Test MEC.09 — zestaw 24

Dlaczego tak

Siłę montażową przykłada się do pierścienia osadzanego z wciskiem — przy montażu na wale jest to pierścień wewnętrzny — bo w przeciwnym razie siła przechodzi przez kulki i uszkadza bieżnie. Rezygnacja z tulei wydaje się drobną zmianą, ale uderzanie bezpośrednio w pierścień zewnętrzny nadal przenosi siłę przez elementy toczne. Mocniejsze uderzenia i opieranie narzędzia o koszyk pogłębiają uszkodzenia.

Dlaczego tak

Przekroczenie NDN zobowiązuje pracodawcę do programu działań technicznych i organizacyjnych ograniczających hałas oraz do zapewnienia ochronników słuchu i oznakowania strefy. Różnica 2 dB wydaje się mała, ale skala decybelowa jest logarytmiczna — wzrost o 3 dB oznacza dwukrotnie większą energię akustyczną, więc 2 dB to ok. 60% więcej. Odłożenie pomiaru i zmiana oświetlenia nie dotyczą stwierdzonego problemu.

Dlaczego tak

Tablica cieni (element 5S) wyznacza stałe, oznaczone miejsce dla każdego narzędzia, dzięki czemu brak narzędzia widać od razu, a jego odnalezienie zajmuje sekundy. Zakup drugiego kompletu wydaje się szybkim rozwiązaniem, ale zwiększa koszty i bałagan, nie usuwając przyczyny, czyli braku stałych miejsc. Wydłużenie zmiany utrwala marnotrawstwo, a wspólna skrzynia utrudnia szukanie.

Dlaczego tak

Szkic rysuje się odręcznie „na oko”, ale zachowuje się w nim proporcje wymiarów, by kształt był czytelny, oraz zasady rzutowania i wymiarowania obowiązujące w rysunku technicznym. Podziałka 1:1 kusi, bo szkic często ma zbliżoną wielkość do przedmiotu, ale nie jest wymagana, a jej zachowanie przeczy odręcznemu charakterowi szkicu. Rysowanie przy linijce i ograniczenie do izometrii nie są cechami szkicu.

Dlaczego tak

Znak □ przed liczbą wymiarową oznacza kwadrat, a więc wymiar boku elementu o przekroju kwadratowym, np. końcówki wałka pod klucz; pozwala to podać jeden wymiar zamiast dwóch. Grubość płaskiej części bywa mylona, bo także jest pojedynczym wymiarem, ale oznacza się ją literą t. Promień oznacza się literą R, a średnicę kuli zapisem S⌀.

Dlaczego tak

Zapis 2×45° to wymiar fazy (ścięcia krawędzi) o szerokości 2 mm mierzonej wzdłuż osi i kącie 45°, wykonywanej zwykle nożem tokarskim przy toczeniu. Zaokrąglenie również łagodzi krawędź, dlatego bywa mylone, ale wymiaruje się je promieniem, np. R2. Liczba przed znakiem „×” nie oznacza tu liczby otworów, a zbieżność stożka zapisuje się inaczej, np. 1:10.

Dlaczego tak

Tryby lokalizacji obiektów (przyciągania) wskazują program dokładne punkty charakterystyczne istniejącej geometrii, np. środek okręgu, koniec czy punkt środkowy odcinka, więc linia zaczyna się dokładnie tam, gdzie trzeba. Powiększenie widoku wydaje się wystarczające, bo na ekranie trafienie wygląda dokładnie, ale bez przyciągania punkt jest tylko przybliżony. Siatka trafia w środek tylko przypadkiem, a wpisywanie współrzędnych w przybliżeniu daje błąd.

Dlaczego tak

Deklaracja zgodności WE to dokument, w którym producent lub jego upoważniony przedstawiciel oświadcza na własną odpowiedzialność, że maszyna spełnia wymagania dyrektywy maszynowej i innych dyrektyw; dołącza się ją do każdej maszyny. Instrukcja obsługi również jest obowiązkowym dokumentem dostarczanym z maszyną, dlatego bywa mylona, ale opisuje użytkowanie i konserwację. Karta gwarancyjna dotyczy rękojmi, a protokół UDT — badań urządzeń podlegających dozorowi.

Dlaczego tak

W przekładni śrubowej tocznej między śrubą a nakrętką toczą się kulki, co daje bardzo małe tarcie, a napięcie wstępne nakrętki usuwa luz osiowy, potrzebny do dokładnego pozycjonowania. Śruba trapezowa też zamienia obrót na przesuw i stosuje się ją w obrabiarkach konwencjonalnych, ale tarcie ślizgowe i luz w nakrętce wykluczają ją w precyzyjnych osiach CNC. Mechanizm korbowo-wodzikowy i krzywkowy dają ruch o z góry określonym przebiegu.

Dlaczego tak

Zawór zwrotny sterowany zamyka odpływ oleju z komory siłownika i otwiera go dopiero po podaniu sygnału sterującego, dzięki czemu ciężki suwak nie opada pod własnym ciężarem, np. przy wyłączonej pompie. Regulacja prędkości kusi, bo zawór leży w tej samej linii, co dławik, ale prędkość reguluje się zaworem dławiącym. Ciśnienie ogranicza zawór przelewowy, a oczyszczanie oleju — filtr.

Dlaczego tak

Ręczny wózek paletowy unosi paletę tylko na tyle, by oderwać ją od podłoża, i pozwala przetoczyć ją na krótką odległość po równej posadzce, co jest najprostszym i najtańszym rozwiązaniem. Suwnica pomostowa przeniosłaby taki ładunek, dlatego bywa wskazywana, ale jest przeznaczona do podnoszenia ciężkich elementów nad stanowiskami i wymaga zawiesia oraz uprawnionego operatora. Układnica służy do składowania na regałach, a przenośnik kubełkowy — do materiałów sypkich.

Dlaczego tak

PTFE, znany jako teflon, ma jeden z najniższych współczynników tarcia wśród materiałów konstrukcyjnych, jest odporny na niemal wszystkie chemikalia i pracuje do ok. 260°C, dlatego stosuje się go na uszczelnienia, pierścienie i ślizgi. Poliamid również jest tworzywem ślizgowym i bywa z nim mylony, ale ma większy współczynnik tarcia, chłonie wilgoć i znosi znacznie niższe temperatury. PVC i PE-HD mięknieją już poniżej ok. 100°C.

Dlaczego tak

Prądy błądzące to prądy płynące w ziemi poza przewidzianymi obwodami, np. z sieci trakcyjnej tramwajów; w miejscach, gdzie wypływają z metalowej konstrukcji do gruntu, metal działa jak anoda i szybko się roztwarza. Korozja kawitacyjna też dotyczy rurociągów, dlatego bywa wskazywana, ale powstaje wewnątrz rury przy zanikaniu pęcherzyków pary w przepływającej cieczy. Korozja chemiczna gazowa i atmosferyczna nie wymagają zewnętrznego prądu.

Dlaczego tak

Korozja cierna powstaje na stykających się powierzchniach, które wykonują drobne, cykliczne przemieszczenia; ścierane i utleniane cząstki tworzą charakterystyczny rdzawy proszek, a powierzchnia pokrywa się wżerami. Korozja wżerowa także daje wżery, dlatego jest mylona, ale wymaga obecności jonów chlorkowych i dotyczy głównie stali nierdzewnych. Korozja międzykrystaliczna postępuje wzdłuż granic ziaren bez widocznego proszku, a atmosferyczna wymaga wilgoci.

Dlaczego tak

Opakowania VCI wydzielają pary inhibitora, które osadzają się na metalu w zamkniętej przestrzeni i chronią go przed korozją, a po otwarciu opakowania części są czyste i gotowe do montażu. Zwykła folia wydaje się ochroną przed wilgocią, ale w zmiennej temperaturze pod folią skrapla się para wodna, co przyspiesza korozję. Smar trzeba zmywać, a lakierowanie trwale zmienia powierzchnie części.

Dlaczego tak

W zgrzewaniu oporowym ciepło wydziela się na rezystancji styku łączonych elementów podczas przepływu prądu, a docisk elektrod tworzy złącze — bez spoiwa, często też bez pełnego stopienia materiału. Spawanie łukowe też wykorzystuje prąd, dlatego bywa mylone, ale ciepło daje łuk elektryczny, a złącze powstaje ze stopionego materiału rodzimego i spoiwa bez docisku. Lutowanie wymaga lutu, a klejenie — kleju.

Dlaczego tak

Dokładność H7 i małą chropowatość otworu zapewnia rozwiercanie, przed którym wierci się otwór z naddatkiem rzędu 0,1–0,2 mm, czyli wiertłem Ø7,8. Wiercenie wiertłem Ø6 przed rozwiercaniem wydaje się bezpieczne, bo zostawia materiał na obróbkę wykańczającą, ale naddatek 2 mm jest dla rozwiertaka zbyt duży i grozi jego złamaniem. Gwintowanie daje gwint, a pogłębianie — fazę na krawędzi, nie dokładny otwór.

Dlaczego tak

Warunkiem równowagi dźwigni jest równość momentów względem osi obrotu: 200 N · 0,6 m = F · 0,2 m, skąd F = 120 N·m / 0,2 m = 600 N. Wynik 66,7 N powstaje przy odwróceniu proporcji (200 · 0,2 / 0,6) i jest kuszący, bo wydaje się, że po drugiej stronie wystarczy mniejsza siła. Wynik 120 N to sam moment w N·m, a 200 N zakłada równe ramiona.

Dlaczego tak

Odkształcenie względne to stosunek wydłużenia do długości początkowej: ε = 0,25 mm / 500 mm = 0,0005, czyli 0,05%; jest wielkością bezwymiarową. Wynik 0,005 powstaje przy przesunięciu przecinka o jedno miejsce i jest najczęstszym błędem rachunkowym. Wynik 2000 to odwrotność ilorazu (500 / 0,25), a 5% oznaczałoby wydłużenie o 25 mm.

Dlaczego tak

Okres jest odwrotnością częstotliwości: T = 1 / f = 1 / 50 Hz = 0,02 s, czyli 20 ms; tyle trwa jeden pełny cykl zmian napięcia. Wynik 50 ms powstaje, gdy wartość częstotliwości przepisuje się jako okres w milisekundach. Wyniki 2 ms i 0,5 s to błędy w przeliczaniu jednostek lub przesunięciu przecinka.

Dlaczego tak

Warystor ma rezystancję zależną od napięcia: przy napięciu znamionowym jest bardzo duża, a po przekroczeniu napięcia progowego gwałtownie maleje, więc warystor odprowadza przepięcie i chroni układ. Termistor też zmienia rezystancję, dlatego bywa mylony, ale reaguje na temperaturę, a nie na napięcie. Dioda LED służy do sygnalizacji świetlnej, a kondensator elektrolityczny — do filtrowania napięcia.

Dlaczego tak

Regulator oblicza uchyb, czyli różnicę między wartością zadaną a zmierzoną, i na jej podstawie, np. według algorytmu PID, wypracowuje sygnał sterujący dla elementu wykonawczego. Termopara jest mylona z regulatorem, bo to od niej pochodzi informacja o temperaturze, ale jest tylko czujnikiem — mierzy, a nie porównuje i nie decyduje. Łącznik tyrystorowy to element wykonawczy, a komora pieca — obiekt regulacji.

Dlaczego tak

Enkoder przetwarza kąt obrotu wału na sygnał elektryczny przekazywany do sterownika, więc należy do grupy elementów pomiarowych, które dostarczają informacji o stanie układu. Bywa zaliczany do elementów wykonawczych, bo jest wbudowany w silnik serwonapędu, ale nie wytwarza ruchu ani siły. Elementem sterującym jest sterownik lub regulator napędu, a zasilającym — zasilacz lub falownik.

Dlaczego tak

W układzie otwartym sterownik nie otrzymuje informacji zwrotnej o położeniu, więc gdy silnik nie nadąża i gubi kroki, rzeczywiste położenie różni się od zadanego, a sterownik „sądzi”, że ruch wykonano poprawnie. Odpowiedź o automatycznym zmniejszeniu częstotliwości kusi, bo tak zachowałby się układ ze sprzężeniem zwrotnym, ale tu sterownik nie wie o problemie. Moment silnika krokowego przy wzroście częstotliwości maleje, a nie rośnie.

Dlaczego tak

Czujnik ultradźwiękowy mierzy czas powrotu fali odbitej od powierzchni materiału, więc bezstykowo i w sposób ciągły wyznacza odległość, a tym samym poziom, także dla materiałów niemetalowych. Czujnik indukcyjny jest bezstykowy, dlatego bywa wybierany, ale wykrywa tylko metale z odległości kilku milimetrów i daje zwykle sygnał dwustanowy. Krańcowy i kontaktronowy sygnalizują jedynie osiągnięcie położenia.

Dlaczego tak

To blokada wzajemna: załączony stycznik otwiera swoim stykiem rozwiernym obwód cewki drugiego, więc oba nie mogą zadziałać jednocześnie, co spowodowałoby zwarcie międzyfazowe na zamienionych fazach. Podtrzymanie bywa mylone, bo też wykorzystuje styki pomocnicze stycznika, ale realizuje je styk zwierny połączony równolegle z przyciskiem startu. Opóźnienie wymaga przekaźnika czasowego, a samoczynny nawrót — łącznika krańcowego.

Dlaczego tak

Zasilacz impulsowy prostuje napięcie sieci, przetwarza je i stabilizuje na wyjściu, dostarczając napięcie stałe 24 V wymagane przez sterownik PLC, czujniki i cewki przekaźników. Transformator 230/24 V kusi, bo obniża napięcie do właściwej wartości, ale bez prostownika daje napięcie przemienne. Falownik zasila silniki napięciem o regulowanej częstotliwości, a akumulator bez ładowania szybko by się rozładował.

Dlaczego tak

Znając półfabrykat i model gotowej części, system CAM wyznacza objętość materiału do usunięcia, dzięki czemu ścieżki narzędzia obejmują tylko obszary z naddatkiem, a symulacja pokazuje rzeczywisty przebieg obróbki. Generowanie rysunku wykonawczego kusi, bo CAM bywa zintegrowany z CAD, ale definicja półfabrykatu służy do obliczania obróbki, a nie dokumentacji rysunkowej. Program nie zmienia modelu ani nie dobiera materiału.

Dlaczego tak

Kontrola czynna (aktywna) odbywa się w trakcie procesu i bezpośrednio na niego oddziałuje — wynik pomiaru steruje obrabiarką, zapobiegając powstaniu braku. Kontrola bierna bywa z nią mylona, bo również polega na pomiarze, ale wykonuje się ją po obróbce i tylko stwierdza zgodność lub niezgodność. Kontrola wyrywkowa obejmuje próbkę partii, a odbiorcza — wyroby gotowe.

Dlaczego tak

Sprawdzian trzpieniowy dwugraniczny do gwintów pozwala szybko ocenić, czy gwint wewnętrzny mieści się w polu tolerancji 6H: strona przechodnia musi się wkręcić, a nieprzechodnia — nie. Wzornik do gwintów kusi, bo jest prosty i szybki, ale sprawdza tylko skok i zarys, a nie wymiary gwintu w tolerancji. Mikrometr do gwintów służy do gwintów zewnętrznych, a suwmiarka nie mierzy średnicy podziałowej.

Dlaczego tak

Przedrostek PN-EN oznacza normę europejską (CEN), którą PKN wprowadził do zbioru Polskich Norm z zachowaniem jej numeru; brak symbolu ISO wskazuje, że nie jest to przejęta norma międzynarodowa. Wariant z normą ISO kusi, bo wiele norm materiałowych ma pochodzenie międzynarodowe, ale wtedy oznaczenie brzmiałoby PN-EN ISO. Norma czysto krajowa miałaby sam przedrostek PN, a norma zakładowa nie nosi oznaczenia PN.

Dlaczego tak

Koła zębate, wały i sprzęgła tworzą grupę części do przenoszenia napędu — przekazują ruch obrotowy i moment od silnika do maszyny roboczej. Sprzęgło bywa kojarzone z częściami łączącymi, bo łączy dwa wały, ale jego zadaniem jest przeniesienie momentu, a nie samo połączenie elementów jak w przypadku śrub czy nitów. Podpieraniu służą łożyska i prowadnice, a tłumieniu drgań — sprężyny i amortyzatory.

Dlaczego tak

Przekładnia łańcuchowa przenosi napęd między kołami zębatymi (zębatkami łańcuchowymi) za pomocą łańcucha złożonego z ogniw, bez poślizgu i przy dużych odległościach osi. Przekładnia pasowa również ma cięgno, dlatego bywa mylona, ale pas klinowy nie składa się z ogniw i pracuje na kołach z rowkami, a nie z zębami. Przekładnia cierna nie ma cięgna, a ślimakowa łączy wały o osiach wichrowatych.

Dlaczego tak

Sprzęgła podatne, np. oponowe lub z wkładką elastomerową, dzięki odkształcalnemu elementowi kompensują niewielkie przesunięcia i odchylenia osi wałów oraz tłumią drgania i uderzenia. Sprzęgło sztywne tulejowe też łączy dwa wały, dlatego bywa wybierane, ale wymaga idealnej współosiowości i przenosi drgania bez tłumienia. Sprzęgło cierne służy do załączania i rozłączania napędu, a jednokierunkowe przenosi moment tylko w jedną stronę.

Dlaczego tak

Wrzeciono musi być nie tylko wytrzymałe, ale przede wszystkim sztywne: nawet niewielkie ugięcie pod siłą skrawania przenosi się na błędy wymiaru i kształtu obrabianej części, dlatego oblicza się ugięcie i porównuje je z dopuszczalnym. Wytrzymałość zmęczeniowa kusi, bo wrzeciono pracuje przy obciążeniach zmiennych, ale tego warunku nie sprawdza się przez obliczanie ugięcia. Rozciąganie i korozja nie dotyczą tego obliczenia.

Dlaczego tak

Wpust przenosi moment dzięki kształtowi — jego boczne powierzchnie opierają się o ścianki rowków w wale i piaście — a połączenie można rozebrać bez niszczenia części, więc jest rozłączne kształtowe. Połączenia cierne również są rozłączne, dlatego bywają tu wskazywane, ale moment przenosi w nich tarcie wywołane wciskiem lub dociskiem, np. w połączeniu wciskowym czy stożkowym. Połączenia nierozłączne, jak spawane czy nitowe, wymagają zniszczenia łącznika przy demontażu.

Dlaczego tak

Połączenie śrubowe kołnierzowe z uszczelką jest rozłączne, więc umożliwia okresowe otwieranie zbiornika, a uszczelka zapewnia szczelność przy ciśnieniu roboczym. Spoina obwodowa daje najlepszą szczelność, dlatego kusi, ale każde otwarcie wymagałoby cięcia i ponownego spawania. Połączenia nitowe i klejone także są nierozłączne lub trudno rozłączne i nie nadają się do corocznego demontażu.

Dlaczego tak

W zgrzewaniu ultradźwiękowym drgania o wysokiej częstotliwości wywołują tarcie i nagrzanie tworzywa w miejscu styku, które uplastycznia się i łączy w ciągu ułamka sekundy, co idealnie pasuje do produkcji masowej termoplastów. Spawanie TIG kojarzy się z trwałym i szczelnym połączeniem, ale dotyczy metali, a temperatura łuku zniszczyłaby tworzywo. Lutowanie twarde i nitowanie stalowe nie są stosowane do łączenia cienkościennych obudów z ABS.

Dlaczego tak

Pole przekroju sworznia wynosi π · 10² / 4 ≈ 78,5 mm², a przy ścinaniu dwuciętym siłę przenoszą dwa przekroje: τ = 12 000 N / (2 · 78,5 mm²) ≈ 76 MPa. Wynik 153 MPa powstaje, gdy pominie się drugi przekrój, czyli policzy jak dla ścinania jednociętego. Wynik 120 MPa to podzielenie siły przez 100 mm², czyli przez kwadrat średnicy zamiast pola koła.

Dlaczego tak

Według zasady niezależności każde wymaganie wymiarowe i geometryczne obowiązuje osobno: tolerancja średnicy ogranicza wymiary lokalne, a odchyłki kształtu, np. prostoliniowości, ograniczają odrębne tolerancje geometryczne lub tolerancje ogólne. Ograniczanie kształtu przez wymiar kusi, bo tak działa wymaganie powłoki, ale to wymaga ono osobnego oznaczenia symbolem Ⓔ. Zasada nie zależy od wielkości wymiaru i nie zastępuje tolerancji ogólnych.