Test ELE.05 — zestaw 27

Dlaczego tak

Maszyny elektryczne oznacza się okręgiem z literą: „G” to prądnica (generator), a „M” to silnik, natomiast znak „~” wskazuje prąd przemienny. Pomylenie z silnikiem wynika z jednakowego kształtu obu symboli — rozstrzyga litera. Przyrządy pomiarowe również rysuje się w okręgu, ale z symbolem mierzonej wielkości, np. „V” lub „A”, a gniazdo ma zupełnie inny symbol.

Dlaczego tak

Gwiazda z liczbą na podzielni to symbol napięcia probierczego izolacji przyrządu, a liczba podaje jego wartość w kilowoltach — tutaj 2 kV. Klasę dokładności podaje się samą liczbą, np. 1,5, lub liczbą w okręgu, dlatego łatwo ją pomylić z tym symbolem. Kategorię pomiarową oznacza się skrótem CAT z cyfrą rzymską, a nie gwiazdą.

Dlaczego tak

Litera „M” z liczbą oznacza gwint metryczny o podanej średnicy nominalnej w milimetrach, więc „M6” to otwór gwintowany pod śrubę M6 — najpierw wierci się otwór ok. 5 mm, a potem nacina gwint. Otwór gładki oznacza się znakiem średnicy „Ø”, a liczbę otworów podaje się z mnożnikiem, np. „6×”. Wymiary na rysunkach technicznych podaje się w milimetrach, nie w centymetrach.

Dlaczego tak

Zgodnie z zasadami rysunku technicznego krawędzie niewidoczne rysuje się linią kreskową cienką, a widoczne zarysy i krawędzie — linią ciągłą grubą. Linią punktową cienką rysuje się osie symetrii i osie otworów, co jest częstym źródłem pomyłek przy otworach. Linia ciągła falista służy do oznaczania urwania lub przerwania przedmiotu.

Dlaczego tak

Lista połączeń (zestawienie przewodów) to raport tworzony z bazy danych projektu, w którym każdy przewód ma podany początek i koniec, np. zacisk aparatu i zacisk listwy, oraz oznaczenie i przekrój — monter okablowuje szafę według niej. Zestawienie materiałów zawiera tylko listę aparatów do zamówienia, bez połączeń. Odsyłacze pomagają czytać schemat, ale nie tworzą wykazu przewodów.

Dlaczego tak

Konsensus to ogólna zgoda osiągnięta przez uwzględnienie stanowisk zainteresowanych stron i usunięcie istotnych sprzeciwów, choć nie wymaga jednomyślności — to jedna z zasad normalizacji krajowej. Dobrowolność dotyczy stosowania normy po jej przyjęciu, a nie sposobu jej uzgadniania. Spójność oznacza, że zbiór norm nie może zawierać dokumentów sprzecznych ze sobą.

Dlaczego tak

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony przez upoważnioną jednostkę normalizacyjną, którą w Polsce jest Polski Komitet Normalizacyjny — to on przyjmuje i publikuje Polskie Normy. Stowarzyszenie Elektryków Polskich wydaje własne dokumenty, np. arkusze N SEP-E, ale nie są to Polskie Normy. Urząd Dozoru Technicznego kontroluje urządzenia techniczne, a minister stanowi przepisy prawa, a nie normy.

Dlaczego tak

Normy europejskie CENELEC z numerami serii 50000 są opracowywane w Europie od podstaw, natomiast numery serii 60000 mają normy oparte na normach międzynarodowych IEC, np. EN 60204-1 odpowiada IEC 60204-1. Przedrostek PN-EN oznacza, że normę europejską wprowadzono do zbioru Polskich Norm, więc nie jest to norma czysto krajowa. Dokument harmonizacyjny miałby w oznaczeniu skrót HD, a nie EN.

Dlaczego tak

Polskie Normy są chronione prawem autorskim, a ich pełne teksty sprzedaje Polski Komitet Normalizacyjny, który udostępnia je też bezpłatnie do wglądu w swojej czytelni i punktach informacji normalizacyjnej. W Dzienniku Ustaw i w Monitorze Polskim nie publikuje się treści norm — akty prawne mogą najwyżej powoływać numer normy, a wykazy norm zharmonizowanych ogłasza Dziennik Urzędowy UE. Kopie zamieszczane przez firmy bez licencji nie są legalnym źródłem.

Dlaczego tak

Rodzaj instalacji wyznacza zestaw materiałów: instalacja natynkowa w pomieszczeniu wilgotnym wymaga przewodów prowadzonych w rurkach lub korytkach natynkowych oraz puszek, łączników i gniazd hermetycznych o stopniu ochrony co najmniej IP44. Osprzęt IP20 nie chroni przed bryzgami wody, więc w piwnicy nie spełnia wymagań, nawet jeśli przewody ułożono prawidłowo. Puszki i przewody podtynkowe nie odpowiadają też natynkowemu sposobowi wykonania.

Dlaczego tak

Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu obowiązek utrzymania go w należytym stanie technicznym, w tym zlecania okresowych kontroli instalacji elektrycznej i piorunochronnej osobom z odpowiednimi uprawnieniami. Operator sieci odpowiada za sieć do miejsca dostarczenia energii, czyli zwykle do złącza, a nie za instalację w budynku. Projektant i wykonawca odpowiadają za swoją pracę, ale nie za bieżącą eksploatację.

Dlaczego tak

Protokół podpisuje osoba, która wykonała pomiary i ocenę wyników, mająca świadectwo kwalifikacyjne E w zakresie pomiarów — podpis potwierdza, że badania przeprowadził ktoś uprawniony i że bierze on za nie odpowiedzialność. Właściciel budynku jest zleceniodawcą i przechowuje protokół, ale go nie sporządza. Osoba przepisująca wyniki nie wykonywała pomiarów, a inspektor nadzoru odbiera roboty, a nie podpisuje cudzych pomiarów.

Dlaczego tak

Impedancja pętli zwarcia i rezystancja uziemienia wyrażane są w omach, a rezystancja izolacji — w megaomach, czyli również w jednostkach oporu. Czas zadziałania wyłącznika różnicowoprądowego podaje się w milisekundach, prąd różnicowy w miliamperach, a napięcie dotykowe i spadek napięcia w woltach lub procentach. Kolejność faz nie jest wielkością liczbową, tylko stwierdzeniem kierunku wirowania pola.

Dlaczego tak

Histogram pokazuje, ile pomiarów przypadło na kolejne przedziały napięcia, więc od razu widać, jaka część z ponad tysiąca wyników leży poza granicami 207 V i 253 V. Wartość średnia z tygodnia może mieścić się w normie mimo krótkich, częstych przekroczeń, bo uśrednianie je ukrywa. Wykres kołowy dni tygodnia i wykres prądów nie odpowiadają na pytanie o napięcie.

Dlaczego tak

Rezystancja przewodu ochronnego powinna być bliska wartości wynikającej z R = ρ·l/S = 0,0175 · 30 / 2,5 ≈ 0,21 Ω, a wynik prawie dziewięciokrotnie większy wskazuje na luźny lub skorodowany zacisk albo częściowo uszkodzoną żyłę. Wartość 2 Ω nie jest uniwersalnym kryterium — ocenia się wynik względem obliczeń i warunku samoczynnego wyłączenia. Większy przekrój przewodu dawałby rezystancję mniejszą, a nie większą.

Dlaczego tak

Przy połączeniu przelotowym napięcie dociera do kolejnych gniazd przez zaciski poprzednich, więc granica między gniazdami z napięciem i bez niego wskazuje odcinek z przerwą: zaciski gniazda 3, zacisk wejściowy gniazda 4 lub przewód między nimi. Uszkodzony wyłącznik albo przewód przy rozdzielnicy pozbawiłby napięcia wszystkie gniazda, także 1–3. Usterka na ostatnim gnieździe nie odcięłaby gniazd 4 i 5.

Dlaczego tak

Wybiórczość wymaga, aby wyłącznik nadrzędny miał zarówno większy prąd znamionowy różnicowy (co najmniej trzykrotnie), jak i zwłokę czasową, którą zapewnia wyłącznik typu S — wtedy przy doziemieniu w obwodzie zdąży zadziałać tylko wyłącznik 30 mA. Zwykły wyłącznik 100 mA bez zwłoki przy dużym prądzie doziemienia zadziała równocześnie z obwodowym, więc sam większy prąd nie wystarczy. Wyłącznik 10 mA lub 30 mA jako główny wyzwalałby jako pierwszy.

Dlaczego tak

Dla wyłącznika selektywnego typu S przy prądzie IΔn czas zadziałania musi mieścić się między 130 ms a 500 ms — dolna granica gwarantuje zwłokę potrzebną do wybiórczości z wyłącznikami bezzwłocznymi. Czas 80 ms oznacza, że wyłącznik działa jak zwykły i może wyłączać całą instalację razem z obwodowym. Granica 300 ms dotyczy wyłączników ogólnego typu, a nie selektywnych.

Dlaczego tak

Podczas hamowania silnik pracuje jak prądnica i oddaje energię do obwodu pośredniego, w którym rośnie napięcie; tranzystor (czoper hamowania) dołącza wtedy rezystor hamujący, który zamienia tę energię na ciepło. Rezystor ładowania wstępnego działa tylko przy załączaniu zasilania, ograniczając prąd ładowania kondensatorów. Bocznik pomiarowy nie rozprasza energii hamowania, a rezystor rozładowczy pracuje po wyłączeniu przemiennika.

Dlaczego tak

Styk zwierny przycisku JOG połączony równolegle do START zasila cewkę stycznika, a jego styk rozwierny włączony szeregowo ze stykiem samopodtrzymania przerywa obwód podtrzymania na czas wciśnięcia — po zwolnieniu przycisku stycznik odpada. Styk rozwierny włączony szeregowo z cewką odcina ją w chwili wciśnięcia JOG, więc silnik w ogóle nie ruszy. Styk zwierny równoległy do STOP lub do cewki nie daje funkcji pracy impulsowej, a może wręcz zwierać obwód sterowania.

Dlaczego tak

Pierwsza cyfra 5 oznacza ochronę przed pyłem w stopniu, który nie zakłóca działania maszyny, a druga cyfra 5 — ochronę przed strugą wody z dyszy z dowolnego kierunku, czyli warunki mycia wężem. Stopień IP44 chroni tylko przed bryzgami wody i ciałami stałymi większymi niż 1 mm, więc przy myciu strumieniem jest niewystarczający. IP23 i IP20 to wykonania do pomieszczeń suchych i osłoniętych.

Dlaczego tak

Naciąg pasa sprawdza się, naciskając go w połowie rozpiętości między kołami określoną siłą i mierząc ugięcie, które porównuje się z wartością z instrukcji, albo miernikiem naciągu. Zbyt luźny pas ślizga się i grzeje, a zbyt mocno naciągnięty przeciąża łożyska silnika od strony napędu. Prąd jałowy silnika nie zależy wyraźnie od naciągu pasa, a średnice kół nie mówią nic o jego stanie.

Dlaczego tak

Dokumentacja eksploatacyjna ma pokazywać rzeczywisty stan maszyny, więc wpisuje się wynik, jego negatywną ocenę, decyzję o wyłączeniu z eksploatacji i zalecenia, np. suszenie uzwojeń i ponowny pomiar. Sam wynik bez oceny nie informuje następnej zmiany, że silnika nie wolno uruchamiać. Pomijanie lub późniejsze poprawianie wyników fałszuje historię maszyny i utrudnia ocenę tendencji zmian izolacji.

Dlaczego tak

Przekładnię wyznacza się w stanie jałowym: zasila się jedno uzwojenie, zwykle górnego napięcia, a dwa woltomierze mierzą jednocześnie napięcie pierwotne i wtórne, których stosunek jest przekładnią. Napięcie stałe nie indukuje napięcia w drugim uzwojeniu w stanie ustalonym, więc transformator nie transformuje prądu stałego. Woltomierz włączony między obwody pierwotny i wtórny mierzy napięcie przypadkowe, a nie przekładnię.

Dlaczego tak

Błąd graniczny miernika cyfrowego składa się z części proporcjonalnej do wartości mierzonej, 2% · 100,0 Ω = 2,0 Ω, oraz z części stałej, 3 cyfry · 0,1 Ω = 0,3 Ω, co daje ±2,3 Ω. Wynik ±2,0 Ω pomija składnik cyfrowy, a ±5,0 Ω powstaje, gdy 3 cyfry potraktuje się jak 3%. Podanie błędu w protokole pozwala ocenić, czy wynik bliski granicy na pewno ją spełnia.

Dlaczego tak

Przewód pomiarowy pozostawiony w gnieździe prądowym A po wcześniejszym pomiarze prądu tworzy przy pomiarze napięcia zwarcie przez mały bocznik miernika, co grozi łukiem w ręku mierzącego i zniszczeniem przyrządu. Ustawienie najmniejszego zakresu jest błędem — przy nieznanym napięciu zaczyna się od największego lub od trybu automatycznego. Pomiar napięcia wymaga obecności napięcia, więc odłączenie zasilania nie ma tu sensu.

Dlaczego tak

Próbę zwarcia wykonuje się przy obniżonym napięciu, rzędu kilku procent znamionowego, więc strumień w rdzeniu jest mały, rdzeń nie nasyca się, a impedancja zwarcia jest stała — prąd rośnie liniowo z napięciem. Krzywą zaginającą się wskutek nasycenia daje charakterystyka biegu jałowego, co jest najczęstszym pomyleniem. Z kwadratem napięcia rosną w tej próbie straty mocy, a nie prąd.

Dlaczego tak

Dla miedzi przyrost temperatury z metody rezystancyjnej wynosi Δϑ = (R₂ − R₁)/R₁ · (235 + ϑ₁) = 0,70/2,00 · 255 ≈ 89 K, co jest mniejsze od 105 K dopuszczalnych dla klasy F. Wynik 35 K powstaje z przyjęcia 35% wzrostu rezystancji wprost jako stopni, a 70 K — z pomnożenia przyrostu rezystancji przez 100 zamiast przez 235 + ϑ₁. Tak porównuje się wynik próby nagrzewania z danymi z dokumentacji.

Dlaczego tak

Prędkość synchroniczna silnika czterobiegunowego, czyli o dwóch parach biegunów, przy 50 Hz wynosi 60 · 50 / 2 = 1500 obr/min, więc poślizg s = (1500 − 1440) / 1500 = 0,04 = 4%. Wynik 4,2% powstaje po podzieleniu różnicy prędkości przez prędkość wirnika zamiast prędkości synchronicznej. Wartość 96% to stosunek prędkości wirnika do synchronicznej, a nie poślizg.

Dlaczego tak

Zwarcie międzyzwojowe powstaje, gdy zniszczona izolacja lakierowa drutu łączy sąsiednie zwoje jednej fazy; zwarte zwoje tworzą pętlę, w której płynie duży prąd i silnie się nagrzewa. Zwarcie międzyfazowe łączy uzwojenia dwóch różnych faz, a doziemienie — uzwojenie z korpusem maszyny. Przerwa oznacza rozłączenie obwodu uzwojenia, a nie połączenie zwojów.

Dlaczego tak

Mostki łączące zaciski W2, U2 i V2 tworzą gwiazdę, a silnik 400/690 V przy sieci 400 V musi być połączony w trójkąt; w gwieździe każde uzwojenie dostaje tylko 230 V, a moment spada do około jednej trzeciej. Zamiana faz zmienia jedynie kierunek obrotów, nie moment. Nastawa przekaźnika termicznego nie wpływa na rozruch, a uszkodzone łożysko dawałoby hałas i drgania.

Dlaczego tak

Nowe uzwojenie musi mieć takie same parametry jak fabryczne, więc przed wycięciem starego zapisuje się liczbę zwojów w cewce, średnicę drutu, skok uzwojenia, liczbę cewek i układ połączeń — bez tych danych silnik po przezwojeniu może mieć inną prędkość lub moc. Pomiar izolacji spalonego uzwojenia nic nie wnosi, bo i tak zostanie usunięte. Lakierowanie i wymianę łożysk wykonuje się na dalszych etapach naprawy.

Dlaczego tak

Przekaźnik kontroli faz nadzoruje napięcia zasilania i wyłącza silnik przy zaniku fazy, nadmiernej asymetrii lub złej kolejności faz, co chroni przed pracą dwufazową i przed obrotami pompy w złym kierunku. Zwarć nie wyłącza — od tego są bezpieczniki lub wyłącznik silnikowy. Przed przepięciami chroni ogranicznik przepięć, a przed porażeniem samoczynne wyłączenie zasilania.

Dlaczego tak

Bezpieczniki zwarciowe instaluje się po stronie zasilania przemiennika, aby przy uszkodzeniu prostownika lub kondensatorów odłączyć go od sieci i chronić przewody zasilające. Przemiennik sam chroni silnik i przewód wyjściowy przed przeciążeniem i zwarciem elektronicznie, a bezpieczniki między przemiennikiem a silnikiem są zbędne i przy przepaleniu jednego dają pracę niepełnofazową. Do obwodu pośredniego nie montuje się zewnętrznych bezpieczników.

Dlaczego tak

Urządzenie klasy II ma izolację podwójną lub wzmocnioną, więc uszkodzenie jednej warstwy izolacji nie powoduje pojawienia się napięcia na obudowie i przewód ochronny nie jest potrzebny. Łączenie obudowy z przewodem N jest niedopuszczalne, bo przy przerwie N obudowa znajdzie się pod napięciem. Urządzenia klasy 0 nie są dopuszczone w instalacjach w Polsce, a klasa III wymaga zasilania napięciem bardzo niskim SELV lub PELV.

Dlaczego tak

Ciągłość przewodu ochronnego musi być zachowana w każdych warunkach, dlatego nie włącza się w niego łączników, bezpieczników ani styków, a jego połączenia rozłącza się tylko narzędziem. Przeprowadzenie PE przez wyłącznik różnicowoprądowy to częsty błąd: prąd uszkodzeniowy wraca wtedy przez przekładnik i wyłącznik nie zadziała. Przewód PE ma izolację zielono-żółtą, a niebieską — przewód neutralny.

Dlaczego tak

Rezystancja czujników PTC gwałtownie rośnie po osiągnięciu temperatury zadziałania, a przekaźnik wyłącza stycznik, gdy rezystancja obwodu przekroczy próg rzędu kilku kiloomów; przerwa obwodu to rezystancja nieskończenie duża, więc przekaźnik musi zadziałać. Dzięki temu uszkodzony przewód czujnika nie wyłącza ochrony bez wiedzy obsługi. Brak reakcji na przerwę oznaczałby niesprawny przekaźnik.

Dlaczego tak

Gdy samoczynne wyłączenie realizuje wyłącznik różnicowoprądowy, warunek ma postać Zs · IΔn ≤ U₀, czyli Zs ≤ 230 V / 0,03 A ≈ 7667 Ω; prąd zwarcia 230 V / 20 Ω = 11,5 A wielokrotnie przekracza 30 mA, więc wyłącznik zadziała. Wartość 2,87 Ω dotyczyłaby sytuacji, gdyby wyłączać miał sam B16, a ochronę zapewnia tu RCD. W układzie TN-S do oceny nie potrzeba rezystancji uziemienia.

Dlaczego tak

„Terminal” to w angielskiej terminologii elektrycznej zacisk, a „terminal block” to złączka lub listwa zaciskowa, do której przyłącza się przewody, np. na szynie TH35 w szafie. Skojarzenie słowa „terminal” z końcem („ostatni blok”) albo słowa „block” z blokadą jest częstym błędem tłumaczenia. Blokadę drzwi nazywa się „door interlock”, a zaślepkę — „blanking plug”.

Dlaczego tak

Zdanie mówi, że po przeglądzie rozdzielnica może pozostać w eksploatacji („can remain in service”), ale luźne połączenia szyn muszą zostać dokręcone („retightened”) w ciągu dwóch tygodni („within two weeks”). Nie ma w nim mowy o natychmiastowym wyłączeniu ani o wymianie szyn, bo „retighten” znaczy ponownie dokręcić. Termin dwóch tygodni dotyczy naprawy, a nie następnego przeglądu.