusi, bo także pochodzi z tej normy, ale dotyczy klasy dokładnej (f), a ±0,8 mm — klasy zgrubnej (c). Tolerancje ogólne wymiarów liniowych są symetryczne, więc zapis 0/+0,3 mm jest błędny.

Dlaczego tak

Piłka ręczna skrawa przy ruchu roboczym do przodu, z dociskiem, a ruch powrotny wykonuje się bez nacisku; dlatego zęby muszą być skierowane od rękojeści, a brzeszczot napięty nakrętką tak, by się nie wyginał i nie pękał. Wariant z zębami do przodu i luźnym brzeszczotem kusi, bo kierunek zębów jest poprawny, ale luźny brzeszczot wygina się, prowadzi krzywo rzaz i łatwo pęka. Zęby skierowane do rękojeści skrawałyby przy ruchu powrotnym, bez docisku.